Шәһри Казан

Дильяр Асихаер: «Акылыма сыймый – татар татарча сөйләшми»

Дильяр Асихаер белән Казан дәүләт аграр университеты тулай торагында таныштык. Әби-бабалары, Явыз Иван чукындыруыннан качып, Кытайга күченеп киткән булган. Дильяр аларның туган-туфрак турындагы үгет-нәсыйхәтләрен әби-бабаларыннан ишетеп белә. Казанга укырга килүе дә шуннан. Ачык йөзле, кызыксынучан егет университетта рус телен өйрәнә хәзер.

Дильяр - әтисе ягыннан уйгыр, әнисе ягын­нан татар егете. Әтисе Әсхәр озак еллар Тянь-Шань шәһәрендә хәрби хезмәттә булган, генерал дәрәҗәсенә күтәрелгән. Әнисе Фәрхинур - укытучы. Милли җанлы ханым балаларын гына түгел, күп санлы кытай халкын да татар милли гореф-гадәтләре, уеннары, милли ашлары белән таныштыра. Кытайда уза торган төрле милләтләрнең бәйрәмендә һәрвакыт татарларның көнкүреше турында сөйли, сәхнә номерлары әзерли икән.

- Әнинең эшчәнлеген Бөтендөнья татар конгрессы да күреп алып, биш көнгә Казанга кунакка чакырды. Татар җанлы булуына карамастан, моңарчы әнинең бер тапкыр да Татарстанда булганы юк иде. Бу аның өчен бик зур бүләк булды. Безнең өйдә татар китаплары, журналларына да кытлык юк. Алар аша әни безгә милли рух сеңдерергә тырышты, - ди ­Дильяр.

Гаиләдә алар өч бала икән. Олы абыйсы да, әтисе кебек, хәрби юл сайлаган. Дильярның бер тамчы су кебек охшаш игезәге дә бар әле. Хәзерге вакытта ул Кытай университетына укыр­га кереп йөри.

- Кытайлыларга чикләү бар. Алар гаиләдә бер генә ир бала тәрбияли ала. Чит милләт вәкилләре исә ике­шәр бала үстерә, ә татарларга өчәр бала алып кайтырга мөмкин. Кытайда татарлар - иң аз санлы халык, безне бик хөрмәт итәләр анда, - ди Дильяр.

Дин буенча да кыенлык­лар тумый икән. Дильярның гаиләсе яшәгән Синьцзян шәһәрендә мөселманнар күп, хәтта мәчет тә бар. Егетнең әдәби татар телендә сөйләшүе дә сокланыр­лык.

- Мин күп телләр беләм. Әни һәм аның туганнары белән бары тик татарча аралашам, әти ягыннан туганнар белән уйгурча гына сөйләшәм. Урамда, дуслар белән кытайча сөйләшергә туры килә. Ләкин өйгә кытай телен алып керергә ярамый. Өй - туган тел мохите. Бераз казахча сөйләшәм. Хәзерге вакытта рус телен өйрәнәм. Быел тулай торактагы бер күршем - Африка студенты. Ул бары инглизчә генә аңлый. Аның белән аралашыр өчен, бераз ул телдә дә «сукалый» башладым хәзер. Иң авыры - рус теле. Мужской, женский, средний родлар белән баш буталып бетә. Ләкин аны өйрәнсәм, Кытайда да, Россия­дә дә бөтен ишекләр ачык булачак миңа. Ике ил арасында тәрҗемәче була алам. Тел өйрәнү бик авыр, ләкин күп телләр белү - бик зур байлык, - ди Дильяр.

Реклама

Хәзерге вакытта егет булачак белгечлеген сайлый. Көздән Казан федераль университетында Халыкара мөнәсәбәтләр институтына укырга кермәкче.

- Казанга килгәч, иң шаккатырганы һәм сок­ландырганы «Кол Шәриф» мә­чете булды. Минемчә, ул Татарстанның бөтен матурлыгын чагылдыра. Кытай белән Россия бик нык аерыла. Сездә машина йөртүчеләр җәяүлеләргә юл бирә. Кытайда андый нәрсә юк. Безнең мәктәптә - 12 ел укыту системасы. Укулар шулкадәр авыр: иртәнге алтынчы яртыда дәресләр башланса, кичке бишенче яртыда гына тәмамлана. Кытай халкы ачы, авызны өтә торган ризык­лар ярата. Россиядә бер тәлинкә ризыкны да ашап бетермәскә мөмкиннәр, ә кытайда күп ашыйлар. Анда син автобуста барганда телефоннан сөйләшә алмыйсың, чөнки кешеләр бер-берсе белән шау-гөр килеп аралаша, бер нәрсә ишетелми. Ә монда сиңа телефоннан ни сөйләгәннәрен бөтен автобус ишетергә мөмкин. Сезнең кешеләр бер-берсе белән сөйләшми. Ачык түгел. Күбрәк телефоннарында «утыра», тәрәзәдән урам күзәтә, - дип, Кытай белән Россиядәге үзгәлекләрне санап китте Дильяр.

Халык күп булу, ризык җитмәү кебек әйберләр ялган юл белән азык-төлек җитештерү кебек проблемалар да китереп чыгара икән. Кош-кортларга, терлекләргә, тиз үссен өчен, төрле препаратлар да ашаталар икән. Шуңа да Кытайда ике башлы, дүрт канатлы тавык­лар гадәти хәл, ди.

- Татарстанда иң гаҗәп­ләндергәне һәм акыл белән кабул итү авыр булганы - татар кешесенең татарча сөйләшмәве. Кешенең татар икәнен белсәм, аның белән үз телемдә сөйләшергә тырышам. Ләкин аларның йөзендә шулкадәр ризасызлык һәм моны ошатмауларын күрәм. Мин Кытайда яшәп үз телемне саклап кала алдым, ә монда үз илендә телләрен югалтып бара халык. Шулай да бер кешене татарча сөйләшергә өйрәттем мин. Күршем Ринур, үзе татар булса да, русча гына сөйләшә иде. Мин аңламагач, аңа да татарча өйрәнергә туры килде. Хәзер туктатып булмый, - дип елмая Дильяр.

21 яшьлек егетнең йөрәген яулардай кыз бармы-юкмы икәнен дә сорашырга булдым.

- Иң чибәр кызларның ­Россиядә булуын барыбыз да белә. Кытайда яшәүче дусларым: «мондагы кызларны фотога төшереп җибәр әле», - дип аптыратып бетерде инде. Бездә кытай кызлары бик оялчан. Егетләр кызларны таба алмый интегеп йөри. Монда киресенчә. Россиядә сигез кызга бер егет туры килсә, Кытайда сигез егеткә бер генә кыз эләгә. Әгәр дә гашыйк булсам, берәр татар кызын, һичшиксез, үзем белән Кытайга алып китәр идем, - ди егет.

Буш вакытында Дильяр иҗат белән шөгыльләнә, студентлар тормышында актив катнаша. Төрле чараларда татар, уйгур халык биюләрен башкара. Татарстаннан еракта булып та татарлыгын саклап калган Дильяр кебек егетләр сокландыра.

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 25 февраля 2018 в 15:12
    Әнгам Атнабаев шигырьләре Әнгам Атнабаев: «Менә шулай» Көн дә иртән «Великая Русь» дип, Уяталар урыс чаңнары… Менә тагын урыс кышы җитте, Көрәп ява урыс карлары.
    64
    0
    1
  • 25 февраля 2018 в 12:22
    Татарларда туй йолалары Татарларда – туй иң зур гаилә бәйрәме. Байлар, урта хәллеләр турында әйтеп тә торасы юк, хәтта ярлылар да, үз якыннарын кунак итәр өчен, соңгы тиенен дә кызганмыйлар. Шундый затлы мәҗлестә миңа иң кадерле кунак сыйфатында түрдә утырырга туры килде.
    68
    0
    2
  • 25 февраля 2018 в 10:35
    Агросәнәгать паркының беренчесе Зәйдә булачак Татарстан Президенты үзенең еллык юлламасында районнарда агросәнәгать паркларын булдыру турында әйткән иде. Әлеге мәсьәләдә нинди яңалыклар бар икән? Беренче парклар кайда ачылачак? Илнур Абдуллин, Биектау.
    60
    0
    0
  • 25 февраля 2018 в 09:12
    Без русчаны татар теле аша өйрәндек Без мәктәптә фәннәрне татарча укыдык. Әлки районының Төгәлбай авылында 1930 елларда колхозлар оешкач, беренче мәктәп ачыла. Югары белемле мөгаллим Сөнгатулла Муллинны әле дә хәтерлим. Мәктәптән тыш, теләгән кешеләрне ул кичләрен җыеп укырга өйрәтә иде. Мин 1945 елда беренче сыйныфка кердем. 
    55
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 18:43
    Салават Фәтхетдинов: “Туган якны сагынып елый идем” “Армиядә хезмәт итеңме?” – дигән сорау мине һәрчак кыен хәлдә калдыра, чөнки мин “стройбатта”, акча эшләп яттым.
    250
    0
    2
  • 24 февраля 2018 в 13:17
    «Алкаш ясыйсыз бит инде...»  Элегрәк булган бу хәл. Әле татарлар эчү белән хәзерге замандагы кебек бик нык мавыкмаган чакларда булган, диләр.
    198
    0
    2
  • 24 февраля 2018 в 13:14
    323
    0
    4
  • 24 февраля 2018 в 12:09
    Уяну Бу тарихны безгә алкоголизмнан дәваланган ханым сөйләде. 
    192
    0
    2
  • 24 февраля 2018 в 11:08
    Помидорның ниндиен сайларга? Баллы помидорлар (черри сортлары): Бусинка, Сладкий фонтан, Волшебная арфа, Черри Ира, Чезаре (F1 гибридлы сортлар).
    209
    0
    1
  • 24 февраля 2018 в 10:05
    Акыллы кеше аздан гына да бәхетле, ә ахмакка һәрвакыт җитми Иҗат – гүзәл гамь ул, иң югары дәрәҗәдәге изге тынгысызлык ул.  Хәсән Туфан.
    90
    0
    0
  • 24 февраля 2018 в 05:11
    Сәламәтлек комбинаты урынында нәрсә булачак? Шәһәр уртасында бөтен кеше яратып йөргән Сәламәтлек комбинатын җир белән тигезләп куйдылар. Хәзер ул урынны койма белән уратып алганнар. Монда нәрсә булачак икән? Берәр сәүдә күңел ачу үзәге төзергә уйлыйлармы, әллә комбинатны яңартачаклармы?  Сөләйман Шакиров, Казан.
    142
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    374
    0
    2
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    483
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    875
    0
    2
  • 25 февраля 2018 в 16:08
    Сине бар да “яратачак”, алтын медаль алмасаң
    Җилдән җитез унбиш яшьлек кыз бала катлаулы элементлар ясап, боз өстенә бизәкләр төшереп, миллионлаган спорт сөючене шатландырып чыгыш ясаганда тыныч күңел белән карап утырып буламыни ул! Бу бит беренче, күптән көтелгән алтын, аяк чалучылар корган киртәләрне ватып-җимереп  күпләрнең авызын томалар өчен җавап!
    359
    0
    6