Шәһри Казан

Чынбарлыктан да "чынрак" дөнья күпләрне ник "йота"?

Социаль челтәрдә күп утырырга яратмыйм мин. Компьютер артында утырган вакытым кызганыч.

Сәламәтлеккә дә зыян җитмәсә. «ВКонтакте» сайтына да күптән кергәнем юк иде инде.
Беркөнне танышым шалтырата.

- Кара әле, нинди акча кү­че­рер­гә телисең син, аптыратып бетердең бит инде, «ВКонтакте» аша язасың да язасың, - ди бу. Ни дияргә дә белмичә, компьютерны кабызам.
Баксаң, минем исемнән шактый күп дусларымнан ниндидер сббеобанк карталарын кулланасыңмы, дип кызыксынганнар. Аннары, «Яндекс»тан акча күчерергә кирәк иде, синең картаңа күчереп торыйм әле, хезмәт хакы ала торган картаңның номерын язып җибәр, дип тә өстәгәннәр. Җитмәсә, «язышкан» кешеләр арасында дәрәҗәле җитәкчеләр дә бар. Кыскасы, оятымнан җир тишегенә кереп китәрдәй булдым. Мине «ВКонтакте»да җимергәннәр, минем исемнән буш сүзләр язып яталар, ышанмагыз, дип гафу үтенүдән башка чарам калмады. Шул вакыйгадан соң, танышларым миңа үзләре белән булган вакыйгалар турында сөйли башладылар.

Беренче тарих

Гөлия (исемнәрне үзгәртергә мәҗбүрмен), авылда урта мәктәпне тәмамлап, Казанга укырга керде. Әнисе укытучы, әтисе күптән вафат, бик сабыр, акыллы гына кыз. Беренче курсны тәмамлауга ук ул эшкә урнашты. Аз булса да әнисенә ярдәм итәсе килгәндер инде. Әмма, ни өчендер, авылда, Гөлия кибеттә түгел, ә фахишә булып эшли икән, дигән сүзләр таралды. Баксаң, барысына да «ВКонтакте»дагы фотосы сәбәпче икән. Кызны ярымшәрә килеш урнаштырганнар. Янында ир-ат та бар. Тыйнак, сабыр Гөлиянең шулай туры юлдан тайпылуына күпләрнең ышанасы килмәсә дә, күңелгә шик кергән, кемдер социаль челтәрдәге битен җимереп, фотомонтаж ясаганмы, әллә чынлап та Гөлия ялгыш адым ясаганмы? Дуслары шикләнү бер хәл, ә менә әнисе бу фотоны күреп, бөтенләй аяктан калган. Йөрәк өянәге тотып, аны хастаханәгә озатканнар. Хәзер «ВКонтакте»да Гөлияне эзләсәң, бите юк ителгән, дигән язу гына чыга.
Икенче бер танышым - Ландыш. Кияүгә чыгуга ук аның исеменнән иренә хәбәрләр килә башлаган. Иргә, хатының ят ир белән чуала, хыянәт итә, соң булганчы аерыл, дип язганнар. Ландыш, бәласеннән башаяк дип, шулай ук «ВКонтакте»дан «качу» ягын караган.

Икенче тарих

Реклама

Туганым да нәкъ менә «Инстаграм»га фотолар куяр өчен махсус селфи ясый торган «таяк» алган. «Моңа кадәр кулдан ясалганы белән төшереп караган идем, агачтан егылып төштем, оча сөягемне чак сындырмадым. Шөкер, яңасы бар инде», - ди. «Бик кирәк идеме соң ул сиңа?» - дим. «Ничек инде, лайк җыясым, рейтингны күтәрәсе бар бит», - ди. Социаль челтәргә куелачак фотоларга ничек кенә кыланып төшми ул. Берничә кат киенеп чишенергә, печән башына үрмәләргә, гомер эшләмәгән эшләрне башкарырга да риза.
Тагын бер аралашып йөргән гаилә, социаль челтәргә фотолар куяр өчен булса да, чит илгә барып кайтырга кирәк дип, дүрт көнгә Төркиягә юллама алдылар. Югыйсә, нәкъ менә чит илдә, диңгездә төшкән кебек итеп фотоколлаж ясап бирүче махсус оешмалар да бар икән. «Без очтык», - дип, берәр самолет янында фотога төшәсең дә, тыныч кына, авылыңнан фотоколлажларыңны челтәргә элеп утырасың.

Өченче тарих

Подольскта булган фаҗига күпләрне тетрәндерде. Бер ир-ат дүрт яшьлек улын һәм тугыз айлык кызын пычак белән кадап үтергән. Хатынын да җәрәхәтләгән. Югыйсә, бу яшь парның «Инстаграм»дагы тормышына күпләр кызыгып, көнләшеп ­караган. Иң бәхетле чактагы фотоларын урнаштырган алар анда. Таиландта ял иткән чактагы сурәтләрен дә куйганнар. Фото астында сүзләр: «Мин - иремнең яраткан хатыны, ике тапкыр әни». «Ирем иң-иңе, нык яратам, ансыз яши алмыйм». Мондый бәхетле гаиләдә шундый хәл була алмый да кебек.
- Социаль челтәрдә кеше үзен һәм башкаларны алдалый. Кеше виртуаль тормышта үзенең минен формалаштыра. Социаль челтәрдә, гадәттә, кеше үзе түгел, аның фантоны яки психология телендә әйтсәк, тере билге - симулякатор аралаша. Бу симулякаторның чынбарлыкка бернинди катнашы юк. Винни Пухны беләсезме, ул бит юк, шулай да барлык балаларга да тәэсир итә, аны бар да белә, ә менә зоопарктагы тере аю белән берәү дә аның кадәр кызыксынмый. Симулякатор да шулай - чынбарлыктан да чынрак. Ул башкаларга тәэсир итә, аларны терелтә, дәртләндерә. Мәскәүдә шундый ва­кыйга булды. Әни белән ул бер фатирда килеш, төрле бүлмәләрдә бер-берсенең кем икәнен белмичә аралашканнар, мәхәббәт аңлашканнар. Бер елдан соң очрашырга булганнар. Әниле-уллы икәнлекләрен белгәч, ниләр кичергәнен аңлыйсыз­дыр, - ди психотерапевт Рамил ­Гарифуллин.
Кем өчендер социаль челтәр­ләр - үз эшен рекламалау, клиентларны җәлеп итү урыны, кемдер «ВКонтакте»да серләрен бүлешә, күңел дөньясын ача, икенче берәүләр һәр адымын яктырта, үзен күрсәтергә тели. Ничек кенә булмасын, виртауль тормыш чын тормышыбызны алыштыр­масын. Социаль челтәрдәге «смайлик»лар чынбарлыктагы елмаюларга әйләнсен, смс хәбәрләр аша аралашу күрешеп сөйләшүләргә күчсен иде.

Рамил Гарифуллин, психолог, психотерапевт:
- Кеше виртуаль тормышта үзе турында чынбарлык тудыра, дөреслектә моның берсе дә юк, үзе ясаган тормышында кеше күңел ача, бәхеткә төренә, үзенең күңелен үзе күрә, шуңа шатлана. Бер яктан, бу яхшы дисезме? Шулай да тоелырга мөмкин. Әмма, юк, бу параллель тормыш алып бару кебек! Әйтик, яшь кыз социаль челтәргә бите чистартылган иң матур фотосын урнаштыра. Виртуаль тормышта бер егет белән аралаша. Интернет аша мәхәббәт, кичерешләр хәтта өйләнешүгә кадәр барып җитәргә дә мөмкин. Очрашкач исә хәтер кала, кыз чынбарлыкта алай чибәр түгел икән бит, егет тә виртауль тормыштагыдан аерыла. Курку, оят хисләре барлыкка килә. Кеше деградация кичерә. Югыйсә, күпме көчен шул виртуаль, параллель тормыш өчен сарыф иткән. Әмма аның ихтыяр, җиңү көче булмый. Психология телендә кешедә «шизоид­лык» башлана. Моны шизофрения белән бутарга кирәкми. Чынбарлыкка кеше яраклаша алмый, тормышта мондый кеше тиз арый, аңа башкалар кебек яшәү кызык булмый башлый. Компьютер төймәсенә баскач, дөнья беткәндәй тоела.
- Кеше интернетта исереп йөри. Интернет бәйлелек наркотикларга бәйлелек белән бер дәрәҗәдә куркыныч санала. Һәр дүртенче кешедә интернетка бәйлелек туарга мөмкин. Чит ил галимнәре моны 30 еллар элек үк фаразлаганнар иде инде. Хәзер менә интернетка бәйлелек бездә проблемага әйләнде. Моны постмодернистик психология өйрәнә. Миңа да виртуаль тормышта яшәп, чынбарлыкка күчкәч депрессия кичергән пациентлар еш килә. Араларында мәктәп укучылары да җитәрлек. Интернеттагы башны әйләндерерлек космик уеннардан соң күңелсез дәресләргә утырасылары килми, әлбәттә, укырга йөрмәүчеләр дә бар. Дөресен генә әйткәндә, бу - куркыныч. Аларны чынбарлыкка кайтару да бик катлаулы. Кеше монстрга әйләнә.
Үземә килгәндә, компьютер мониторы минем эш урыным кебек. Социаль челтәрдә утырырга бөтенләй яратмыйм. Мониторны күралмыйм. Текстлар язар өчен, эшләр өчен миңа компьютер артында ярты сәгать җитә. Виртуаль тормыш минем өчен күңелсез, кызыксыз.

Илназ Баһ, җырчы:
- Социаль челтәрдә әллә нигә бер утырам инде, кызыграк фотолар булса куям. Эш буенча килгән сорауларга җавап бирәм. Социаль челтәрдә бик озак утырырга тырышмыйм, чир бит инде ул. «ВКонтакте»да үз битем бар, ләкин минем исемнән язышып утыручы тагын берничә кеше барлыгын да беләм.

Ләйсән Хәялиева, тәрбияче:
- Эштән кайтам да «ВКонтакте»га кереп чумам. Эштә дә, җай чыкса, телефон аша социаль челтәргә кереп чыгам. Үз стенама төрле шигырьләр, рецептлар, гыйбрәтле сүзләр куярга яратам. «ВКонтакте» - минем тормышымның бер өлеше. Апам вафат булгач та, бары шунда утырып кына, кайгымны җиңә алдым. Җырлар тыңладым, апаның фотоларын урнаштырдым. Социаль челтәргә фотоларны көндәлек элеп барам. Яңа кием алсам, тәмле ризык пешерсәм дә, фотосын элеп куям. Башкалар бәя бирсен, дип.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 января 2018 в 16:15
    Альпинистлар ярышларга «мәче» белән йөри?! Шимбә иртәсе. Урамда чатнама суык. Гадәттә, мондый вакытта кешеләрнең күбесе өйләреннән генә түгел, җылы юрган астыннан да чыкмый. Ә кайберәүләр салкын дип тормый, бозлы кыя өстенә менә, шулай ял итә. Сүзем альпинистлар турында.
    50
    0
    0
  • 23 января 2018 в 15:19
    Авылда мәдәният тармагында эшләүче яшь белгечләргә өстәмә акча түләнәчәк Авылда мәдәният тармагында эшләүче яшь белгечләргә өстәмә акчалар түләнәчәк. Бу хакта кичә Татарстанның Мәдәният министрлыгының киңәйтелгән коллегия утырышында билгеле булды.
    264
    0
    1
  • 23 января 2018 в 15:03
    Грипптан дарчин саклый Өендә дарчин (корица) торган кеше грипп белән авырмый икән, ни өчен дигәндә, әлеге тәмләткеч вирусларга каршы көрәшергә сәләтле.
    83
    0
    1
  • 23 января 2018 в 14:46
    «Язмышыма үпкәм юк: 15 яшемдә кыйнап сукыр калдырган үги әтиемне дә кичердем» «Аллаһы Тәгалә, бәндәмә күтәрә алмаслык кайгыны бирмәм, дигән. Адәм баласы барысын да күтәрә. Мине дә сынады Ул, ә мин бирешмәдем. Язмышыма да үпкәләмим, 15 яшемдә кыйнап күзсез калдырган үги әтиемне дә кичердем. Намаз саен аның рухына дога кылам...»
    239
    0
    4
  • 23 января 2018 в 14:30
    «Шәһри Казан» журналисты – җиңүче! Бүген Ветеринария һәм фитосанитария күзәтчелеге федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсендә “Электрон ветеринария сертификаты. Продуктлар куркынычсызлыгы һәм сыйфатының яңа дәрәҗәсе” бәйгесенә йомгак ясады.
    94
    0
    1
  • 23 января 2018 в 14:06
    Фирзәр Мортазин һәм Салаватны нигә «ир белән хатын кебек» диләр? Бу көннәрдә Фирзәр Мортазин зурлап, “Пирамида” концертлар залында 60 яшен билгеләп үтте. Тамашаның масштабын һәм анда кемнәр катнашканын, ул көнне интернеттагы фотоларга күз салсаң, барын да чамалап була иде.
    217
    0
    3
  • 23 января 2018 в 11:52
    Илдус Нафиков: «Кирәк булса, җинаять эше дә ачарбыз!» Өлешләп түләүчеләр, банк белән бәйле кризис, ришвәтчелек, татар теле мәсьәләсе... Татарстан прокуратурасының еллык коллегиясендә күпләрне борчыган әлеге темалар күтәрелгән. Республика прокуроры Илдус Нафиковның җитди чыгышыннан күпләр киеренкелектә калган.
    119
    0
    0
  • 23 января 2018 в 11:25
    Казанда ике автобус катнашындагы һәлакәттә 7 кеше зыян күргән Бүген 7.20дә Ямашев проспектындагы 115нче йорт каршында 60нчы һәм 10нчы автобуслар бәрелешкән.
    115
    0
    0
  • 23 января 2018 в 11:15
    Атна башы буранлы, атна ахыры салкын булачак Республикада буран алдагы тәүлекләрдә дә дәвам итәргә мөмкин. Татарстан актив циклон йогынтысы астында калган.
    103
    0
    1
  • 22 января 2018 в 16:22
    Рәссам, карикатурачы Илдус Әҗемов: «Үзеннән-үзе көлә белмәгән кеше – ярты кеше ул» Табиблар, 17 минут көлү гомер озынлыгын бер елга арттыра, ди. Танылган рәссам, карикатурачы, шаржлар остасы Илдус Әҗемов та шул фикердә. Югыйсә, гомерен тулысы белән юмор, сатирага багышлап, татарларның бердәнбер сатира журналы булган «Чаян»ны чыгаруда 35 елга якын катнашыр идеме соң ул.
    79
    0
    0
  • 22 января 2018 в 15:48
    Әзәрбайҗан кухнясы: кадерле кунаклар килгәч кенә әзерләнә торган садж әзерләүне АДЫМЛАП ӨЙРӘТҮ Әзәрбайҗан кухнясы башкалардан яшелчәләр белән пеше­релгән итле ризыкларга бай булуы белән аерылып тора. Аларның күбесе махсус савытларда әзерләнә. Ипи урынына кулланыла торган чурекны - тандырда, питины - балчык чүлмәктә, пылауны - казанда, ә менә саджны шул ук исемдәге табада пешерәләр. Утта яралган ризык «Хан Булак» рестораны шеф-­повары Руслан Гурбанов белән...
    169
    0
    0
  • 22 января 2018 в 15:41
    «ҮЛГӘНЕҢНЕ КҮРСӘМ ИДЕ...» – Балам, син яшь кеше әле. Яшьлек кызулыгы белән кайчак әллә ниләр әйткән чаклар була, берүк, уйлап сөйләш. Бигрәк тә балаларыңа ямьсез сүзләр әйтә күрмә, алар каргыш булып әйләнеп кайтачак. Ана рәнҗешеннән, ана каргышыннан да куркыныч нәрсә юк, - диде Пенсия фондында чиратта торганда сүз алышып киткән Эльмира апа.
    471
    0
    3
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • Минтимер Шәймиевның шәхси фотографы Михаил Козловскийны соңгы юлга озатудан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә легендар җырчы Әлфия Авзалованың тууына 85 ел тулуга багышланган искә алу концертынан ФОТОРЕПОРТАЖ 15.01
  • Эт елында этләр җигеп... (Горки-Әмәт урман паркыннан фоторепортаж)
  • Казанда Үзәк чыршы ачылды
  • Пенсия фонды үтеп баручы елга йомгак ясады
  • Черек күлдә шугалак ачылды
  • Президент чыршысыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Чаңгылы якшәмбе
  • Казанның Аккош күлендә күңелле ял
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 21.12.2017
Соңгы комментарийлар
  • noname
    22 января 2018 в 17:16
    Бүген бер танышым "Шәһри Казан" сайтында сиңа комментарий язганнар, ә син җавап та бирмисең, дип шелтәләгәч, кереп караган идем дә, менә, гаебемне төзәтәм. Рәхмәт игътибарыгыз, сүзләрегез өчен! :) Кайчандыр Альберт абый безне чак кына укытып алган иде, махсус курс буенча керде. Шул дәресләрдән тыш аның белән аралашырга туры килмәде, шуңа да сез язган фикер минем өчен гайре көтелмәгән бер яңалык булды. "Әдәбиятчы" да дигән сүзләрегездән соң... үзегезне дә таныйсы килү теләге уянып калды) Мөмкин булса, языгызчы. Монда булмаса, ВКда яисә Фейсбукта - личкага. Шат булыр идем)
  • noname
    22 января 2018 в 14:47
    Исэнмесез Фирзэр Абый. Мин сезне бик хормэт итэм, жырларыгызны бик яратам. Авылны яратып сойлэвегез , сезгэ хормэтемне тагы да арттырды. Сезне юбилиегыз белэн котлыйм. Ижатыгызда унышлар, сэламэтлек телим.
  • noname
    22 января 2018 в 09:11
    Себехэналла мэшэалла куз тимэсен.молодец.Килэчэктэдэ зур унышлар насыйп итсен Раббым бер Аллам.Мин бик шат безнен татар кызыбызнын зур унышларына.Саулык бэхет тыныч хэерле бэракэтле гомер насыйп итсен Раббым бер Аллам сина Алинэ.
  • noname
    19 января 2018 в 23:18
    Өч һәм аннан да күбрәк баласы булганнарга 6 яшь тулганчы дарулар алу өчен 125 сум, коммуналь хезмәтләр, фатир өчен түләүләрдә 30 процент ташлама, мәктәп укучыларына, студентларга юлда йөрү өчен 282 сум дәүләт ярдәме каралган. Балалар бакчасына 50 процент ташлама белән түли аласыз. Түләгән сумманың бер өлеше компенсацияләнә. Гаиләдәге уртача айлык керем бер кеше башына 20 мең сумнан азрак булганда,өстәмә компенсация каралган. Биш һәм аннан да күбрәк баласы булганнар "Ана даны" медаленә ия була ала. Бу очракта һәр бала исәбеннән 5000 сум акча бирелә. Татарстан Президенты карары белән тиздән гамәлгә керәчәк авылдагы балалы гаиләләр өчен пособие турында әлегә төгәл генә мәгълүмат юк. Җитәкчеләр 1 февральгә кадәр барысы да ачыкланыр, дип вәгъдә итәләр.Әлеге пособиегә кагылышлы яңалыкларны "ШК" газетасыннан һәм сайтыннан күзәтеп бара аласыз, шулай ук теркәлү урыны буенча социаль яклау бүлегенә мөрәҗәгать итсәгез дә була. Хөрмәт белән,"ШК" газетасының бүлек мөхәррире Эльвира Мозаффар.
  • noname
    20 января 2018 в 11:13
Интервью