Шәһри Казан

Сугым чоры башланды, яки ни өчен иткә балта белән орынырга ярамый?

Авылларда сугым чоры. Халык салкынайтканны көтеп карады да, түземлеге бетеп, ит әзерләргә кереште.

Кыш килергә ашыкмый дип, ашамый торып булмый ләбаса. Хәер, электәге кебек, чытырман суыкларда мал чалучылар калдымы икән ул?
Итне җылыда ничек саклармын дип күптән баш ватасы юк, тозлап, мичкәләргә тутырып базга төшерү, түше белән верандага асып куюлар тарихта гына калды бугай. Күпләрнең хәзер берничә суыткычы, ит катырыр өчен зур лары бар.

Халык арасында шундый ышану да яши: итнең тәме сугымчыдан тора. «Кулы тәмле» икән, ите дә яхшы, бәрәкәтле була. Һәр авылда ук булмаса да, мал чалып йөрүче махсус кешеләр бар. Алар өчен сугым вакыты - кәсеп итү чоры. Гадәттә, авылларда сугымчыга хезмәте өчен 500‑1000 сум түлиләр.

Чаласы малны ничек сайларга?

Кама Тамагы районы Чаллы авылында оста сугымчы Равил абый күп нәрсә малның токымына бәйле дип саный.
- Көр, кыска аяклы хайван яхшы. Хәзер махсус ит өчен генә үрчетелә торган үгезләр дә бар. Ул токымны халык телендә «мясной» дип йөртәбез, - ди ул.

Реклама

Яшел Үзән районының Олы Карагуҗа авылы сугымчысы Рәфис абый исә, ит өчен 1-1,5 яшьлек бозауны суярга була, шулай да иң тәмле ит 2 яшьлек сыер ите, дигән фикердә.
- Малны суяр алдыннан, гадәттә, кичтән ашатмыйлар. Чалырга бер ай, ун көн кала чөгендер, сенаж, силос та бирмәсәң яхшырак. Кызыл чөгендер итне кызарта, шикәр чөгендере балландыра, сенаж әче тәм бирергә мөмкин. Сыйфатлы иткә килгәндә, ул бик кызыл, караңгы төстә, аксыл да булмаска тиеш, гадәттә, өлгергән ит кызгылт мәрмәрне хәтерләтә, мае да кирәк, - ди Рәфис абый.

Кайсы яхшы: сөяклесеме, сөяксеземе?
Гадәттә, шәһәр кешесе малның арт ботларын сайларга тырыша. Туч ит (Яшел Үзән якларында сөяксез итне шулай атыйлар) яхшырак, фарш өчен уңайлы, диләр. Әмма сөякле, сеңерле, кабыргалы ит - шулпа өчен иң әйбәте. Организм өчен дә сөякнең файдасы зур. Анда кальций күп.
Малны суйгач та, итен шунда ук пешерергә киңәш ителми икән. Ит бер тәүлек тирәсе салкын урында торырга тиеш. Яңа итнең мускуллары тартышып тора. Шуңа да аны ашка салгач, шулпага үзенчәлекле тәм чыгарга мөмкин.

Ит чабучыны еш кына зәркәнче белән тиңли­ләр. Дөрес чапмасаң, чәр­дәкләнгән ит шактый килосын югалта. Аннары итне бер пешерерлек итеп бүлгәләп пакетларга салып, суыткычка тутырып куйсаң яхшы. Иттарткычтан чыгартылган фарш исә урынны азрак ала.

Бәясе
Авылларда итнең килосы - уртача 280 сум тирәсе. Былтыргы белән чагыштырганда, быел әллә ни артмаган, якынча ун сумга гына күтәрелгән. Дөрес, районына карап, иткә бәяләр дә төрле. Әйтик, Яшел Үзәннең Норлат авылында бозау итенең килосын 300 сумнан тәкъдим итә башлаганнар. Ә менә Буа якларында хуҗалыкларда итне 250 сумга сатучылар да бар. «Казан» агросәнәгать паркында исә атна уртасында базар ябылыр алдыннан килсәң, итне шулай ук 250 сумга табарга була икән. Сатучылар алучы юктан зарлана. Суелган малның бер генә җирен дә әрәм итмиләр монда. Телен, бавырын, йөрәген, койрыгын, аякларын, хәтта сөяген дә аерып саталар.

Радик Даутов, Буа районы авыл хуҗалыгы һәм азык‑төлек идарәсе җитәкчесе:
- Сугымның соңгы арада туктап та торганы юк бугай, мал чалу вакыты буталып бетте. Кирәк кеше әллә кайчан кышка ит әзерләде инде, хәзер суытканны көтеп ятасы юк, суыткычлар бар бит. Бүген кемдер мал суядыр дип уйламыйм, пычрак, яңгыр, андый эшне чистада башкарасы килә. Үзебез исә, кирәк булган саен, аз‑азлап сатып алабыз. Ит табу проблема түгел, сатуда һәрчак бар.

Булат Шәйхразиев, Татарстан Икътисад министрлыгы каршындагы Эшмәкәрләргә ярдәм күрсәтү үзәгенең Актаныш районындагы вәкиле:
- Һава торышына карамастан, Актанышта да сугым чоры башланды. Кеше күпләп каз суя хәзер, авылларда каз өмәләре гөрли. Мин үзем, гадәттә, итне боты белән сатып алам да пычак белән бүлгәлим. Иткә балта белән орынырга ярамый, дип саныйм. Майлы ит тә яратмыйм. Иткә кытлык юк дисәк тә, сыйфатлы, кешене канәгатьләндерерлек иткә сорау зур. Минемчә, малны дөрес тукландыру, чалу, халыкка тәкъдим итүгә багышланган махсус семинарлар үткәрергә кирәктер. Гомумән, авыл халкын бизнеска өйрәтә торган тапшыру төшерергә хыялланам.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • Минтимер Шәймиевның шәхси фотографы Михаил Козловскийны соңгы юлга озатудан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә легендар җырчы Әлфия Авзалованың тууына 85 ел тулуга багышланган искә алу концертынан ФОТОРЕПОРТАЖ 15.01
  • Эт елында этләр җигеп... (Горки-Әмәт урман паркыннан фоторепортаж)
  • Казанда Үзәк чыршы ачылды
  • Пенсия фонды үтеп баручы елга йомгак ясады
  • Черек күлдә шугалак ачылды
  • Президент чыршысыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Чаңгылы якшәмбе
  • Казанның Аккош күлендә күңелле ял
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 21.12.2017
Соңгы комментарийлар
  • noname
    22 января 2018 в 17:16
    Бүген бер танышым "Шәһри Казан" сайтында сиңа комментарий язганнар, ә син җавап та бирмисең, дип шелтәләгәч, кереп караган идем дә, менә, гаебемне төзәтәм. Рәхмәт игътибарыгыз, сүзләрегез өчен! :) Кайчандыр Альберт абый безне чак кына укытып алган иде, махсус курс буенча керде. Шул дәресләрдән тыш аның белән аралашырга туры килмәде, шуңа да сез язган фикер минем өчен гайре көтелмәгән бер яңалык булды. "Әдәбиятчы" да дигән сүзләрегездән соң... үзегезне дә таныйсы килү теләге уянып калды) Мөмкин булса, языгызчы. Монда булмаса, ВКда яисә Фейсбукта - личкага. Шат булыр идем)
  • noname
    22 января 2018 в 14:47
    Исэнмесез Фирзэр Абый. Мин сезне бик хормэт итэм, жырларыгызны бик яратам. Авылны яратып сойлэвегез , сезгэ хормэтемне тагы да арттырды. Сезне юбилиегыз белэн котлыйм. Ижатыгызда унышлар, сэламэтлек телим.
  • noname
    22 января 2018 в 09:11
    Себехэналла мэшэалла куз тимэсен.молодец.Килэчэктэдэ зур унышлар насыйп итсен Раббым бер Аллам.Мин бик шат безнен татар кызыбызнын зур унышларына.Саулык бэхет тыныч хэерле бэракэтле гомер насыйп итсен Раббым бер Аллам сина Алинэ.
  • noname
    19 января 2018 в 23:18
    Өч һәм аннан да күбрәк баласы булганнарга 6 яшь тулганчы дарулар алу өчен 125 сум, коммуналь хезмәтләр, фатир өчен түләүләрдә 30 процент ташлама, мәктәп укучыларына, студентларга юлда йөрү өчен 282 сум дәүләт ярдәме каралган. Балалар бакчасына 50 процент ташлама белән түли аласыз. Түләгән сумманың бер өлеше компенсацияләнә. Гаиләдәге уртача айлык керем бер кеше башына 20 мең сумнан азрак булганда,өстәмә компенсация каралган. Биш һәм аннан да күбрәк баласы булганнар "Ана даны" медаленә ия була ала. Бу очракта һәр бала исәбеннән 5000 сум акча бирелә. Татарстан Президенты карары белән тиздән гамәлгә керәчәк авылдагы балалы гаиләләр өчен пособие турында әлегә төгәл генә мәгълүмат юк. Җитәкчеләр 1 февральгә кадәр барысы да ачыкланыр, дип вәгъдә итәләр.Әлеге пособиегә кагылышлы яңалыкларны "ШК" газетасыннан һәм сайтыннан күзәтеп бара аласыз, шулай ук теркәлү урыны буенча социаль яклау бүлегенә мөрәҗәгать итсәгез дә була. Хөрмәт белән,"ШК" газетасының бүлек мөхәррире Эльвира Мозаффар.
  • noname
    20 января 2018 в 11:13
Интервью
  • 15 января 2018 в 11:44
    Пенсиягә быел да 5000 өстәп түләнә дисәләр, нишләргә? Татарстанда пенсиягә 5 мең сум өстәмә түләүләр вәгъдә итеп шалтыратулар саны арткан.
    463
    0
    0
  • 15 января 2018 в 11:19
    Кеше бәхетсезлегендә бәхет корып буламы? Ата-ана өчен бала – бәгырь ите, диләр. Туганда кендек җепләре белән бәйләнгән ана белән бала арасы исә бүген дә галәмнең ачылып бетмәгән сере, табышмагы булып кала бирә.
    371
    0
    1
  • 15 января 2018 в 10:56
    Балтач районы Норма авылы мәктәбен ни өчен «кытай стенасы» белән тиңлиләр? Иң күп үзгәрешләр мәктәптә була дисәм, ялгышмамын кебек. Әле бер реформа, әле икенчесе, ул арада тикшерүләр килеп җитә. Бер уйласаң, мәктәп тормышы моннан башка да гел кайнап тора. Укытучылар, балалар, әти-әниләр яшәешенә, кәефенә дә бәйле әле ул. Хәтта мәктәпне тәмамлап чыкканнан соң да беркем дә аннан тулысынча аерылып бетми. Матур истәлекләр, классташлар, белем биргән укытучыларың гомер буе синең белән. Ул арада балаларың мәктәп сукмагына баса, аннан соң оныклар...
    285
    0
    1