Шәһри Казан

Елый-елый төзелгән йорт хуҗасының бәхете ник булмаган?

Иске Татар бистәсе буйлап йөргәндә үзенең тарихи асылын югалтмаган, матур архитектура үрнәкләрен саклаган йортларны күреп сокланасың.

Һәр бина зур тарихи мәгънәгә ия. Бу юлы Апанаев йортына тукталыйк. Мәрҗани һәм Сафьян урамнары кисешкән чаттагы йорт, милли гореф-гадәтләрне саклагандай, хәзер дә сафта. Бүген биредә «Иске шәһәр» префектурасы урнашкан.

Елый-елый төзелгән йорт

Моннан йөз еллар элек йортта Гарун әл Рәшид Апанаев яшәгән.

Гарун Рәшид Апанаев (уртада) туганнары белән.

Ул күренекле Апанаевлар нәселеннән, икенче гильдия сәүдәгәр Габдрахман Апанаев улы була. Гарун Екатеринбургтагы сәүдәгәр Камалетдин Агафуров кызы Мәрзия белән гаилә корып, өч бала үстерәләр. Башта гаиләнең үз йортлары булмый. Әтисе вафатыннан соң, булган мөлкәтен җыеп, 25 яшьлек Гарун йорт сала башлый.
«Елый-елый төзеде ул бу йортны», - дип язган истәлекләрдә Гарунның дәү әнисе. Йорт ике катлы була. Фасады классицизм стилен хәтерләткән.Тышкы яктан тыйнак кына күренсә дә, йортның эче гаҗәеп матур, уңайлы була. Ишектән керүгә үк икенче катка мәрмәр баскыч күтәрелә, түшәм, стеналарда калку бизәкләр төшерелгән була. Шәмаилләр, зәвыклы җиһаз... Зал ягында фортепиано тора. Татар, рус, чит ил язучыларының китапларыннан җыйналган китапханә йортның горурлыгы була. Салкын көннәрдә йорт хуҗасының кабинетында чынаяк кирпечле мич эшләгән. Йортка шул вакытта ук су, җылылык кертелгән була. Бәдрәф, юыну бүлмәсе дә өйдә. Җиләк-җимеш бакчасы Кабан күле ярында урнашкан була. Гореф-гадәтләр сакланып килә, җомга көннәрендә гаиләдәгеләр хәер бирә, мәчеткә йөри. Гарунның кызы Сафия, мәсәлән, гади генә пешкән йомры бәрәңгене дә өстәлгә чыгарганда тиешенчә бизәп, матур эскәтерләр җәеп куя торган була.
Гарунның мандолина, гитарада уйнаганы билгеле, хатыны Мәрзия исә моңлы җырчы булган. Олы кызлары Разияне фортепианода уйнарга Салих Сәйдәшев үзе өйрәткән, гаилә бик тату яшәгән. Килгән кунакларга балалар еш кына спектакльләр күрсәткәннәр. Киемнәрне дә үзләре тегә торган булганнар. Гаиләнең яраткан шөгыле җылы көннәрдә Кабан күле буйлап көймәдә йөзү була.
Балаларын аякка бастыру өчен Гарунга көне-төне эшләргә туры килә, печән сатудан тыш, ул күн эшкәртү, сабын җитештерү белән дә шөгыльләнә. Хәйрия эшләренә дә вакыт таба. «Апанай» мәчетенә гел ярдәм итеп тора (әлеге мәчет хакында газетабызның алдагы саннарында тулырак сөйләрбез).

Хуш, туган нигез

1917 елгы вакыйгалар Апанаевлар тормышын нык үзгәртә. Йортларында аларга бары ике бүлмәдә генә яшәргә рөхсәт итәләр, 1924 елда бөтенләй урамга куып чыгаралар. Күпме көч түгеп салган йортын калдырып, Гарун иң авыр хезмәтләргә дә алына, таш юнучы да була ул, баса торган машиналар заводында да эшли, тире эшкәртү фабрикасында да көч түгә.
Сәяси репрессияләр ва­кытында Гарунның өен берничә тапкыр тентиләр, үзен кулга да алалар, ә иң аянычлысы 1937 елда була: Гарун Апанаевны «халык дошманы» дип, атарга дигән карар чыгаралар. Гарун Апанаев үзе шикелле атып үтерелгән кешеләр белән Архангель зираты янында күмелгән. Ә гаиләсенә аны ун елга сөргенгә озатылган дип ялганлыйлар. Апанаевлар өмет өзми әтиләрен көтә. Бары 1989 елда гына Гарун реабилитацияләнә.

Реклама

«Халык дошманы» исеме тагылган Гарунның балаларына да җиңел булмый, кызы Сафияне институттан куалар, ләкин Апанаевларга хас күңел дәрте югалмый. Сафиянең кызы Наилә Камалова болай искә ала:

- Әни озак еллар дәү әнине, үзенең авыру әнисен карый. Ул Мехчылар мәдәният йортында балалар белән эшли, матур җырлый, бии. Барысы да аның тәмле өчпочмакларын, гөбәдияләрен ярата торган була. Чисталыгын да гел искә алалар. Әни без яшәгән Ухтомский йорты урамындагы тротуарга кадәр юа торган булган.

Префектурада аерым мохит

Шәһәр мэры Илсур Метшин Иске Татар бистәсенә килеп ташландык йортларны күреп, борчуга кала. 1996 елдан бирле 64 тарихи һәйкәл югалган.
- Һәр илдә мондый тарихи почмак бар, аларны «иске шәһәр», ­«старый город», «old town» дип йөр­тәләр. Шәһәр үзәгендәге тарихны, мирасыбызны саклаучы орган булдырырга кирәк, бу мәсьәләне мин шәһәр Думасы сессиясендә күтәрәчәкмен, - дип вәгъдә бирә мэр.

Рөстәм Миңнеханов: «Казан үзәгенең тарихи йөзен сакларга кирәк».

2011 елда Татарстан Президенты Рөстәм Миңнеханов җитәкчелегендә төзекләндерү эшләре башлана. Универсиадага 89 мәдәни объект яңартыла. XIX гасыр татар тормышы белән туристларны да таныштыру, булганны тәртиптә тоту, Иске Татар бистәсен җанландыру максатыннан, 2011 елда «Иске шәһәр» префектурасы оеша. Ул, әйткәнебезчә, Апанай йортында урнашкан. Бинаны төзекләндерү вакытында хәтта Архангельсктагы агач эшкәртү сәнгате белгечләренә дә мөрәҗәгать итәргә туры килгән. Истәлекле урында мохит тә үзгә. «Иске шәһәр» префектурасының җитәкчесе Марат Усманов:

- Татар бистәсе, Апанай йорты - Казанның тарихын чагылдырган, татар рухын саклаган истәлекле урыннарның берсе. Иҗади якын килеп эшләргә туры килә. Монда башка мохит. Мин халкымның тарихын, Казанымны бик яратам, үткән тарихыбыз белән кызыксынам, шуңа да бу эш минем күңелемә якын, эчке халәтемә туры килә, - ди.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 января 2018 в 14:30
    «Шәһри Казан» журналисты – җиңүче! Бүген Ветеринария һәм фитосанитария күзәтчелеге федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсендә “Электрон ветеринария сертификаты. Продуктлар куркынычсызлыгы һәм сыйфатының яңа дәрәҗәсе” бәйгесенә йомгак ясады.
    22
    0
    0
  • 23 января 2018 в 14:06
    Фирзәр Мортазин һәм Салаватны нигә «ир белән хатын кебек» диләр? Бу көннәрдә Фирзәр Мортазин зурлап, “Пирамида” концертлар залында 60 яшен билгеләп үтте. Тамашаның масштабын һәм анда кемнәр катнашканын, ул көнне интернеттагы фотоларга күз салсаң, барын да чамалап була иде.
    42
    0
    0
  • 23 января 2018 в 11:52
    Илдус Нафиков: «Кирәк булса, җинаять эше дә ачарбыз!» Өлешләп түләүчеләр, банк белән бәйле кризис, ришвәтчелек, татар теле мәсьәләсе... Татарстан прокуратурасының еллык коллегиясендә күпләрне борчыган әлеге темалар күтәрелгән. Республика прокуроры Илдус Нафиковның җитди чыгышыннан күпләр киеренкелектә калган.
    58
    0
    0
  • 23 января 2018 в 11:25
    Казанда ике автобус катнашындагы һәлакәттә 7 кеше зыян күргән Бүген 7.20дә Ямашев проспектындагы 115нче йорт каршында 60нчы һәм 10нчы автобуслар бәрелешкән.
    73
    0
    0
  • 23 января 2018 в 11:15
    Атна башы буранлы, атна ахыры салкын булачак Республикада буран алдагы тәүлекләрдә дә дәвам итәргә мөмкин. Татарстан актив циклон йогынтысы астында калган.
    64
    0
    1
  • 22 января 2018 в 16:22
    Рәссам, карикатурачы Илдус Әҗемов: «Үзеннән-үзе көлә белмәгән кеше – ярты кеше ул» Табиблар, 17 минут көлү гомер озынлыгын бер елга арттыра, ди. Танылган рәссам, карикатурачы, шаржлар остасы Илдус Әҗемов та шул фикердә. Югыйсә, гомерен тулысы белән юмор, сатирага багышлап, татарларның бердәнбер сатира журналы булган «Чаян»ны чыгаруда 35 елга якын катнашыр идеме соң ул.
    70
    0
    0
  • 22 января 2018 в 15:48
    Әзәрбайҗан кухнясы: кадерле кунаклар килгәч кенә әзерләнә торган садж әзерләүне АДЫМЛАП ӨЙРӘТҮ Әзәрбайҗан кухнясы башкалардан яшелчәләр белән пеше­релгән итле ризыкларга бай булуы белән аерылып тора. Аларның күбесе махсус савытларда әзерләнә. Ипи урынына кулланыла торган чурекны - тандырда, питины - балчык чүлмәктә, пылауны - казанда, ә менә саджны шул ук исемдәге табада пешерәләр. Утта яралган ризык «Хан Булак» рестораны шеф-­повары Руслан Гурбанов белән...
    140
    0
    0
  • 22 января 2018 в 15:41
    «ҮЛГӘНЕҢНЕ КҮРСӘМ ИДЕ...» – Балам, син яшь кеше әле. Яшьлек кызулыгы белән кайчак әллә ниләр әйткән чаклар була, берүк, уйлап сөйләш. Бигрәк тә балаларыңа ямьсез сүзләр әйтә күрмә, алар каргыш булып әйләнеп кайтачак. Ана рәнҗешеннән, ана каргышыннан да куркыныч нәрсә юк, - диде Пенсия фондында чиратта торганда сүз алышып киткән Эльмира апа.
    384
    0
    0
  • 22 января 2018 в 14:26
    Минтимер Шәймиевның шәхси фотографы Михаил Козловскийны соңгы юлга озаттылар (ФОТОРЕПОРТАЖ) Бүген Казанның Актерлар йортында Татарстанның Беренче Президенты Минтимер Шәймиевның шәхси фотографы булган Михаил Козловскийны соңгы юлга озаттылар.
    138
    0
    0
  • 22 января 2018 в 12:54
    Коръән мәҗлесен туй төсле итеп уздыру кирәкме? Танышымны Балык Бистәсе районының бер авылына Коръән мәҗлесенә чакырганнар иде. Мәҗлес бик матур үтте, әмма күңелемне бер нәрсә генә тырнап тора, ди. Артыгын кылана бугай безнең халык, дип, бер дә иренмичә мәҗлескә әзерләнгән ризыкларның берсен дә калдырмыйча санап-тезеп күрсәтте ул:
    569
    0
    4
  • 22 января 2018 в 12:30
    Илсөя Бәдретдиновага кияүгә чыгарга тәкъдим ясаганнар! (ВИДЕО) Кичә Балтачта Илсөя Бәдретдинова концертында бик кызык хәл булган. Илнур исемле ир-ат җырчыга кияүгә чыгарга тәкъдим ясаган. Тәкъдимгә җырчы нәрсә дип җавап биргән? Үзеннән сораштык.
    1656
    0
    1
  • 22 января 2018 в 11:30
    Балаларны «пәрәвез» челтәреннән ничек аерырга? Балага тугач ук уенчык урынына фәлән меңлек кесә телефонын тоттыру гадәткә кереп бара. Бала әти-әнигә комачау итмәсен һәм еламасын гына. Кызганыч, моның бала сәламәтлеге өчен куркыныч икәне турында уйлап та карамыйбыз.
    131
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • Минтимер Шәймиевның шәхси фотографы Михаил Козловскийны соңгы юлга озатудан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә легендар җырчы Әлфия Авзалованың тууына 85 ел тулуга багышланган искә алу концертынан ФОТОРЕПОРТАЖ 15.01
  • Эт елында этләр җигеп... (Горки-Әмәт урман паркыннан фоторепортаж)
  • Казанда Үзәк чыршы ачылды
  • Пенсия фонды үтеп баручы елга йомгак ясады
  • Черек күлдә шугалак ачылды
  • Президент чыршысыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Чаңгылы якшәмбе
  • Казанның Аккош күлендә күңелле ял
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 21.12.2017
Соңгы комментарийлар
  • noname
    22 января 2018 в 17:16
    Бүген бер танышым "Шәһри Казан" сайтында сиңа комментарий язганнар, ә син җавап та бирмисең, дип шелтәләгәч, кереп караган идем дә, менә, гаебемне төзәтәм. Рәхмәт игътибарыгыз, сүзләрегез өчен! :) Кайчандыр Альберт абый безне чак кына укытып алган иде, махсус курс буенча керде. Шул дәресләрдән тыш аның белән аралашырга туры килмәде, шуңа да сез язган фикер минем өчен гайре көтелмәгән бер яңалык булды. "Әдәбиятчы" да дигән сүзләрегездән соң... үзегезне дә таныйсы килү теләге уянып калды) Мөмкин булса, языгызчы. Монда булмаса, ВКда яисә Фейсбукта - личкага. Шат булыр идем)
  • noname
    22 января 2018 в 14:47
    Исэнмесез Фирзэр Абый. Мин сезне бик хормэт итэм, жырларыгызны бик яратам. Авылны яратып сойлэвегез , сезгэ хормэтемне тагы да арттырды. Сезне юбилиегыз белэн котлыйм. Ижатыгызда унышлар, сэламэтлек телим.
  • noname
    22 января 2018 в 09:11
    Себехэналла мэшэалла куз тимэсен.молодец.Килэчэктэдэ зур унышлар насыйп итсен Раббым бер Аллам.Мин бик шат безнен татар кызыбызнын зур унышларына.Саулык бэхет тыныч хэерле бэракэтле гомер насыйп итсен Раббым бер Аллам сина Алинэ.
  • noname
    19 января 2018 в 23:18
    Өч һәм аннан да күбрәк баласы булганнарга 6 яшь тулганчы дарулар алу өчен 125 сум, коммуналь хезмәтләр, фатир өчен түләүләрдә 30 процент ташлама, мәктәп укучыларына, студентларга юлда йөрү өчен 282 сум дәүләт ярдәме каралган. Балалар бакчасына 50 процент ташлама белән түли аласыз. Түләгән сумманың бер өлеше компенсацияләнә. Гаиләдәге уртача айлык керем бер кеше башына 20 мең сумнан азрак булганда,өстәмә компенсация каралган. Биш һәм аннан да күбрәк баласы булганнар "Ана даны" медаленә ия була ала. Бу очракта һәр бала исәбеннән 5000 сум акча бирелә. Татарстан Президенты карары белән тиздән гамәлгә керәчәк авылдагы балалы гаиләләр өчен пособие турында әлегә төгәл генә мәгълүмат юк. Җитәкчеләр 1 февральгә кадәр барысы да ачыкланыр, дип вәгъдә итәләр.Әлеге пособиегә кагылышлы яңалыкларны "ШК" газетасыннан һәм сайтыннан күзәтеп бара аласыз, шулай ук теркәлү урыны буенча социаль яклау бүлегенә мөрәҗәгать итсәгез дә була. Хөрмәт белән,"ШК" газетасының бүлек мөхәррире Эльвира Мозаффар.
  • noname
    20 января 2018 в 11:13
Интервью
  • 23 января 2018 в 14:30
    «Шәһри Казан» журналисты – җиңүче! Бүген Ветеринария һәм фитосанитария күзәтчелеге федераль хезмәтенең Татарстан буенча идарәсендә “Электрон ветеринария сертификаты. Продуктлар куркынычсызлыгы һәм сыйфатының яңа дәрәҗәсе” бәйгесенә йомгак ясады.
    22
    0
    0
  • 15 января 2018 в 11:44
    Пенсиягә быел да 5000 өстәп түләнә дисәләр, нишләргә? Татарстанда пенсиягә 5 мең сум өстәмә түләүләр вәгъдә итеп шалтыратулар саны арткан.
    463
    0
    0
  • 15 января 2018 в 11:19
    Кеше бәхетсезлегендә бәхет корып буламы? Ата-ана өчен бала – бәгырь ите, диләр. Туганда кендек җепләре белән бәйләнгән ана белән бала арасы исә бүген дә галәмнең ачылып бетмәгән сере, табышмагы булып кала бирә.
    371
    0
    1
  • 15 января 2018 в 10:56
    Балтач районы Норма авылы мәктәбен ни өчен «кытай стенасы» белән тиңлиләр? Иң күп үзгәрешләр мәктәптә була дисәм, ялгышмамын кебек. Әле бер реформа, әле икенчесе, ул арада тикшерүләр килеп җитә. Бер уйласаң, мәктәп тормышы моннан башка да гел кайнап тора. Укытучылар, балалар, әти-әниләр яшәешенә, кәефенә дә бәйле әле ул. Хәтта мәктәпне тәмамлап чыкканнан соң да беркем дә аннан тулысынча аерылып бетми. Матур истәлекләр, классташлар, белем биргән укытучыларың гомер буе синең белән. Ул арада балаларың мәктәп сукмагына баса, аннан соң оныклар...
    285
    0
    1