Шәһри Казан

«Иптәш Ленин» чакыра

Бүген Ленин бакчасының катлаулы үткәне турында бәян итәргә булдым. XIX гасыр урталарында барлык шәһәрләрнең төзеклеген андагы яшеллекләрнең күплеге белән бәйләп караганнар. Шәһәрдә бакчаларга урын бүлеп бирә башлыйлар, һәр урамда, торак йортлар каршысында кечкенәрәк бакчалар утырталар. Болар, беренчедән, шәһәргә ямь өстәсә, икенчедән, торак җирләрнең «үпкәсе» буларак хезмәт итәләр.

XVIII гасыр башыннан XIX гасыр башына кадәр Казанда алты бакча булган, ә XIX гасыр яртысыннан XX гасыр башына кадәр инде 20дән артык бакча теркәлгән. Казанның шәһәр бакчалары шәхси бакчалардан әллә ни аерылып тормаган. Тора-бара үзгәрешләр сизелә башлый: сулыклар буена таллар, куаклар утыртыла, юллар да сукмактан аерыла, вак таш түшәлә. Шәһәр бакчаларына күңел ачу, төрле чаралар үткәрү өчен уңайлыклар тудыру теләге туа. Кинотеатрлар, фонтаннар... Аннары оркестр өчен, бию мәйданчыклары, кәмитләр урнаштыру ихтыяҗы туа. Соңгарак туклану урыннары, спорт мәйданчыклары барлыкка килә.



Николай бакчасын карап үтик. Бу урында элек сазлык булып, тирә-ягында тимерче алачыклары тезелеп китә. Шуңа күрә дә бу урынны Тимерчеләр мәйданы дип йөртә башлыйлар. 1842 елдагы янгын хәлләрне үзгәртә. Губернатор Шипов Казан үзәгенең яңа планын раслый. Аның буенча сасы күлдән котылырга тиеш булалар. Шуннан соң, сазлыкка җир ташып, аны күмәләр. Андагы мәйдан да шактый күтәрелә. Бу эшләр император Николай I вакытында башкарылганга күрә, мәйданның да исемен Николай мәйданы дип атыйлар. 90нчы еллар ахырында бу мәйданда солдатлар өчен плац-парад ясыйлар. Мәйдан тагын пычрана башлый.

1888 елда агач цирк бинасы төзергә уйлыйлар, әмма шәһәр башлыклары каршы чыга. 1890 елда Казанда Бөтенроссия фәнни-сәнәгать күргәзмәсе булып үтә. Аның төп өлеше Николай мәйданында урнаша. Күргәзмә бинасы архитектор Генрих Руш сызымнары буенча төзелә.

Казан губернаторы һәм эчке эшләр министры раслаганнан соң, 1891 елда Николай бакчасы ясарга дигән боерык чыгарыла. Сәүдә биналары төзелә башлый, яшелләндерү дәвам итә. Шул вакыттан бирле Николай бакчасын халык ял итү урыны итеп саный башлый. Монда төрле бәйрәмнәр үткәрелә, кәмитләр, таганнар ясала, башка җирләрдән килгән артистлар үз һөнәрләрен күрсәтә.

1894 елның җәендә бакчада фонтан эшли башлый, 1924 елда дөнья пролетариаты юлбашчысы хөрмәтенә Николай бакчасын Иптәш Ленин исемендәге бакча дип атый башлыйлар. Яңа исем белән бакча үзгәрешләр дә кичерә. Өске якта университет бакчасы белән тоташтырылган баскыч барлыкка килә. Аның янына пролетариат юлбашчысы Ленинга һәйкәл куела. Баштарак бронзадан бюст урнаштырсалар, аннары ул басып торучы Ленин белән алыштырыла. Юлбашчы һәйкәлен үзенә куйдыру өчен, тагын дүрт урын дәгъвалый: Ирек мәйданы, Кабан күле яр буе, вокзал яны мәйданы, елга порты мәйданы. Бәйгедә иң уңышлы урын дип Иптәш Ленин исемендәге бакчаны сайлап алалар.

1931 елда җәйге кинотеатр төзелә, ә аның янында ачык эстрада, волейбол мәйданчыгы урын ала. Бакчаның түбәнге өлеше электрлаштырылмау сәбәпле, төрле чаралар үткәреп булмый, фонтан да кайбер көннәрне эшләми, эскәмияләр, чүплек савытлары юк диярлек. Багана янына радио тыңларга кешеләр җыела. 1935 елда Иптәш Ленин исемендәге бакча Кызыл Армия йорты карамагына бирелә. Яктырткычлар куела, фонтан кабат ремонтлана, бакчага керү түләүсез була башлый.

Реклама

1940-1950 еллар башында бакчада түләүле бию мәйданчыгы эшли башлый (керү бәясе - 2 сум). Бу бакча Казан шәһәренең иң популяр урынына әверелә. Аның янында гына ике буфет ачыла. «Комсомолец» кинотеатры эшли.

XX гасырның 50нче елларында коймалар, кассалар урыннарыннан алына, кинотеатр, тир, волейбол мәйданчыклары юкка чыгарыла, радио сөйләми башлый.



1978 елда бөек химик, якташыбыз Бутлеровка һәйкәл куела. 2003-2005 еллардагы ремонт вакытында бакча юлларына брусчатка түшиләр, яшелләндерүне арттыралар.

2004 елның 1 ноябрендә Ленин бакчасының көнбатыш өлешендә Сәяси репрессия корбаннарын искә алу һәйкәле куела. Анда дүрт телдә «Кичер» дип язылган...

Шәһәребездә менә шундый искиткеч бай тарихлы, күп чорлар кичергән бакчаларыбыз бар. Килегез, күрегез.

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    60
    0
    0
  • 22 май 2018 - 15:57
    «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесе җиңүчесе кем? «Алтыда нинди, алтмышта – шундый», – ди халык. Димәк, тәрбияне дә, белемне дә кечкенәдән бирергә, әдәп-әхлакка, йолаларга, гореф-гадәтләргә, милли моңнарга мәхәббәтне дә сабый чактан сеңдерергә кирәк. Быел гына яңадан оешып, гөрләтеп эшләп киткән Бөтендөнья татар хатын-кызлары «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Казан бүлеге активистлары да нәкъ шул максатны күздә тотып оештырдылар «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесен. Беренче тапкыр гына үтсә дә, «коймак» төерле булмады.
    115
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:44
    Даниярга аякка басарга ярдәм итегез! 28 апрель – Мөхетдиновлар өчен авыр көн. Берничә ел элек шул көнне әбиләре вафат булган, 2016 елда Алсу бала тудыру йортына сабыен табарга киткәч, бабайлары бакыйлыкка күчкән.
    131
    0
    1
  • 22 май 2018 - 14:38
    Җанатар паспорты белән Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак Футбол буенча дөнья чемпионаты вакытында Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак. Моның өчен җанатар паспорты – Fan-IDны күрсәтергә кирәк.
    63
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:28
    Тел өчен көрәш дәвам итә: фикердәшләр арта Милли телләрне укыту тирәсендә кабат шау-шу бара. Бу Россия Дәүләт Думасы депутатлары Алена Аршинова, Олег Николаев, Шамсаил Саралиев, Олег Смолин, Елена Строкова һәм Борис Чернышевның милли телләрне укыту балалар һәм ата-аналарның үз теләге белән генә булырга тиеш дигән закон проектын тәкъдим итүе белән бәйле.
    88
    0
    0
  • 22 май 2018 - 13:55
    Казанда күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтелде Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачы театры тарихта беренче тапкыр күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтте. Күрмәүчеләр өчен бу сезонда барган «Куян Эдвардның гаҗәеп сәяхәте» (К.Дикамилло) әсәрен яраклаштыруга бер-ике айлап вакыт киткән.
    105
    0
    0
  • 22 май 2018 - 09:26
    Бәлки сездә салкын тию түгел, ә аллергиядер? (КИҢӘШЛӘР) Әгәр дә һәр яз саен күзләрегез кы­чыта, яшь ага, төчкерәсез һәм томаудан азапланасыз икән, димәк, сездә язга аллергия дигән сүз.
    144
    0
    0
  • 22 май 2018 - 07:21
    Казан марафоны: әбиләр дә, бәбиләр дә йөгерде 1974 елда башланган Казан марафоны инде өч ел рәттән яңартылган форматта үткәрелә. Узган ел әлеге марафоннан соң Казан Россиянең йөгерүче башкаласы исемен алды.
    38
    0
    0
  • 21 май 2018 - 16:43
    40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова: «Көлеп караучылар да булды» Тенеки авылында 40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова яши дигәч, аның белән танышырга теләп, өйләрен эзләп киттем. Әллә кайдан күренеп торган матур йортка күз төшүгә үк, тырыш, булдыклы кеше шушы йортта яшәргә тиеш дип, ишекләрен кактым.
    475
    0
    4
  • 21 май 2018 - 16:19
    «МИН» тапшыруында катнашучылар арасында битләрен бары тик сабын белән генә юучылар да бар» Быелның 8 мартында “Яңа Гасыр” телеканалында өр-яңа тапшыру – “Мин” эфирга чыга башлады.
    860
    1
    0
  • 21 май 2018 - 15:38
    Биш яшьлек Мишага ярдәм кирәк! Благотворительный фонд помощи детям World Vita объявил о начале сбора средств для помощи пятилетнему Мише. У ребенка порок сердца в критической стадии и операция требуется безотлагательно, говорится на странице Миши на портале фонда.
    265
    0
    0
  • 21 май 2018 - 15:07
    Əнвәр Нургалиев: «Яман чирне бергәләп җиңеп чыгачакбыз!» Узган атнаны Əнвәр Нургалиев яман чир белән авыручы кызга акча җыябыз, дигән хәбәр таратты. «Айсылу безнең гаилә өчен якын кеше, аңа чын күңелдән ярдәм итәсе килә», - дигән ул.
    3982
    0
    7
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • Хәйрия концертыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    60
    0
    0
Ночной режим