Шәһри Казан

Татарлар «чәкчәк» белән «Сабантуй» сүзләрен яза белми

25 октябрь көнне үткәрелгән “Татарча диктант” акциясенә нәтиҗәләр ясалды. Язма эшне халыкның яртысыннан артыгы “дүртле”, “бишле” билгеләренә тапшырган.

Быел диктант тексты итеп Аяз Гыйләҗевның “Җомга көн кич белән” әсәреннән өзек алынган иде. Казан федераль университетының Габдулла Тукай исемендәге татаристика һәм тюркология югары мәктәбе директоры Әлфия Йосыпова белдерүенчә, бу шактый катлаулы, мәктәп программасының барлык орфографик һәм пунктуация кагыйдәләрен колачлаган 369 сүздән торган текст.

– Барлыгы ике меңгә якын кеше диктант язып, үз белемнәрен сынады. Шуларның 29 проценты (580 кеше) язма эшне «биш»кә тапшырды. 27 проценты «дүртле» алды. Ләкин яхшы билге ала алмаучылар да күңелен төшермәсен иде, аларның, татар теле буенча белемнәрен тирәнәйтеп, киләсе диктантны “биш”кә язу мөмкинлеге бар, – ди Әлфия Йосыпова.
Инде зур күләмдә икенче тапкыр оештырылган акция белән читтә яшәүче татарлар да кызыксынган. Россия төбәкләреннән тыш диктантны Германия, Канада, Гарәп Әмирлекләре, Казахстан, Украина, Чехия, Әзербайҗан кебек чит илләрдә яшәүче милләттәшләребез язган.

– Без 300гә якын эшне кәгазь вариантта тикшердек. Калган эшләр – электрон вариантта интернет аша килде. Эшләрне безнең мөгаллимнәр ике атнага якын тикшерде. Диктантта җирле сөйләм үзенчәлекләре дә чагылган иде. Әйтик, Себер татарлары, рус мохитендә яшәүче татарлар  үз сөйләм үзенчәлекләрен кулланган. Казахстанның Семей шәһәрендә яшәүчеләр арасында диктантны – гарәп, Канадада яшәүчеләр – латин графикасын кулланган очраклар да булды. Безнең белгечләр, андый эшләрне дә тикшерде, – ди Әлфия Йосыпова.

Оештыручылар диктантта иң еш очраган хаталарны да санап китте.  
– Орфографик хаталар арасында “ң” хәрефе, нечкәлек билгесе белән бәйле хаталар күп иде. Әйтик, “яшьнәп” сүзен нечкәлексез генә язучылар булды. Сыйфатларда чагыштыру дәрәҗәсен дөрес язмау очрагы да теркәлде. Мәсәлән, “соңрак” сүзен, “соңырак” дип язганнар. Сүзләрне аерып, яки кушып яза белмәүчеләр дә бар иде: “киез итек” сүзе парлап та, кушып та, аерым да язылган, – ди Казан федераль университеты доценты Гөлназ Могътәсимова.

Реклама

Пунктуация хаталары да еш очраган. Диктант язучылар аерымланган хәлләрне өтер белән аермаган, туры сөйләм дөрес формалаштырылмаган, кушма җөмләдә ике җөмлә чиге дөрес аерылмаган, ягъни баш җөмлә белән иярчен җөмлә арасында тыныш билгеләре дөрес куелмаган.  
– Иң күп хата киткән сүзләр “чәкчәк” белән “сабантуй” иде. Татар халкының билгесе булып торган бу сүзләрдә хата ясауга үзебез дә гаҗәпләндек, хәтта. “Чәкчәк” кушылып языла. “Сабантуй” кушылып, ә “Сабан туе” аерым языла. Шулай ук сүз ахырында “й”ны куймау, “да/дә” кисәкчәләрен язмау, “х” белән “һ”не бутау очраклары да күп булды. Эндәш сүзләрдән соң өтер, тойгылы җөмләләрдән соң өндәү билгеләре куярга онытучылар бар, – ди Гөлназ ханым.

Оештыручылар “Татарча диктант” акциясен дәвамлы итәргә ниятли. Максатлары бөтендөньяда сибелеп яшәүче татарларга диктант яздыру.
– Русларның “Тотальный диктант» акциясенең сайты ел дәвамында эшли. Алар хаталар өстендә эш алып бара, төрле күнекмәләр бирәләр. Без дә киләчәктә “Татарча диктант”ны дөнья аренасына чыгарырга ниятлибез, – ди Әлфия Йосыпова.

Язуда хаталар ясамас өчен галимнәр игътибарлырак булырга, күбрәк китап укырга киңәш иттеләр.
Оештыручыларны диктантны дөрес тикшермәүдә дә гаепләүчеләр табылды.
– Хәтта, әсәрнең “Татар китап нәшрияты”нда чыккан ике басмасында да, аермалыклар бар. Ләкин без хаталарны татар теле кануннары кысаларында тикшердек. Нәтиҗәләр белән канәгать булмаучылар укытучылар янына килеп, үз эшен янәдән карап чыга ала, – ди Әлфия ханым.

 

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 апрель 2018 - 17:22
    15 майга кадәр шашлык кыздыру тыела?! Алда май бәйрәмнәре. Күп кешеләр, әлбәттә, табигать кочагында ял итү, шашлык яки уха пешерү турында планнар коргандыр. Кызганыч, ачык һавада учак кабызу, шашлык кыздыру кебек гамәлләрне вакытлыча кичектереп торырга туры килә.
    132
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 16:23
    ТМТВ премиясен тапшыру тантанасы: кемгәдер харизма, кемгәдер алкышлар җитмәде Узган шимбәдә “Пирамида” концертлар залында “ТМТВ татар музыкаль телеканалы премиясе”н тапшыру тантанасы узды.
    236
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 16:04
    Чия бәлеше пешерү ЫСУЛЫ Аның өчен 200 гр сыер мае, 1 йомырка, ярты стакан шикәр комы, 2 стакан он, 1 аш кашыгы каймак, 1 чәй кашыгы көпшәкләндергеч (разрыхлитель), 2 аш кашыгы крахмал, 600 гр чия (катырылган да ярый), 2 аш кашыгы шикәр пудрасы кирәк.
    82
    0
    0
  • 23 апрель 2018 - 15:21
    10 кубокның яртысы – Зариповныкы?! Спортка артык мөкиббән китмәсәм дә, соңны көннәрдә «Ак Барс» - ЦСКА, Гагарин кубогы дигән сүзләр бик еш колакта яңгыраганга, ял көнне кичке биштә телевизорны кабызып куярга булдым. Янәсе, өй тирәсендә кайнаган вакытта комментаторларның такылдавы менә дигән интершум булачак.
    138
    0
    1
  • 23 апрель 2018 - 11:29
    Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар: «Үзең эшләгәч, акча да янга кала» Гөлүсә һәм Наил Насыйбуллиннар гаиләсе туганга – 29 ел. Алар дүрт бала тәрбияләп үстергән. Өчесенең инде үз гаиләләре барлыкка килгән. Насыйбуллиннарның биш оныгы бар.
    317
    0
    3
  • 22 апрель 2018 - 14:07
    «ТМТV» премиясен тапшыру тантанасы турында 10 кызыклы факт 1. Һәрвакыт концерт ахырында җырлый торган Elvin Grey бу юлы тамашаны ачып җибәрде һәм елның иң популяр җырчысы булып танылды.
    1431
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 14:00
    Циркта оныкларым курыкты Балачакта циркка еш бара идек. Ул чакта алгы рәтләргә билет 1 сум 20 тиен генә иде шул. Хәзер бәяләр дә, цирктагы мохит, чыгышлар да башка.
    283
    0
    1
  • 22 апрель 2018 - 12:12
    Как ясау ЫСУЛЫ Гөлүсә Насыйбуллинадан тәмле как рецепты
    480
    0
    5
  • 22 апрель 2018 - 11:01
    Роберт Миңнуллин мәзәкләре Барып җитеп булмый...
    287
    0
    2
  • 22 апрель 2018 - 10:10
    Афиша 23-29 апрель Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры 
    151
    0
    0
  • 22 апрель 2018 - 09:33
    «Сандугач»лар канатларын ныгыта Шушы көннәрдә «Рухият» рухи яңарыш фондының «Сандугач сайрар илем» балалар иҗаты фестивале Казанда зур гала-концерт белән төгәлләнде. Бу көнне Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясе сәхнәсендә бию һәм җыр коллективлары составында 250гә якын «сандугач» чыгыш ясады. 
    124
    0
    0
  • 21 апрель 2018 - 18:55
    «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан сәхнә арты ФОТОРЕПОРТАЖЫ Бу минутларда “Пирамида” концертлар залында “TMTV” татар музыкаль телеканалы премиясен тапшыру тантанасы бара.
    1191
    0
    2
  • 21 апрель 2018 - 13:17
    Тәрәзәләр Без урамнан икәү үтеп барабыз. Мин, аның шәенө генә барырга тырышып, акрынрак атлыйм. Гаҗәп, ул да, як-ягына каранып, һаман адымнарын акрынайта. Нидер әйтергә теләгәндәй, проспектның аргы башына йотылып карый. Аннары бөтенләй туктый да, нигәдер оялып кына:
    385
    2
    0
  • 21 апрель 2018 - 12:44
    Кышкы киемнәрне саклау буенча КИҢӘШЛӘР Туныгызны балконда сакламагыз, йоны кибеп, сына башларга мөмкин.
    236
    0
    1
Реклама
  • 13 апрель 2018 - 15:47
    «Шәһри Казан» ат җигәргә өйрәтә
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
  • Казанда язгы өмә старт алды
  • Иң яхшы хат ташучылар бүләкләүдән ФОТОРЕПОРТАЖ 12.04.2018
  • Яшел Үзән районы Татар Танае авылын су баскан! 11.04.2018
  • Алдавыч боз балыкчыларны куркытмый
  • Авыл хуҗалыгы ярминкәләреннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Илфак Шиһаповның тууына 50 ел тулуга багышланган кичәдән ФОТОРЕПОРТАЖ 5.04.2018
  • Мәшәкате күп булса да, яз – яз инде ул...
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 23 апрель 2018 - 17:22
    15 майга кадәр шашлык кыздыру тыела?! Алда май бәйрәмнәре. Күп кешеләр, әлбәттә, табигать кочагында ял итү, шашлык яки уха пешерү турында планнар коргандыр. Кызганыч, ачык һавада учак кабызу, шашлык кыздыру кебек гамәлләрне вакытлыча кичектереп торырга туры килә.
    132
    0
    0
Ночной режим