Шәһри Казан

...Кемнәрең бар, кемгә сыенасың Күңелеңә авыр чагында?

Шагыйрь Наис Гамбәргә 70 яшь тулган булыр иде...

Аның иҗатына мөкиббән икәнлегемне әйтеп башлыйм сүземне. Мәкаләмнең исемен дә аның шигыреннән алдым, билгеле. Яраттыра Наис Гамбәрнең шигъри дөньясы. Ерак куясы килми китабын. Шигырьләрен кабат-кабат укыйм һәм һәрвакыт тәүге тапкыр күргәндәй ачыш ясап сөенәм. Күп мәгълүматлы заманыбызның әрсезлеге басымыннан тәмам гаҗиз булган, шау-шулы ыгы-зыгыдан талган йөрәккә ял иңә. Чын сәнгать бүләге - бәйрәм-ләззәт күңелемдә... Тагын бер үзенчәлеккә ия аның иҗаты (бәлки, миңа гына шулай тоеладыр): Наис Гамбәрнең шигырьләрен ялгыз калып аулакта укыйсы килә. Шулчак табигый ямьне тын калып күзәткәндәй хис итәм үземне.

Наис Гамбәрнең иҗаты ачылып беткән дип әйтеп булмый. Әдәбият сөючеләрнең сөенәселәре алда икән әле. Аның соңгы китабын төзегән тормыш иптәше Гөлфирә ханым Гамбәрова белән очрашып сөйләшкәндә, шагыйрьнең басылмаган иҗат җимешләре байтак саклануын белдем.

- Гөлфирә ханым, яраткан шагыйребезнең туган көне уңаеннан дип әйтик, аның төп хезмәт нәтиҗәләрен - китапларын барлап алыйк әле.

- Наиснең нибары өч китабы чыкты. Беренчесе - «Баш очымда - кояш» дигәне - 1991 елда, икенчесе - «Көзләрем яфрак коя» дигәне - 2001 елда, өченчесе - «Яшәү тамыры» дигәне, үзем төзегәне, 2007 елда дөнья күрде. Тагын бер өем булып җыелган кулъязмалары үз чиратларын көтә әле.

- Күп тә түгел кебек болар һәм аз да түгел. Чөнки аның көндәлек матбугатта бик актив эшләвен яхшы беләбез без. Шул ук вакытта иҗат итәргә дә мөмкинлек табуы, килешерсез, гаҗәпләндерә һәм сокландыра да...

- Бәй, соң, көн дә төнге сәгать өчләргә кадәр утыра иде язып. Ул бит Мөслимнән Казанга күчкәч, умырып эшләде - эшкә сусаган диярсең! Тәрҗемә итте, нәшрият китапларын редакцияләде, журналга килгән әйберләрне, үзе әйтмешли, «сөреп» чыга иде - өйдәге өстәлендә башкаларның кулъязмалары һәрвакыт өелеп торды. Танылган әдипләрнең кулъязмаларында «Наис Гамбәргә тапшырырга» дигән язу үземнең дә күзгә еш чалына иде. Ул бик яхшы, зәвыклы мөхәррир иде бит. Әлбәттә, моның белән генә канәгатьләнмәде, үзе дә иҗат итте. Аның шулай киеренке хезмәт итүенә дусларының да аптыравы хәтеремдә. Дөрес, китап чыгаруны кайгыртып йөри алмады Наис.

- Гөлфирә ханым, яшерен-батырын түгел, алай бөтен барлыгың белән бирелеп хезмәткә чумганда, өйдә тиешле шартлар булса әйбәт, әлбәттә...

- Мин аңа эшләргә, үземнән килгәнчә, мөмкинлек тудырырга тырыштым. Наис үзе дә чын ир-ат иде бит ул. Тормышыбызда тоткан урыны турында әйтүем. Ул ирләр кулы сораган бөтен эшкә дә сәләтле иде. Балта тотып, агач юнамы, көрәк тотып, җир казыймы, чүкеч-кадак тотып, фатир төзекләндерәме - барлык ирләр шөгылен җиренә җиткереп башкарды. Нәрсәгә генә тотынса да, матур килеп чыксын дип тырыша иде, мөһим түгел дип кул селтәмәде... Бакчада яшелчә түтәлләре ясавы әле дә күз алдымда тора. Ул үзе ашкынып казый-тырмалый, ә мине: «Абыстай, син минем янда карап тор», - дип, үзе белән янәшә торырга куша иде.

- Ул сезне шулай, Абыстай дип атый идемени?

- Әйе. Яратып, Абыстай дип йөртте ул. Сагынып сөйләргә генә калды инде.

- Наис Гамбәргә менә 70 яшь тула, юбилеен ничек билгеләп үтәргә уйлыйсыз?

- Аны искә алып, Коръән укыттым инде мин. Икебезнең дә туган көннәребезне бәйрәм итә торган көнне. Без август аеныкы, ел да шулай бергә үткәрә идек.

- Ходай догаларыгызны кабул итә күрсен!

- Амин, шулай булсын!

... Әйе, сагындыра Наис Гамбәр. Мәкаләмнең ахырында гына аның ун ел элек - 2007 елның 3 маенда, көтмәгәндә, дөнья куюын исегезгә төшерәм. Йөрәк... Дөресен әйтим, күңелем әле дә ышанып бетми моңа, нәрсәгәдер өметләнәм кебек. Әллә соң шигырьләренең тәэсире шундый тылсымлы көчкә ияме? Белмим...

Әлбәттә, сүземне шагыйрьнең әлегә чаклы бер басмада да күренмәгән шигыре белән тәмамлыйсым килә иде. Бу мөмкинлекне биргән Гөлфирә ханымга зур рәхмәтемне җиткерәм.

ҖАВАП

Гайбәт сүздән туеп, «эштән чыгып»

Нәшрияттан кайтып килешли

Туктатты ул мине. «Энем, болай

Әйбәт кешедер син, кәнишне.

Ләкин нигә яклыйсың син аны

Авторитетыңны бетереп.

Өченче көн миңа бәйләнмәкче:

«Агач галим, имеш...»

Бүлтерек.

Нәрсә, аңа берни кирәк түгел,

Аяк-чуы, кием-салымы

Ятлар җилкәсеннән.

Шунда каләм.

Әҗеренә чиртеп алдымы -

Кәперәя, адәм актыгы.

....................................

Ничек түзә икән хатыны?..

Даһи була, өлкәннәргә

Төбәп ата гына борчакны.

Үзеңә генә бер серемне ачам -

... шулай бер чакны...»

Тукта, агай, безнең юллар, ахры,

Шушы төшкә җиткәч аерыла.

Элмә кебек чырышкы ул, әйе,

Дуга

Элмәдән дә әйбәт каерыла.

Кием, дисең... Аның бар байлыгы

Мичәү белән җиккән атларда:

Акмуллалар җиккән арбаларда,

Тукайлардан килгән хатларда.

Укы да бак, чүбек чәйнәгәнче,

Зиһенеңне ачып җибәреп:

Мөдәррислек анда синең кебек

Җитмеш мөдәррискә җитәрлек.

***

Күчеп йөри торган атавы бар

Казанымда Кабан күленең;

Атаугынамыни?.. Бу дөньяда

Кыйтгалары күченә ... күңелнең.

Кем уйлаган, күпме еллар узгач

Сиңа тагын бер кайтырмын, дип.

Киек каз юлыдай якты, туры

Сукмагымнан тайпылырмын, дип.

Менә бүген

Ташлап киткән ярга -

Иңнәреңә иңемне куеп:

«Вакытлычамы бу?» - дигән сыман

Сүзсез торам дөньядан туеп.

Ярый ла бит күңел атаулары

Кыйтга булып гелгә тоташса?

Кабанда бар утрау...

Нишлим, әгәр

Безнең гомер шуңа охшаса?

Һәм күчәргә туры килсә кабат?

Сынар, сызар мәхзүн күңелем.

Гыйбрәтме бу безгә, искәртүме

Атаучыгы Кабан күленең?

... Бер җавап бир шушы соравыма:

Йә «әйе» диң, йә әйт «түгел»ен.

****

Җырчы китте...

Наилә Яхина

(күрше авыл кызы - җырчы Хәния Фәрхигә багышлыйм)

Җырчы китте...

Аптырашта халык

Аяз көнне яшенме сукты?

Кичә генә җырлап торган сынын

Нинди каһәр килеп, ник екты?

Колач җәеп чыктың син сәхнәгә

Анда яшәү тоеп, бар хөрлек.

Сиңа халык үзе канат куйды,

Яшәү дәрте бирде һәм көрлек.

Гади авылчыктан чыккан бер кыз

Җырлады да фәкать җырлады,

Яраклашмады артык дөньяга,

Тамашачы аны зурлады.

Ул үскән як миңа якын, таныш;

Чая халкы, урман, иркенлек,

Җәйрәп яткан

«Йок» зирәкләрендә

Ята иде зур сер, зур киңлек.

Әкияттәй кыргый урманымның

Сәер бер кошымы син булдың?

Затлы таҗы булып

болынымның

Балкып аттың да кинәт сулдың.

Ирек сөйгән холкың -

тумышыңнан,

Һәм кысадан ашкан күңелең,

Диңгез кебек ярсу йөрәгеңнең

Белә идем тыныч түгелен.

Син бик кыю идең кечкенәдән,

Бик шук иде синең авылың,

Көчле рухың безнең яклардагы

Хәтерләтте һәрчак давылын.

Син туктагач кинәт

җырлавыңнан,

Бер якын моң өзлеп югалды,

Туган якның ямен

сөйләп торган,

Сандугачым гүя тукталды.

Җырчы китте...

Ул якташым иде.

Күз яшьләрем яшереп еладым,

Моңсуланып калган

«Йок» буйларым,

Нишләр инде, диеп уйладым.

Реклама
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 май 2018 - 10:53
    Төпсез чиләкләр Шәһәрдә яшәгән бала авылга кунакка кайта икән, ул төп йорттагы эреле-ваклы проблемаларны хәл итәргә, анысын-монысын төзәтергә, кыскасы, ул монда нәрсәдер эшләргә тиеш. Шәһәрдә дә кеше кул кушырып утырмый. Эт булып арырга мөмкин. Арыгансың икән – авылга кайтма. Ял итеп, йокыңны туйдырып кайт, чөнки монда синең кайларда нишләп йөрүең беркемгә дә кирәк түгел. Йоклап ята алмыйсың. Язу-сызу белән өстәл башында утыру да – соңгы чиктә генә.
    222
    0
    3
  • 20 май 2018 - 10:43
    «Рәхмәт сиңа, «алтын куллы» әтием!» Мин сезне үземнең алтын куллы әтием – Сәләхов Рамил Җәмигънур улы белән таныштырмакчы булам.
    142
    0
    0
  • 20 май 2018 - 10:10
    70
    0
    0
  • 20 май 2018 - 09:38
    Бабайлар һәм әбиләр, бакчага чыгыгыз! Казанның Авиатөзелеш районындагы «Крылья Советов» паркында 26 майда 12.00-18.00 сәгатьләрдә «Тормыш сөючеләр көне» бәйрәме була.
    71
    0
    0
  • 19 май 2018 - 13:00
    Илсөя Бәдретдинова: «Ул мине хәзер алдына алып сөя» Соңгы арада Илсөя Бәдретдинованы Инстаграм аккаунтына романтик рух керде: ниндидер ир-ат белән төшкән фотолар, һәрчак чәчәк гөлләмәләре... Илсөябез үзе дә чәчәк кебек: көннән-көн матурлана.
    2389
    0
    13
  • 19 май 2018 - 12:40
    Афиша 21-27 май
    203
    0
    0
  • 19 май 2018 - 12:35
    122
    0
    0
  • 19 май 2018 - 12:20
    Нәрсәгә тотынса – шуны булдыра Гаиләне учак белән тиңлибез, чөнки учак янына җылынырга җыелган кебек, гаиләдәге һәр кеше үз гаиләсенә сыена: шатлыгын бүлешә, кайгысын уртаклаша. Гаилә никадәр нык булса, аннан килгән җылылык та шулкадәр көчлерәк була. Гаиләнең терәге – ир-ат, әти кеше. Ә ана кеше үзенең бөтен булган күңел байлыгын, матурлыгын үз балаларына бирә.
    285
    0
    5
  • 19 май 2018 - 11:47
    Камыр эчендә гөмбә шашлыгы пешерү ЫСУЛЫ 250 гр шампиньон, 200 гр сыр, 250 гр чүпрәсез катлы камыр (кибеттә сатыла торган), 1 йомырка, тоз, борыч, үсемлек мае
    195
    0
    0
  • 19 май 2018 - 10:48
    Җилдерәчәкбез! Татарстанда барлыгы 3076 торак пункт исәпләнә, шуларның 559ында асфальт юллар әле һаман да юк. Быел 28 торак пункт арасында яңа юл салыначак. Аның гомуми озынлыгы – 69,4 км.
    200
    0
    0
  • 19 май 2018 - 10:20
    Киләчәк – роботлар кулында? Яки Казан мәгълүмати технологияләр һәм элемтә техникумы студентлары ничек имтихан тапшыра Республика WorldSkills эшче һөнәрләр чемпионатында актив катнаша башлаганнан соң, техникум, көллият укучыларына таләпләр тагын да артты. Ә хәзер студентлар чыгарылыш дәүләт имтиханнарын да WorldSkills стандартлары буенча күрсәтмә имтиханы буларак тапшыра башлаячак. Казан мәгълүмати технологияләр һәм элемтә техникумына имтихан тәртибен өйрәнү өчен Кытай, Иран, Һиндстан вәкилләре дә килгән.
    110
    0
    0
  • 18 май 2018 - 20:01
    Быелгы «Бәллүр каләм» тапшыру тантанасында «Шәһри Казан»ның ике журналисты бүләкләнде Редакциябезнең талантлы һәм тәҗрибәле журналисты Дилбәр Гарифуллина күпьеллык фидакарь хезмәте өчен Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинның рәхмәт хаты белән бүләкләнде.
    201
    0
    2
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 16 апрель 2018 - 10:23
    Корица белән бал кушылмасы яман шештән саклый Корица белән бал кушылмасы (бер өлеш корицага биш өлеш бал) ашказаны авыруларын җиңә, организмны вируслардан саклый, йөрәкне ныгыта.
    835
    0
    2
  • 16 апрель 2018 - 11:14
    «Нәни кулы белән бармагымны эләктереп алгач, җиңәчәгебезне аңладым» 2016 елда Татарстанда 110 мең бала вакытыннан алда туган. Бүген медицина алга киткән заманда, җитлекмичә дөньяга килгән сабыйларны тәрбияләү мөмкин эш. Республика клиник хастаханәсендә 460 граммлы булып туган баланың да гомерен саклап кала алганнар иде. Мондый үзенчәлекле сабыйларны тәрбияләү турында Республика балалар клиник хастаханәсенең патология белән туган сабыйлар һәм җитлекми туган балалар бүлеге җитәкчесе неонатолог Фатыйма КАЗАКОВА белән сөйләштек.
    685
    0
    1
  • 16 апрель 2018 - 12:09
    Гади ихлас балачак, кайда син? Оныгыма мәктәпкә макулатура алып килергә кушканнар. Өй бетереп, кирәкмәгән кәгазь эзлибез, ди кызым. Хәзер кытлык заманы түгел, бөтен әйберне дә табып була, мин әйтәм.
    470
    0
    3
Ночной режим