Шәһри Казан

Илсөяр Кәбирова: «Иван-чәйнең дүрт килограммыннан бер килограмм чәй чыга»

Саба районының Шәмәрдән бистәсендә яшәүче Кәбировлар гаиләсендә бүген кызу урак өсте. Печән дә әзерлиләр, җиләккә дә йөриләр, халык телендә русча атамасы белән танылган иван-чәй дә җыялар. Барысы да бер вакытта, барысына да өлгерергә кирәк.

Бер җәйдә гаиләгә ел әйләнәсенә җитәрлек чәй әзерлиләр алар. Иван-чәй (копорский чай, кипрей дигән атамалары да бар әле аның), татарча, кырлыган дип атала. Әлеге дару үләнен киптереп ясалган чәй бигрәк тә тәмле һәм хуш исле була, ди. Бу эшкә бигрәк тә Саба халкы маһир дигәч, мондый шифалы чәй әзерләү остасы Илсөяр апаны мин менә шушы район кешеләреннән сорашып таптым. Бу эшкә ул ирен дә, улын-киленен, кызын-киявен дә җәлеп иткән. Мәктәптә озак еллар биология фәнен укытып, бүгенге көндә лаеклы ялда булган Илсөяр апа дару үләннәрен яхшы белә. Үзенең укучыларын да үләннәрне дөрес итеп җыю, киптерү һәм чәй ясау серләренә өйрәткән. Алар белән бергәләшеп шул үләннәрне җыеп, ит тарткыч аша чыгарып, гранулалы чәйләр әзерли торган булганнар.

Реклама



Илсөяр апа әйтүенчә, иван-чәйне чәчәк аткач кына җыярга кирәк. Чәчәкләре йонлач булып, ефәк җепселләр хасил итә башлагач җыярга ярамый. Август урталарына кадәр әле ул чәчәктә утыра.
- Чәчәкләрен, яфракларын аерым җыябыз. Өйгә кайткач, яфрагын чиста чүпрәк өстенә таратып куябыз. Биш-алты сәгать шунда шиңеп ята. Аннары зур эмаль яки пластмасс табага салып, ике уч белән ышкыйбыз, камыр изгән кебек изәбез. Шул рәвешле аның күзәнәк төзелеше бозыла, караңгы төскә керә, аз гына дымлана. Ышкый торгач, ике уч кына булып кала. Дүрт килограмм үләннән бер килограмм чәй чыга. Аларны пластмасс чиләккә тыгызлап тутырып, өстен бастырып куябыз, ул анда әчи. Бу «ферментация» ысулы дип атала. Чиләктә 24-30 сәгать тотабыз да җиләс урынга ак кәгазь өстенә таратып салабыз. Кемдер газ мичендә киптерә, мин алай эшләмим. Файдалы матдәләре калсын дип, җиләс урынга гына куям. Вакыт-вакыт селкеткәләп алам. Берничә көн кипкәч, чүпрәк капчыкларга тутырам да коры урынга элеп куям. Чәчәген исә аерым киптерергә генә куябыз. Чәйнең тәме тора-бара гына ачыла, өч-биш айдан ул тагын да тәмлеләнә. Кыш көне исе дә, тәме дә бөтенләй башка була. Аны кибет чәенә кушмыйбыз, аерым төнәтәбез. Өстенә кайнар су салып, 15-20 минут төнәткәч, кап-кара чәй барлык­ка килә. Аны салкын килеш эчсәң дә тәмле. Мунчадан чыкканда эчәр өчен иван-чәйгә чабыр үләнен (чаб­рец) дә кушарга мөмкин. Гөлҗимеш яки кипкән җиләк яфракларын салыр­га да була, - дип бик тәфсилләп сөйләде ул безгә.

Кырлыганны гына түгел, яшь чия, кура җиләге яфракларын да кышка шулай эшкәртеп куя икән ул. Мәтрүшкә, мелисса, чабыр үләнен исә ферментация ысулы белән эшкәртеп булмый, ди. Аларын киптерергә генә кирәк, дип киңәш бирә Илсөяр апа.
Кан басымы түбән булган кешеләргә иван-чәйне куллану тыела.

Кырлыган нәрсәдән файдалы?

Кырлыган составында витаминнар, органик кислоталар, пектин, дуплау матдәләре, эфир майлары бар. Аның чәе баш авыртканнан, авитаминоздан, йокысызлыктан, ютәлдән файдалы. Ул тынычландыра, иммунитетны, кан составын яхшырта, кан басымын төшерә, чәч тамырларын ныгыта, ашкайнату процессын, нерв системасы эшчәнлеген көйли.



Гади итеп киптерелгәненә караганда, ферментлашкан кырлыган биологик активлыгы белән аерылып тора. Шуңа да аны көненә 5 грамм гына (ике аш кашыгы) кулланырга була. Ярты литр чәйнеккә ике чәй кашыгы кырлыган салсаң да җитә.

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 май 2018 - 16:10
    Кичер, улым! Һәр авылның акылга зәгыйфь яки гарип кешесе була. Кемдер алардан курка, читләшә, кемдер, киресенчә, изге җан дип, хәер сузып китә. Безнең авылда да бар ул. Көн саен авыл урамнары буйлап акрын гына атлап, һәр кеше белән исәнләшеп, тирә-якны барлап йөри.
    70
    0
    0
  • 23 май 2018 - 14:59
    Гөлназ АСАЕВА: «Булачак иремне ике әтиемә дә охшатып сайлыйм» Гөлназ АСАЕВА – моңлы тавышлы яшь җырчы. 16 яшеннән бирле ялгызы гына концертлар куя. Сәхнәдә ул тыйнаклыгы һәм бай репертуары белән аерылып тора.
    344
    0
    2
  • 23 май 2018 - 14:47
    Доктор Комаровский: «Картлыгыңда 20 оныгың булганчы, бер бабаең булсачы» Кичә Казанда танылган табиб Олег Комаровский булып китте. Ул ике көн дәвамында семинар уздырды, әти-әниләрне кызыксындырган сорауларга җавап бирде, балалар сәламәтлеге турында сөйләде. Доктор Комаровскийның киңәшләрен “ШК” сатында биреп барырбыз.
    106
    0
    1
  • 23 май 2018 - 14:33
    Нут ашы пешерү ЫСУЛЫ Аның өчен 4 литр суга 400 гр фарш, 1 стакан нут, 3 бәрәңге, 1 кишер, 1 суган, 3 тырнак сарымсак, 1 болгар борычы, 2 аш кашыгы томат пастасы, үсемлек мае, тоз, борыч кирәк.
    45
    0
    0
  • 23 май 2018 - 14:18
    Илфак Шиһаповның кызы Зәринә: «Мин – Сөембикәнең җанатары» Бу көннәрдә Саба районының Сатыш авылындагы фермада булырга туры килде. Шунда, очраклы гына дисәм дә була, бер абзый белән таныштым. Ул Юлбат авылының тарих укытучысы Илдар Сафин булып чыкты. Шул ферманың бер амбарында аның аты тора икән.
    95
    0
    1
  • 23 май 2018 - 13:44
    «Репетицияләргә йөри-йөри бер дә сөйләшми торган балабыз сөйләшә башлады» Хыялга юл. Камал театрының зур залында Баулының нәни артистлары күрсәткән сәхнә күренеше нәкъ менә шулай дип атала. Хыял чынбарлык булсын өчен күпме сабырлык, тырышлык, үҗәтлек кирәк.
    59
    0
    0
  • 23 май 2018 - 13:00
    Өйдә тортлар пешереп, аларны социаль челтәрләр аша саткан декреттагы әниләргә Президент ярдәм итәргә җыена Татарстан Президенты каршындагы Эшмәкәрлек советы республикадагы үзмәшгульлек белән кызыксына башлаган. Бу хакта Татарстанның бизнес-омбудсмены Тимур Ногманов үзенең Инстаграм битендә хәбәр итә.
    88
    0
    0
  • 23 май 2018 - 10:26
    «Тели белсәң – теләк, тели белмәсәң – имгәк» Бергә эшли торган иптәш хатыным: «Ялга чыксам эшләмим, оныкларымны гына сөеп ятам», – ди торган иде.
    205
    0
    0
  • 23 май 2018 - 10:21
    Габделбәр Илдарханов: «Урман сукмакларыннан гел узсаң да, адаштыра да, авырганда дәвалый да» Кызыл Яшьләр авылы бик матур урында, урман янында утыра. Авыл урамында нарат, агач исе... Биредә Лаеш урманчылыгының Питрәч участок урманчылыгы урнашкан.
    56
    0
    1
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    168
    0
    0
  • 22 май 2018 - 15:57
    «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесе җиңүчесе кем? «Алтыда нинди, алтмышта – шундый», – ди халык. Димәк, тәрбияне дә, белемне дә кечкенәдән бирергә, әдәп-әхлакка, йолаларга, гореф-гадәтләргә, милли моңнарга мәхәббәтне дә сабый чактан сеңдерергә кирәк. Быел гына яңадан оешып, гөрләтеп эшләп киткән Бөтендөнья татар хатын-кызлары «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Казан бүлеге активистлары да нәкъ шул максатны күздә тотып оештырдылар «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесен. Беренче тапкыр гына үтсә дә, «коймак» төерле булмады.
    209
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:44
    Даниярга аякка басарга ярдәм итегез! 28 апрель – Мөхетдиновлар өчен авыр көн. Берничә ел элек шул көнне әбиләре вафат булган, 2016 елда Алсу бала тудыру йортына сабыен табарга киткәч, бабайлары бакыйлыкка күчкән.
    226
    0
    1
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • Хәйрия концертыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 23 май 2018 - 10:54
    Кәгазе яңача булса да, түләве искечә калачак
    Россия халкы 1 июньнән торак-коммуналь хезмәтләр өчен яңа квитанцияләр алачак. Әлеге яңа түләү кәгазьләре искесеннән нәрсә белән аерыла һәм анда төп игътибарны нәрсәгә юнәлтәчәкләр?
    80
    0
    1
  • 23 май 2018 - 16:10
    Кичер, улым! Һәр авылның акылга зәгыйфь яки гарип кешесе була. Кемдер алардан курка, читләшә, кемдер, киресенчә, изге җан дип, хәер сузып китә. Безнең авылда да бар ул. Көн саен авыл урамнары буйлап акрын гына атлап, һәр кеше белән исәнләшеп, тирә-якны барлап йөри.
    70
    0
    0
Ночной режим