Шәһри Казан

Самолетта очарга курку нормаль күренешме, әллә юкмы?

Кырымга сәяхәт иткәнче, самолетка утырганым юк иде. Шуңа күрә юлга чыгар алдыннан да, аэропортта да, самолетта да үземне курку хисе биләп алды. Самолет тәрәзәсе янында утырган улыма: «Карама инде тәрәзәгә», - дим дә, куркуым белән баланың күңеленә дә шик салырга ярамаганлыгын аңлап, әйтә башлаган җөмләмне тәмамламыйча гына авызымны йомам. Бер...

Реклама

Гомумән, соңгы вакытта игътибар итәм: ераграк юлга чыгар алдыннан курку, шикләнү хисләре биләп ала. Бу хәл миндә генәдер дип уйлый идем. Юк икән. Әлеге халәт күп кешеләргә хас икән. Шул темага сорауларга психология фәннәре кандидаты Люция ЗАКИРҖАНОВА җавап бирде.

- Люция, самолетта очар алдыннан күңелдә туган курку хисләренең каян барлыкка килүен үзем чамалыйм да кебек, тик шулай да бу мәсьәләгә карата белгеч фикерен дә ишетәсе килә.
- Куркуның сәбәбе - очу тәҗрибәсе булмау. Шуны әйтергә кирәк, самолетта сирәк очкан кешеләр, ешрак очканнарга караганда, ныграк курка. Чынлыкта без самолетның үзеннән түгел, ә авиаһәлакәттә һәлак булудан куркабыз. Ягъни очу куркынычы үлем куркынычы буларак барлыкка килә. Бу халәт шулай ук башка транспорт чараларына да кагыла. мәсәлән, кайбер кешеләрнең теплоходта, лайнерларда, мотоциклда йөрүдән котлары оча. Автомобиль безнең өчен гадәти, өйрәнелгән транспорт чарасы, чөнки без аны көндәлек тормышыбызда күбрәк кулланабыз. Ләкин статистика мәгълүматлары буенча, самолет иң куркынычсыз транспорт чараларының берсе булып санала. Авиаһәлакәтләр яки корабль батулар сирәк күзәтелә. Килешәсездер? Ләкин мондый хәл килеп чыкса, беренчедән, вакыйга барлык вакытлы матбугат чараларында да җентекләп сурәтләнелә. Икенчедән, мондый фаҗигаләрдә берьюлы бик күп кеше һәлак була. Өченчедән, исән калу мөмкин хәл түгел диярлек. Болардан кала, кайвакыт самолеттан курку бортта вакытта хәлнең начарлануына да бәйле (баш әйләнү, күңел болгану, колак сызлау, кан басымы уйнаклау, һушны җую һәм башкалар). Мондый очракларда да кеше югала, борчыла, курка башлый. Менә шушы факторлар курку хисен китереп чыгара да инде. Шуңа да карамастан, тәүлегенә меңләгән кеше самолетта оча һәм сәяхәт итә.

- Кеше сәламәтлеге, организмы өчен бу зур проблемамы? Әллә күпчелеккә хас нормамы?
- Сәяхәткә чыгар алдыннан курку хисе булу - нормаль күренеш. Алда безне көтәчәк вакыйгалар шатлыклы, позитив булса да, кеше борчыла. Бу борчылу хисе каян барлыкка килә соң? Сөенергә генә кирәк бит югыйсә. Эш шунда ки, эмоцияләр безнең бөтен тормышыбызга ниндидер бер фон биреп тора. Әмма кайбер вакыйгалар эмоцияләребезне көчәйтеп җибәрә, алар ачыграк, көчлерәк чагылыш таба һәм мондый хәлләр (шатлыклы яки кайгылы булса да) хәтердә саклана. Безнең тормышта эмоцияләр бик мөһим. Мәсәлән, психологлар фикеренчә, алар безгә организм билгеле бер шартларга ияләшсен һәм исән калсын өчен кирәк. Уйлап карагыз әле, эмоцияләр безгә әйләнә-тирә мохитнең куркыныч булуы турында хәбәр итә: курку, нәфрәт, ачу, үч һәм башкалар. Алар әйләнә-тирә мохиткә яраклашыр өчен булыша, безне саклый. Гадәти, көндәлек тормышта, безнең өчен уңайлы һәм җайлы шартларда безгә әллә ни куркыныч янамый. Шуңа күрә дә кайбер кешеләргә кискен хис-кичерешләр, эмоцияләр җитми. Күңелне тутырыр өчен алар, мәсәлән, экстремаль спорт белән шөгыльләнә. Килешәсездер, бу шулай ук куркыныч. Ялга, сәяхәткә чыгар алдыннан кеше шулай ук борчыла, чөнки ул гадәти тормыш рәвеше кысаларыннан чыга. Бик сирәк очракта гына, кеше эшкә барганда һәм кайтканда яки туганнары, дуслары белән очрашканда, балыкка барганда ниндидер куркыныч сагалап тора дип уйлый. Бу шулай булырга тиеш. Дөрес, кайбер кешеләрне начар уйлар гел озата йөри, әмма һәрвакыт мондый уй белән яшәү акылдан яздырырга мөмкин. Психикасы сәламәт кеше шансларны һәм хәвеф-хәтәрне бәяли ала, теге яки бу транспорт чарасын сайлый һәм үз-үзен кулга ала. Һәрхәлдә, яхшыны уйларга тырыша.

Ә бит уйлап карасак, никадәр «куркыныч» һөнәрләр бар: янгын сүндерүче, полицейский, пилот, стюардесса, моряк, сынап караучы һәм башкалар. Аңа карамастан, алар эшләрен көн саен башкара. Иманым камил, бу профессия кешеләре аның бөтен куркынычлылыгын белеп сайлаган. Батырлык - курку хисе булмау түгел, ә шуны контрольдә тоту һәм катлаулы ситуацияләрдә адекват карар кабул итү.

- Сәяхәт итүчеләргә нинди киңәш бирәсез?
- Беренчедән, бортпроводникка үзегезнең куркуыгыз турында әйтегез. Әгәр сез самолетта очудан курыксагыз яки беренче тапкыр гына очсагыз, гадәти тормышта аңыгызны югалта торган гадәт, йөрәк-кан тамырлары авырулары булса яки очар алдыннан үзегезне начар хис итсәгез, бортка кергәндә үк, бу турыда стюардессага әйтегез. Мондый очракта экипаж сезгә игътибарлырак булыр. Икенчедән, начар уйлардан арынырга тырышыгыз, яхшы күренешләр, мәсәлән, диңгез буенда ял итүегезне күз алдына китерегез. Өченчедән, эмоцияләрнең башкаларга да тәэсир итүен истән чыгармагыз. Алар көчәеп, янәшәдәгеләр дә каушап калырга мөмкин. Курку хисегезне контрольдә тотыгыз.
Әгәр сезнең белән янәшә утырган кешеләр яки дусларыгыз, туганнарыгыз очудан курка икән, аларның игътибарын башкага юнәлтегез. Мәсәлән, китап укырга, кино карарга яки нинди дә булса кызыклы темага сөйләшергә мөмкин. Вакытның ничек тиз узуын сизми дә калырсыз. Моннан тыш, организмыгызның үзенчәлеге турында табиб белән дә киңәшләшә аласыз. Бәлки ул сезгә, очу вакытында хәлегез яхшы булсын өчен, препаратлар бирер. Аннан соң, экипаж үткәрә торган күрсәтмәләрне дә игътибар белән тыңларга кирәк.

Стюардессалар мәктәбен тәмамлаган Гүзәл САБИРОВА:

- Самолетта очарга курыккан кешеләр арасында йоклата торган дару эчүчеләр дә бар. Әгәр самолетта очканда берәр кеше каушап калса, аның игътибарын башкага юнәлтергә кирәк. Мондый очракта безгә чәй яки су, сок эчәргә, китап-журнал укырга тәкъдим итәргә өйрәтәләр.

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    102
    0
    0
  • 22 май 2018 - 15:57
    «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесе җиңүчесе кем? «Алтыда нинди, алтмышта – шундый», – ди халык. Димәк, тәрбияне дә, белемне дә кечкенәдән бирергә, әдәп-әхлакка, йолаларга, гореф-гадәтләргә, милли моңнарга мәхәббәтне дә сабый чактан сеңдерергә кирәк. Быел гына яңадан оешып, гөрләтеп эшләп киткән Бөтендөнья татар хатын-кызлары «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Казан бүлеге активистлары да нәкъ шул максатны күздә тотып оештырдылар «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесен. Беренче тапкыр гына үтсә дә, «коймак» төерле булмады.
    147
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:44
    Даниярга аякка басарга ярдәм итегез! 28 апрель – Мөхетдиновлар өчен авыр көн. Берничә ел элек шул көнне әбиләре вафат булган, 2016 елда Алсу бала тудыру йортына сабыен табарга киткәч, бабайлары бакыйлыкка күчкән.
    165
    0
    1
  • 22 май 2018 - 14:38
    Җанатар паспорты белән Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак Футбол буенча дөнья чемпионаты вакытында Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак. Моның өчен җанатар паспорты – Fan-IDны күрсәтергә кирәк.
    92
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:28
    Тел өчен көрәш дәвам итә: фикердәшләр арта Милли телләрне укыту тирәсендә кабат шау-шу бара. Бу Россия Дәүләт Думасы депутатлары Алена Аршинова, Олег Николаев, Шамсаил Саралиев, Олег Смолин, Елена Строкова һәм Борис Чернышевның милли телләрне укыту балалар һәм ата-аналарның үз теләге белән генә булырга тиеш дигән закон проектын тәкъдим итүе белән бәйле.
    121
    0
    0
  • 22 май 2018 - 13:55
    Казанда күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтелде Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачы театры тарихта беренче тапкыр күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтте. Күрмәүчеләр өчен бу сезонда барган «Куян Эдвардның гаҗәеп сәяхәте» (К.Дикамилло) әсәрен яраклаштыруга бер-ике айлап вакыт киткән.
    160
    0
    0
  • 22 май 2018 - 09:26
    Бәлки сездә салкын тию түгел, ә аллергиядер? (КИҢӘШЛӘР) Әгәр дә һәр яз саен күзләрегез кы­чыта, яшь ага, төчкерәсез һәм томаудан азапланасыз икән, димәк, сездә язга аллергия дигән сүз.
    177
    0
    0
  • 22 май 2018 - 07:21
    Казан марафоны: әбиләр дә, бәбиләр дә йөгерде 1974 елда башланган Казан марафоны инде өч ел рәттән яңартылган форматта үткәрелә. Узган ел әлеге марафоннан соң Казан Россиянең йөгерүче башкаласы исемен алды.
    67
    0
    0
  • 21 май 2018 - 16:43
    40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова: «Көлеп караучылар да булды» Тенеки авылында 40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова яши дигәч, аның белән танышырга теләп, өйләрен эзләп киттем. Әллә кайдан күренеп торган матур йортка күз төшүгә үк, тырыш, булдыклы кеше шушы йортта яшәргә тиеш дип, ишекләрен кактым.
    538
    0
    4
  • 21 май 2018 - 16:19
    «МИН» тапшыруында катнашучылар арасында битләрен бары тик сабын белән генә юучылар да бар» Быелның 8 мартында “Яңа Гасыр” телеканалында өр-яңа тапшыру – “Мин” эфирга чыга башлады.
    917
    1
    0
  • 21 май 2018 - 15:38
    Биш яшьлек Мишага ярдәм кирәк! Благотворительный фонд помощи детям World Vita объявил о начале сбора средств для помощи пятилетнему Мише. У ребенка порок сердца в критической стадии и операция требуется безотлагательно, говорится на странице Миши на портале фонда.
    318
    0
    0
  • 21 май 2018 - 15:07
    Əнвәр Нургалиев: «Яман чирне бергәләп җиңеп чыгачакбыз!» Узган атнаны Əнвәр Нургалиев яман чир белән авыручы кызга акча җыябыз, дигән хәбәр таратты. «Айсылу безнең гаилә өчен якын кеше, аңа чын күңелдән ярдәм итәсе килә», - дигән ул.
    4075
    0
    7
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • Хәйрия концертыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    102
    0
    0
Ночной режим