Шәһри Казан

Сөйләсәң – сүз, төртсәң – күз...

Исең китәр, кара инде син милли моңнарга ничек сусаган икән бит милләттәшләребез. Күр, нишләтә моң кешене! Бу көй-моңнар күңел түрендәге иң нечкә хисләргә кагылмаса, җылый-җылый тыңлар идеме икән алар ул җырларны?

Тагын һәркайсы беренче булып килергә сүз биргәндәй, иртән иртүк мәйданга агылуын гына әйт халыкның. Андагы татарларның күплеге, аларның активлыгы, терелеге! Чатыр тауның үзе кадәр итеп пешереп алып барган 220 килограммлы чәк-чәк тә милләттәшләребез өчен әллә ни булды! Мәйданга агылган халыкның берсе генә дә авыз итми калмагандыр татлы күчтәнәчне.

Татарстаннан читтә татарлар яшәгән төбәкләрдә Сабан туйлары уздыру, берсүзсез, Бөтендөнья татар конгрессының да, Мәдәният министрлыгының да табышы дияргә кирәк, әмма бу чыгымнарны шул төбәкләрдә яшәгән байлар күтәрсә, дөрес булмас идеме икән?.. Юкса иләген, чиләген дигәндәй, бар нәрсәне оештырган як күтәреп килә бит... Свердловск өлкәсе Кадниково авылында 120 кешелек делегация составында азнакайлылар белән Сабан туенда булып кайтканнан соң менә шундый уйлар белән йөрүе әле соңгы вакытларда Зөлхия Миңнеханованың.

Хәер, аны аңларга була. Гомер буе мәдәният өлкәсендә эшләгән кеше буларак, мондый олы чаралар үткәрүнең җаваплылыгын да, мәшәкатен дә бик яхшы белә ул. Кешедән сорыйсы түгел. 1976 елда кияүгә чыгып, Азнакайга килгәннән бирле мәдәнияткә хезмәт итүе. Шуның 15 елы - мәдәният йорты директоры вазифасында. Бүген дә бу ханым «Җанашым» ансамбле составында чыгышлар ясый, «Тылсым» балалар театр студиясен җитәкли. Аңа йөргән балаларның кайберләре, рус милләтеннән булуларына карамастан, татарча шигырьләр укып, «Йолдызлык»та Президент кулыннан гран-при ала (Данил Берсенёв), республика күләмендәге бәйгеләрдә призлы урыннар яулый (Лена Кошелева, Азалия Сафина, Эмиль Кәлимуллин, Зилә Зарипова һ.б.).

- Әнкәй 40 ел балалар укытты, туганнарым да - дан-дәрәҗәгә ирешкән педагоглар. Миндә ярыйсы гына педагог әрәм булган икән, - ди ул, уенын-чынын бергә кушып.
Балалар белән эшләү, бергә-бергә спектакльләр чыгару ошый чөнки аңа.

Шуның өстенә, эш язганга -эш язган дигәндәй, 2011 елны Бөтендөнья татар конгрессының Азнакай бүлекчәсе рәисе итеп тә сайлап куялар Зөлхия ханымны. Бу эшкә алынырга башта бик шикләнсә дә, 90нчы еллар башыннан бирле шактый гомер татар иҗтимагый үзәге җитәкчесе булып торган ире Рәис әфәнде дә: «Әнисе, без бит бер фикердә. Татар өчен, милләт өчен без көрәшмәсәк, кем көрәшер? Әйдә, алын син бу эшкә», - дип, хатынына фатихасын биргәч, ризалашмый чарасы калмый. Милли күтәрелеш елларында иренең уң кулы булган ханымны бу эшнең асылына төшендереп торасы да булмагандыр кебек, чөнки миллилек - җанында.

Бер генә мисал. 1995 елда Казанда тәүге тапкыр «Киленбикә» бәйгесе оештырылды. Дан өчен дип түгел, ә бәлки менә шушы халкыбызның гореф-гадәтләре, гаилә кыйммәтләре белән өретеләчәк чараның эченә кереп, мондый милли бәйгене ничек уздыралар икән дип өйрәнергә, шуны өлге итеп, үзенең Азнакаена алып кайтырга дип катнаша ул. Сынатмый.



110 кеше арасыннан финалга чыккан җиде җитезнең берсе Зөлхия Миңнеханова иде. Үзе генә түгел, аның бөтен гаиләсе менде ул чагында Камал театры сәхнәсенә. Аңа кадәр дә әтиләре - тальян гармунда, ике олы уллары - курайда, кечкенәләре кубызда уйнап, әниләре халык җырлары белән чыгыш ясап, республика смотрларында лауреат булып танылган, телевидениедә чыгышлар ясаган Миңнехановларның гаилә ансамбле монда да бәйгенең бер бизәге булды. Бер ел дигәндә, «Киленбикә» инде Азнакай сәхнәсендә иде. Гомумән, тимерне кызуында сугарга күнеккән бу ханым.
- Мәдәният ­хезмәткәре, нәрсәгә генә тотынмасын, милләт дип яшәргә, татар мәнфәгатен кайгыртып эшләргә, иҗат итәргә тиеш, чөнки һөнәре үк аны халыкка хезмәт итәргә сайлап алган, - ди ул.

Сүз дә юк, монда Сабантуйларга милли рух, яңа төсмерләр өстәүдән башлап, бихисап мисаллар китерергә булыр иде. 2009 елда, ул чактагы хакимият башлыгы Рәфис Галиев: «экологларның Азнакайда узачак бөтенроссия семинары уңаеннан, берәр тарихи әйбер әзерли алсак, яхшы булыр иде», - дигәч, хәзер республикада гына түгел, инде чит төбәкләрдә дә танылып килгән «Чатыр тауда җыен»ны тотып торучы прологны эшләргә тотына. Төбәк тарихына кагылышлы истәлекләрне галим, сәяхәтче Симон Палласның язмаларыннан өйрәнә. Пугачев фетнәсе, бакыр базларыннан руда чыгарулар, Туфан Миңнуллинның «Канкай угылы Бәхтияр»е - барысы да тарихи үткәннәрне күз алдына китереп бастырырга ярдәм итә. Бер атнадан инде әлеге тамашаны авыл хуҗалыгы җитәкчеләренең республика семинарына килүчеләр дә «аһ» итеп карап китә. Бара торгач, әлеге куелыш «Чатыр тауда җыен» фольклор фестивале үсеп чыгуга сәбәпче була.

Реклама

- Бүгенге көндә Бөтендөнья татар конгрессы - милләткә күтәрелү мөмкинлеге бирүче һәм бөтен булган проблемаларны хәл итә алырдай юлларын тәкъдим итә һәм шуларны хәл итәргә куәте булган оешма. Шулай да Сабан туе уздыруга киткән чыгымнарны татар мәктәпләре ачуга бирсәләр, татар телен, мәдәниятен үстерүгә тотсалар, дөрес булмас идеме икән? Җанны кыйнаган төп нәрсә - телгә ихтыяҗ юк. Азнакайда балаларның 26 проценты гына татар мәктәпләрендә укый, чөнки бердәм дәүләт имтиханыннан уттан курыккандай куырылган бала рус телендә укырга мәҗбүр. Әти-­әни үзе үк шуңа бара. Бүгенге көндә икетеллелек турындагы закон үтәлми икән, хет әллә ниләр эшлә - татар теленә мәхәббәт уята алмыйбыз. Дөрес, Актанышны мактыйлар, балаларның туксан фәлән проценты татар телендә белем ала дип. Аладыр, әмма БДИ бирүнең авырлыгын да үзләре генә беләләрдер. Ә менә нигә балалар бердәм дәүләт имтиханнарын татар телендә бирә алмый? Миңа калса, бу да конгресс эше булырга тиеш. Ихтыяҗ булмагач, татар телен, татар мәдәниятен ничек үстерик соң без? - дип өзгәләнә Зөлхия ханым.

Мисалларны да читтән эзләми - төпчек улы кайчандыр укыган татар гимназиясендә бүгенге көндә бөтен фәннәр диярлек русча укытыла икән. Исеме генә татар гимназиясе ди. Казандагы оныклары да татар балалар бакчасына йөри, әмма анысы да исемдә генә татар булып чыккан. Конституциянең икетеллелек турындагы законы үтәлмәвенә дә җаны кыйнала.

- Сүз безнең Азнакай төбәге турында бармый. Без моны үтәргә, күп нәрсәне татарча эшләргә тырышабыз. Проблема республика күләмендә дип әйтүем. Закон эшләми бит. Җитәкче икән, ул татарча да, русча да белергә тиеш дидек. Күпме безнең андый җитәкчеләр? Бауман урамын ничә ел сөйлибез? Берәр үзгәреш бармы? «Чәй йорты», «Әкият»тән гайре татарча эшләнгән элмә такталар күпме? Төп урам урыслашып, инглизчәләшеп беткән. Татарча сүз ишетергә дип килә Казанга съезд делегатлары. Конгресска килеп: «Я по-русски буду говорить», - дип сүз алган кешедән милләт файдасына ни көтәргә? Татар милләте өчен җан атарга тиешле татарлар чыга бит трибуна алдына. Ярар, рәхмәт, тамырларында татар каны ага бит әле аларның дип сөеник әлегә. Бер караганда, аларның да һәркайсы алтын бәясенә тиң. Билгеле, алар да нидер алырга, нидер ишетеп китәргә дип килә, әмма бит тәрбия ана телендә бирелмәгән һәм бирелми... - ди.

Ә үзләре ни майтара соң дияр бәлкем кемдер. Әллә нинди мөгезләр чыгармасалар да, ниндидер яңа фикер, тәкъдим белән чык­канда, Азнакай районы башлыгы Марсель Шәйдуллин да, район-шәһәр башкарма комитеты җитәкчесенең социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Дамир Гыйләҗев тә биш куллап күтәреп ала үзләрен.
- Безне тик тотмыйлар. Дөрес, элмә такталар әлегәчә авырткан җир булып кала бирә. Әйтик, «Миляш» дигән әйбер юк бит татарда, урысча язасың килә икән, «рябина» яки «рябинушка» диген инде син аны. «Тәм-том» да «Тәм-төм» түгел инде... Аннан килеп, тәм-том дигәнебез никадәр татлы булмасын, мәгълүм мәзәктәге кебек хәлвә дигәннән генә авызга тәм кермәячәк. Монысы да - һәркайсыбызга кагыла торган хакыйкать.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 20 май 2018 - 10:53
    Төпсез чиләкләр Шәһәрдә яшәгән бала авылга кунакка кайта икән, ул төп йорттагы эреле-ваклы проблемаларны хәл итәргә, анысын-монысын төзәтергә, кыскасы, ул монда нәрсәдер эшләргә тиеш. Шәһәрдә дә кеше кул кушырып утырмый. Эт булып арырга мөмкин. Арыгансың икән – авылга кайтма. Ял итеп, йокыңны туйдырып кайт, чөнки монда синең кайларда нишләп йөрүең беркемгә дә кирәк түгел. Йоклап ята алмыйсың. Язу-сызу белән өстәл башында утыру да – соңгы чиктә генә.
    183
    0
    1
  • 20 май 2018 - 10:43
    «Рәхмәт сиңа, «алтын куллы» әтием!» Мин сезне үземнең алтын куллы әтием – Сәләхов Рамил Җәмигънур улы белән таныштырмакчы булам.
    109
    0
    0
  • 20 май 2018 - 10:10
    60
    0
    0
  • 20 май 2018 - 09:38
    Бабайлар һәм әбиләр, бакчага чыгыгыз! Казанның Авиатөзелеш районындагы «Крылья Советов» паркында 26 майда 12.00-18.00 сәгатьләрдә «Тормыш сөючеләр көне» бәйрәме була.
    64
    0
    0
  • 19 май 2018 - 13:00
    Илсөя Бәдретдинова: «Ул мине хәзер алдына алып сөя» Соңгы арада Илсөя Бәдретдинованы Инстаграм аккаунтына романтик рух керде: ниндидер ир-ат белән төшкән фотолар, һәрчак чәчәк гөлләмәләре... Илсөябез үзе дә чәчәк кебек: көннән-көн матурлана.
    2319
    0
    11
  • 19 май 2018 - 12:40
    Афиша 21-27 май
    174
    0
    0
  • 19 май 2018 - 12:35
    115
    0
    0
  • 19 май 2018 - 12:20
    Нәрсәгә тотынса – шуны булдыра Гаиләне учак белән тиңлибез, чөнки учак янына җылынырга җыелган кебек, гаиләдәге һәр кеше үз гаиләсенә сыена: шатлыгын бүлешә, кайгысын уртаклаша. Гаилә никадәр нык булса, аннан килгән җылылык та шулкадәр көчлерәк була. Гаиләнең терәге – ир-ат, әти кеше. Ә ана кеше үзенең бөтен булган күңел байлыгын, матурлыгын үз балаларына бирә.
    262
    0
    5
  • 19 май 2018 - 11:47
    Камыр эчендә гөмбә шашлыгы пешерү ЫСУЛЫ 250 гр шампиньон, 200 гр сыр, 250 гр чүпрәсез катлы камыр (кибеттә сатыла торган), 1 йомырка, тоз, борыч, үсемлек мае
    157
    0
    0
  • 19 май 2018 - 10:48
    Җилдерәчәкбез! Татарстанда барлыгы 3076 торак пункт исәпләнә, шуларның 559ында асфальт юллар әле һаман да юк. Быел 28 торак пункт арасында яңа юл салыначак. Аның гомуми озынлыгы – 69,4 км.
    191
    0
    0
  • 19 май 2018 - 10:20
    Киләчәк – роботлар кулында? Яки Казан мәгълүмати технологияләр һәм элемтә техникумы студентлары ничек имтихан тапшыра Республика WorldSkills эшче һөнәрләр чемпионатында актив катнаша башлаганнан соң, техникум, көллият укучыларына таләпләр тагын да артты. Ә хәзер студентлар чыгарылыш дәүләт имтиханнарын да WorldSkills стандартлары буенча күрсәтмә имтиханы буларак тапшыра башлаячак. Казан мәгълүмати технологияләр һәм элемтә техникумына имтихан тәртибен өйрәнү өчен Кытай, Иран, Һиндстан вәкилләре дә килгән.
    105
    0
    0
  • 18 май 2018 - 20:01
    Быелгы «Бәллүр каләм» тапшыру тантанасында «Шәһри Казан»ның ике журналисты бүләкләнде Редакциябезнең талантлы һәм тәҗрибәле журналисты Дилбәр Гарифуллина күпьеллык фидакарь хезмәте өчен Дәүләт Советы рәисе Фәрит Мөхәммәтшинның рәхмәт хаты белән бүләкләнде.
    183
    0
    2
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
  • Икенчел чимал һәм кием җыю буенча мобиль пункты акциясе. Фоторепортаж
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 15 апрель 2018 - 10:48
    Вакулюклар хикмәте Элегрәк коллекция туплаучылар күп иде – сирәк очрый торган тиен акчалар, значоклар, маркалар, открыткалар, конфет тышларын җыючылар дисеңме. Заманалар үзгәреп, «бик алдынгы карашлы» булырга теләп, күп кенә җиһазлар, палас-чигешләр, китап-картиналар чүплеккә ташланды. Кая инде ул коллекция туплау – халык мал җыю, кесә калынайту белән мәшгуль хәзер. Шырпы кабындагы марка белән значок җыеп утырырга тиле ди ул сиңа.
    443
    0
    1
  • 15 апрель 2018 - 09:34
    Шаляпинның «антрепренеры» Хәйрулла  Россиянең һәм Татарстанның халык артисты Айрат Арслановның бөек җырчы Федор Шаляпин турында язган язмасын тәкъдим итәбез.
    355
    0
    0
Ночной режим