Ашлык бар, керем кими: Татарстан игенчесен нәрсә борчый?

Җыеп алынганының да сыйфаты түбәнрәк, ә сатып алу бәяләре узган елгыдан кимегән. Шулай да икмәксез калабыз дип борчылырга кирәкми: уңыш республика ихтыяҗын капларга җитә.

Татарстанның Авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министрлыгы көзге урып-җыюның барышына нәтиҗә ясады. Быел игенчеләргә һава торышы шактый мәшәкать тудырган.

«Бу чорда уртача 165 миллиметр явым-төшем күзәтелде, һәм ул күпьеллык күрсәткечтән 150 процентка күбрәк. Яңгырлар туфракның артык дымлануына китерде, шуның белән урып-җыю тоткарланды», — дип белдерде Татарстанның авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Җәббаров журналистларга.

Икмәк җитә, сыйфаты гына борчый

Татарстанда ашлыкка еллык ихтыяҗ 3 миллион тонна тәшкил итә. Игенчеләребез исә быел, катлаулы һава торышына карамастан, 3 миллион 837 мең тонна ашлык җыеп алган. Уртача уңыш гектарыннан 34,5 центнер булган.

Элеваторлар да шыплап тулган. Министр әйтүенчә, республикадагы 39 элеваторда 1,5 миллион тонна ашлык саклана. Тик артык дымлылык уңышның сыйфатына суккан.

«Дым күп булгач, ашлыкның классы кими. Аграрийлар, нигездә, 4 нче һәм 5 нче класслы бодай алды», — диде Марат Җәббаров.

Уңыш җыела, киләсе елга нигез салына

Шикәр чөгендере буенча югары уңыш көтелә. Гектарыннан уртача 529 центнер чыга. Бу узган елгыдан 35 центнерга күбрәк. Ике шикәр заводында тәүлеккә 15 мең тоннага якын чимал эшкәртелә.

Бәрәңге алу әле дәвам итә. Яшелчәләр исә 1,5 мең гектар мәйданда җыеп алынган. Алда тагын 56 мең гектардагы бөртек өчен үстерелгән кукурузны суктырасы бар.

Шул ук вакытта кырларда 2027 ел уңышына да нигез салына. 484,2 мең гектардан артык мәйданда уҗым культуралары чәчелгән. Көзге рапс мәйданы быел 86 мең гектарга җиткән. Бу узган елгыдан 54 мең гектарга күбрәк. Министр әйтүенчә, көзге рапс безнең өчен өметле культура: уңышы югары, ә корткычлардан саклау чыгымнары азрак.

Бәя күтәрелгәнне көтәргәме, булганына сатаргамы?

Игенченең борчуы уңышны җыеп алу белән генә бетми. Аны нинди бәягә сату да мөһим. Ә ашлыкны сатып алу бәяләре узган ел белән чагыштырганда тагын да төшкән.

Бер тонна ашлык бәясе:

3 нче класслы бодай — 14 200 сумнан 11 550 сумга;

4 нче класслы бодай — 13 200 сумнан 9 900 сумга;

фураж ашлыгы — 11 550 сумнан 8 700 сумга кадәр кимегән.

«Кемдер бәясе күтәрелер дип көтеп тора, кемгәдер салым, хезмәт хакын түләргә, чыгымнарын капларга кирәк, алар шул бәягә дә сатарга мәҗбүр», — диде министр.

Җитештерүчеләргә ярдәм йөзеннән Россия Хөкүмәте сатылган ашлыкка бәйле чыгымнарның бер өлешен каплау өчен субсидия бүлеп бирә. Быел бу ярдәмнең күләме 301,5 миллион сум тәшкил иткән. Барлыгы 206,09 мең тонна сатылган ашлык өчен субсидия түләнгән.

Сөт бәясе: боз кузгалды кебек

Авыл халкын борчыган тагын бер мәсьәлә — сөт бәясе. Шөкер, боз урыныннан кузгалды кебек: август ахырында сөтне сатып алу бәяләре күтәрелә башлаган.

«Бер елга якын вакыт эчендә сөт бәяләре кинәт арзанаеп, „эзенә“ бик озак төште. Бүген сөтне 45-47 сумнан сатучы хуҗалыклар бар. Ә республикада уртача бәясе — 39-41 сум. Сөткә бәя арта баруын көн саен күрәбез», — диде Марат Җәббаров.

Узган атнада Татарстан Дәүләт Советының Экология, табигатьтән файдалану, агросәнәгать һәм азык-төлек сәясәте комитеты утырышында Дәүләт Советы Рәисе урынбасары Марат Әхмәтов та бу мәсьәләгә тукталган иде. Аның сүзләренчә, сөт сату бәяләре аермасыннан килгән зыян 15 миллиард сумнан артып киткән.

Ашлык югалтуларын да исәпкә алганда, мондый катлаулы елны хәтерләмим, барысы да көеп беткән 2010 ел булса гына инде, дип бәяләде хәлне Марат Әхмәтов.

Кайсы районнар алдынгы?

Иң күп ашлык Тәтеш, Арча һәм Буа районнарында җыелган. Аларның һәркайсы 190 мең тоннадан артык ашлык суктырган.

Бөртекле культураларның уңышы буенча Тәтеш районы алда: биредә гектарыннан уртача 50,7 центнер алынган. Аннан соң Әтнә районы килә — 46,7 центнер. Балтач һәм Кукмара районнарында бу күрсәткеч 45,6шар центнер тәшкил итә.

• Исемлекнең ахырында Яшел Үзән, Лаеш һәм Әлмәт районнары урнашкан. Аларда гектарыннан уртача, шул тәртиптә, 24,4, 24,3 һәм 23,1 центнер ашлык җыелган.