#Авыл 19 октябрь 2026, 15:21

Ат итенә ихтыяҗ арта, кымызга — юк: Татарстанда атчылыкның киләчәге бәхәсле

19 октябрь 2026, 15:21

Республикада алдагы биш елда атлар асрауны арттыру буенча төбәк проекты эшләнгән.

Скопировать ссылку

Ат итенә ихтыяҗ арта, кымызга — юк: Татарстанда атчылыкның киләчәге бәхәсле

Республикада алдагы биш елда атлар асрауны арттыру буенча төбәк проекты эшләнгән.

Программа 2027 елдан эшли башлар дип көтелә, әмма инде аңа быел ук керешкәннәр. Исегездә булса, бу хакта Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов Дәүләт Советына юлламасында аерым билгеләп үткән иде. «Республикада ат үрчетү тармагын үстерүгә зур игътибар бирелә.

Бу максатларда төбәк проекты кабул ителде. Аны гамәлгә ашыру 2032 елда атларның баш санын 1,5 тапкырга арттырырга, нәселле атлар базасын яхшыртырга, шулай ук тармакка яшь белгечләр җәлеп итәргә мөмкинлек бирәчәк. Төп бурыч — ат үрчетү традицияләрен саклау һәм үстерү, аны халык, аеруча яшьләр арасында популярлаштыру», — дигән иде ул.

Рөстәм Миңнеханов республиканың авыл хуҗалыгы министрлыгына муниципаль районнар башлыклары белән берлектә проект чараларын гамәлгә ашыруны һәм билгеләнгән срокларда һәм тулы күләмдә максатчан күрсәткечләргә ирешүне тәэмин итүне йөкләде.

Иң күп ат Саба, Балтач һәм Буада исәпләнә

Хөкүмәт йортында узган киңәшмәдә атчылыкны үстерү проекты турында Татарстан авыл хуҗалыгы һәм азык-төлек министры Марат Җәббаров та нотык тотты. Ул китергән саннарга караганда, бүгенге көндә барлык категория хуҗалыкларда атлар саны 31 мең 800 баш тәшкил итә, шул исәптән авыл хуҗалыгы оешмаларында — 18 мең 600, шәхси ярдәмче хуҗалыкларда — 13 мең баштан артык.

86 хуҗалыкта продуктив һәм спорт атлары үрчетү белән шөгыльләнәләр. Иң күп ат Саба, Балтач һәм Буа районнарында исәпләнә. Республикада 8 нәсел хуҗалыгы, шул исәптән 7 нәсел репродукторы һәм 1 нәсел заводы бар.

Һәр районда атлар санын 1000 башка арттырырга

Нәсел хуҗалыклары совет һәм рус авыр йөк атлары, орлов, америка, француз һәм рус юртаклары, чиста канлы инглиз, гарәп һәм татар токымлы атлар үрчетү белән шөгыльләнәләр.

Төбәк проекты нигезендә алдагы биш ел эчендә һәр районда атлар санын 1000 башка һәм аннан да күбрәккә арттыру бурычы куелды. Моның өчен хәзердән үк атчылыкны үстерергә, инфраструктура булдырырга һәм терлекләр сатып алырга әзер булган хуҗалыкларны һәм эшкуарларны билгеләргә кирәклегенә басым ясала.

Атчылыкны үстерү белән шөгыльләнүчеләргә ярдәм күрсәтеләчәк: республикадан читтә товар җитештерү өчен бияләр сатып алуга, атлар санын арттыруга, проект-смета документациясенә, абзарлар төзүгә һәм капиталь ремонтлауга һәм башкаларага субсидияләүнең төрле юнәлешләре каралган.

Атларның татар токымын үрчетүгә аерым игътибар. Бүгенге көндә бу эш белән ун хуҗалык шөгыльләнә, аларда барысы 1120 баш исәпләнә. Иң күп баш саны Лениногорск районының «Нәбиуллин» фермер хаҗлыгында, Теләченең "Гыйниятуллин исемендәге нәсел репродукторы«нда һәм Әлки районының «Бакиров» крестьян-фермер хуҗалыгында.

«Бөтен өмет фермерларга»

— Әлеге проектны күптәннән көттек. Әмма аның уңышлы эшләп китүе өчен энтузиастлар кирәк. Авылларда яшьләр юк, шәһәргә китеп баралар. Пенсионерлар бу эшкә алынмаячак. Димәк, бөтен өмет фермерларга. Һәр районда кимендә өч фермер гына тотынса да яхшы булыр иде, — ди Лениногорск ферсемры Фәрит Нәбиуллин. — Шөкер, татар токымлы атларны үрчетү белән кызыксынучылар бар. Тик бу эшкә тиз генә акча эшлим дигән ният белән керешергә кирәкми, күңел кушуы буенча зур теләк белән тотынучылар гына эшләп китә ала.

Тагын бер тенденция күзәтелә — елкы итен ашаучылар арта. Әңгәмәдәшем әйтүенчә, ат асраучы фермерларга махсус сугым урыннары да булдыру мөһим. «Шул ук вакытта фермерлар атларны үстереп, арадашчыларга сатарга тиеш түгел. Үзләре, дөресрәге, кооперативларга берләшеп эшкәртсәләр генә бу эш отышлы була. Кызганыч, атчылык буенча әле уңышлы эшләп килгән көчле кооперативлар бездә юк. Болар барысы да вакыт таләп итә», — ди ул.

Кымыз җитештерү эшен үстерүнең зарурлыгын да билгеләп үтә. Аныңча, бу мәсьәләгә комплекслы якын килү таләп ителә: сәламәтлек, мәгариф тармагы белән килештереп эшләгәндә генә бу юнәлеш үсәчәк.

«Кымызга ихтыяҗ юк»

Арчадан кымыз җитештерүче Шәйдулла Сәләхов исә әлеге продуктка ихтыяҗ аз булуын әйтә.

— Без заказ күләменә генә карап эшлибез. Күбрәк тә сатар идек, ихтыяҗ юк. Әлегә кымызның никадәр файдалы икәнен белеп бетермиләр. Туберкулез белән авыручы балалар шифаханәләре белән дә сөйләшеп карадым — кызыксынмадылар. Югыйсә ат сөте химик составы белән күкрәк сөтенә охшаган. Безгә Мәскәү һәм Санкт-Петербургтан махсус кайтып, берәр атна ат сөте эчеп китәләр. Шуның файдасын киң массага җиткерәсе иде, — ди ул.

Ат итен җитештерү белән дә шөгыльләнәләр. Анысына ихтыяҗ артуын Шәйдулла абый да билгеләп үтте. Ә инде чабышкы атларны, никадәр чыгымлы булса да, күңел хакы өчен тотабыз, ди. Алар хуҗалыгында үстерелгән спорт һәм нәселле атлар Сабан туйларында, спорт чараларында зур уңышларга ирешәләр һәм төп призларны яулыйлар. Яңа программага өмете зурдан. Авылларны саклап калуга өстәмә ярдәм булыр иде дигән фикердә.