8,5 млрд сум дефицитлы бюджет: кайсы өлкәгә акча күбрәк эләгәчәк

Әмма керемнәрнең төп өлеше салымнарга бәйле, ә чыгымнар керемнәрдән югарырак булачак.

Татарстанның 2027 елга һәм 2028–2029 елларның план чорына республика бюджеты проекты Дәүләт Советында беренче укылышта карауга әзер. Финанс документында киләсе елларга икътисади үсеш фаразлары, социаль өлкәгә чыгымнар һәм бизнеска ярдәм итү чаралары чагылыш тапкан. Шул ук вакытта саннар республика алдында торган төп бурычны да күрсәтә: керемнәрне арттыру белән бергә, чыгымнарны контрольдә тоту.

Бюджетта күпме акча булачак?

Фаразлар буенча, 2027 елда Татарстанның берләштерелгән бюджеты керемнәре 673,1 млрд сум тәшкил итәчәк. Чыгымнар 681,6 млрд сум күләмендә планлаштырыла. Шулай итеп, бюджет дефициты 8,5 млрд сум булачак.

Дефицит — бюджет чыгымнарының керемнәрдән артып китүе. Бу үзеннән-үзе финанс кризисы дигән сүз түгел, әмма чыгымнарны нинди чыганаклар хисабына каплау мәсьәләсен алгы планга чыгара.

Татарстан финанс министры Марат Фәйзрахманов белдергәнчә, муниципаль берәмлекләрнең барлык бюджетлары дефицитсыз булыр дип көтелә. Димәк, берләштерелгән бюджеттагы дефицит муниципаль бюджетларның һәрберсендә дә акча җитмәячәк дигәнне аңлатмый.

Керемнәрнең төп чыганагы — салымнар

Татарстан бюджетына акча керүнең төп өлеше дүрт төр салымга бәйле: оешмалар табышына салым, физик затлар кеременә салым, мөлкәт салымнары һәм акцизлар. Бюджет, салымнар һәм финанс комитеты рәисе Леонид Якунин сүзләренчә, алар республика керемнәренең якынча 80 процентын тәшкил итә.

Бу исә бюджетның хәле предприятиеләрнең эш нәтиҗәләренә, халыкның керемнәренә һәм икътисади активлыкка бәйле булуын күрсәтә. Әгәр бизнес табышы кимесә яки икътисадта үсеш акрынайса, бюджетка керә торган салымнар күләме дә үзгәрергә мөмкин.

2027 елда оешмалар табышына салымнан 135,6 млрд сум керем көтелә. Физик затлар кеременә салым буенча исә Татарстанның берләштерелгән бюджетына 252,7 млрд сум, республика бюджетына 177 млрд сум керер дип фаразлана.

Шул ук вакытта хакимият күләгәдәге икътисад өлешен киметү һәм салым җыю нәтиҗәлелеген күтәрү бурычын куя. Бу юнәлештәге эш бюджет керемнәрен арттыруның мөһим чараларының берсе булачак.

Икътисадта зур сикереш көтелми

Өч еллык бюджет проекты Татарстан икътисадының үсешен фаразлауга нигезләнгән. Әмма күрсәткечләр тиз үсеш түгел, ә чагыштырмача сак темплар көтелүен күрсәтә.

2027 елда тулай төбәк продуктының күләме чагыштырма бәяләрдә узган ел дәрәҗәсенең 101 процентына җитәр дип көтелә. 2028 елга фараз — 102 процент, 2029 елга — 101,9 процент.

Башка тармаклар буенча да үсеш чамалы булыр дип фаразлана:

— сәнәгать җитештерүе индексы — 2027 елда 100,5 процент;

— авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерү — 101,5 процент;

— ваклап сату әйләнеше — 102,6–102,9 процент;

— төзелеш эшләре күләме — 100,2–101 процент.

Бу саннар икътисадның төрле тармакларында үсеш көтелүен күрсәтә, ләкин алар фараз күрсәткечләре генә. Чын нәтиҗәләр базар шартларына, предприятиеләрнең эшенә һәм башка икътисади факторларга бәйле булачак.

Социаль чыгымнар артачак

Бюджет проектының төп өстенлекләренең берсе — социаль өлкәне финанслау. Мәгариф, сәламәтлек саклау, социаль сәясәт, мәдәният һәм спорт чыгымнары гражданнарның көндәлек тормышына турыдан-туры йогынты ясый.

Марат Фәйзрахманов сүзләренчә, 2029 елда социаль чыгымнар күләме 2026 ел белән чагыштырганда 19 проценттан күбрәккә артачак. Әмма бу үсешнең һәр тармакка ничек бүленәчәге һәм аерым программаларга күпме акча каралачагы бюджетның тулы параметрларына бәйле.

Моннан тыш, чыгымнарның якынча 90 проценты дәүләт программалары кысаларында планлаштырыла. Бу акчаларны билгеле максатларга юнәлдерергә һәм программаларның үтәлешен бәяләргә мөмкинлек бирә.

Бизнеска ярдәм итү дә өстенлек булып кала

Бюджет проектында икътисадның реаль секторына ярдәм итүгә һәм инвестиция активлыгын стимуллаштыруга аерым игътибар бирелә. Предприятиеләргә дәүләт ярдәме, субсидияләр, салым ташламалары һәм инфраструктураны үстерү чараларын финанслау каралган.

Мондый ярдәмнең максаты — җитештерүне саклап калу, яңа эш урыннары булдыру һәм Татарстан предприятиеләренең эчке һәм тышкы базарларда көндәшлек сәләтен арттыру.

Шул ук вакытта бюджетның керемнәре икътисади үсешкә бәйле булганлыктан, бизнеска ярдәм итү чараларының нәтиҗәлелеге дә мөһим. Аларның икътисадка нинди файда китерүен һәм өстәмә керемнәр булдырырга ярдәм итүен бәяләү кирәк булачак.

Бюджет проекты кайчан кабул ителәчәк?

Татарстанның 2027 елга һәм 2028–2029 елларның план чорына республика бюджеты турындагы закон проекты 19 октябрьдә Дәүләт Советы утырышында беренче укылышта каралачак.

Республика бюджеты белән бер үк вакытта Территориаль мәҗбүри медицина иминияте фонды бюджеты да беренче укылышка әзерләнгән. Аның керемнәре 2027 елда 105,6 млрд сум, 2028 елда 112,8 млрд сум, 2029 елда 117 млрд сум күләмендә планлаштырыла.

Өч еллык бюджетның төп мәсьәләсе — акчаны бүлү генә түгел, ә аны нәтиҗәле файдалану. Татарстанга социаль йөкләмәләрне үтәү, икътисадка ярдәм итү һәм финанс тотрыклылыгын саклауны бергә алып барырга туры киләчәк. Бюджетның чын нәтиҗәлелеге исә планлаштырылган керемнәрнең ни дәрәҗәдә үтәлүенә һәм бүленгән акчаларның халык тормышында нинди үзгәрешләр китерүенә бәйле булачак.