Америка авылында яшәүче татар гаиләсе: Илдар Шагалиев үз тамырларын ничек саклый?

Саф татар телендә сөйләшүче Илдар Шагалиев үзенең сәхифәсен кызыклы, җиңел юмор белән алып бара. Бәлки, нәкъ менә шул үзенчәлеге, табигыйлеге һәм ихласлыгы белән ул үзенә җәлеп итәдер дә. Илдар  Башкортстанның Туймазы шәһәрендә туып-үскән.. Америкага исә 2018 елда тормыш иптәше һәм кызы белән күченгән.

— Илдар, сигез ел элек гаиләгез белән Америкага күченү карарын ничек кабул иттегез? Бу адымга нәрсә этәрде?
— Америкага күченү карары бер көндә генә кабул ителмәде. Хатыным белән озак уйладык, тормышыбызны, киләчәгебезне күз алдына китереп карадык. Яңа мөмкинлекләр эзләргә булдык. Иммигрант өчен беренче еллар һәрвакыт җиңел түгел. Яңа тел, яңа кешеләр, яңа кагыйдәләр барысына да ияләшергә кирәк. Башта билгесезлек каршы ала, әмма без бу адымны тормышыбызда яңа этап дип кабул иттек.

— Башта Чикаго янында, аннары Флоридада яшәгәнсез. Америкадагы беренче елларыгыз ничек узды?
— Баштагы еллар авыррак булды, чөнки һәр нәрсә яңача иде. Телне өйрәнергә, кешеләр белән аралашырга, бу илнең яшәү рәвешенә төшенергә кирәк. Туган яктагы тормыш белән чагыштырганда күп нәрсә аерыла. Иң зур аерма яшәү дәрәҗәсендә дип әйтер идем. Гади гаиләләр өчен дә мөмкинлекләр күбрәк, тормышны оештыру икенчерәк. Ләкин Америкада яшәү бары тик уңай яклардан гына тормый. Монда да үзеңә эшләргә, тырышырга, барысын да үзең булдырырга кирәк.

— Туган як белән чагыштырганда Америка тормышындагы иң зур аерма нәрсә булды?
— Минемчә, иң зур аерма  кешеләрнең тормышка карашыдыр. Монда күп нәрсә алдан планлаштырыла, кешеләр үз тормышлары өчен күбрәк җаваплылык ала. Безнең авылларда булган җылы аралашу, туганнар белән еш очрашулар, бергә җыелулар ул инде башка мохит. Шуңа күрә без дә соңрак үзебезгә якын булган тормыш рәвешен эзли башладык.

«Авылга күченү хыял түгел, яшәү рәвеше»

— Иллинойс авылына күченү идеясе ничек туды? Ни өчен нәкъ авыл тормышын сайладыгыз?
— Без нинди тормыш теләгәнебез турында озак уйладык. Бер ел ярым чамасы вакыт үткәч, хатыным белән икебез дә авыл тормышы безгә якын икәнен аңладык. Үзебез үстергән ризыкны ашарга теләдек. Кибетләрдәге ризыкларның сыйфаты турында күп уйландык. Моннан тыш, авылда тормыш тынычрак, ашыкмыйча яши аласың. Шәһәр тавышы, ашыгу юк. Кеше табигатькә якынрак була. Шуңа күрә бу безнең өчен бары тик урын алыштыру түгел, ә яңа яшәү рәвешенә әверелде.

— Авылда йорт сатып алу процессы ничек булды? Америкада йортлы булу җиңелме?
— Йорт сатып алу җиңел процесс түгел. Безнең өчен дә шактый стресс булды. Ипотека мәсьәләсендә авырлыклар туды, брокер белән дә уңышсызлыкка юлыктык. Ә менә риэлторыбыздан уңдык. Ул безгә күп ярдәм итте. Хатыным аның белән әле дә аралаша, ләкин хәзер инде дустанә мөнәсәбәтләрдә. Америкада йорт арендалау белән үз йортыңны булдыру икесе ике нәрсә. Арендалап яшәгәндә, йортны карап тоту буенча җаваплылык азрак: хуҗа күп мәсьәләләрне үзе хәл итә. Ә үз йортың булганда, барлык чыгымнар, ремонт, тәртиптә тоту - барысы да синең өстеңдә. 

«Авылда тормыш без уйлаганнан да кызыклырак булып чыкты»

— Сезнең бер гектарга якын җирегез бар икән. Америка авылындагы тормыш татар авылын хәтерләтәме?
— Бераз охшаган яклары бар, ләкин аермалары да күп. Америка авылларында кирәкле инфраструктура бар: кибетләр, рестораннар, ягулык салу урыннары, ремонт остаханәләре. Кич белән нәрсәдер кирәк булса, кибет хуҗасын эзләп йөрергә кирәкми. (Көлә.) Әмма фермерлык, җир белән эшләү ягыннан күп нәрсә таныш тоела.

— Тавык, үрдәк асрый башлагансыз. Авыл хуҗалыгына кереп китү авыр булмадымы?
— Юк, киресенчә, бик кызык булды. Башта без берничә тавык кына алырга уйлаган идек. Тавыклар өчен оя да ясап куйдым. Кибеткә барып, 10 тавык алдык. Аннары кайтыр юлда икенче кибеткә кердек. Анда соңгы алты үрдәк бәбкәсе калган иде, тавыклар да ташламалы бәядән сатылды. Шулай итеп, без тагын үрдәкләр һәм берничә тавык алып кайттык. Күп нәрсә тәҗрибә белән өйрәнелә икән.

— Киләчәктә мал-туар санын арттырачаксызмы?
— Без тагын ике сыер һәм бер үгез алырга уйлыйбыз. Әлбәттә, башта алар өчен урын әзерләргә кирәк. Без авылга күченүне нәкъ менә шундый тормыш өчен сайладык.

«Татарлыгыбызны онытмаска тырышабыз»

— Америка авылында күршеләр белән мөнәсәбәтләр ничек?
— Күршеләребез бик яхшы кешеләр. Алар ярдәмчел, ачык күңелле. Шундый яхшы мөнәсәбәт урнашты ки, мин хәтта алар өчен аерым капка ясарга телим. Кунакка керсәләр, безнең территория аша кереп йөрсеннәр.

— Алар сезнең татар булуыгызны беләме?
— Әйе, беләләр. Без аларга татар икәнебезне сөйләдек. Әмма алар өчен бу, әлбәттә, бик ерак һәм аңлашылмаган мәдәният.

— Америкада яшәп тә татар телен саклап калу сезнең өчен ни дәрәҗәдә мөһим?
— Минем өчен татар теле бик кадерле. Ул миңа балачакны, авылны, әби-бабайлар белән булган мизгелләрне искә төшерә. Телне саклау өчен аны яратырга, шул телдә сөйләшергә, аны ишетергә кирәк. Кызганыч, чит илләрдә татар телен белүчеләр сирәгәя бара. Шуңа күрә социаль челтәрдәге сәхифәмнең бер максаты да татар телен күрсәтү, аның матурлыгын башкаларга җиткерү.

— Балаларыгыз татар телендә сөйләшәме?
— Кызганычка каршы, кызыбыз әлегә татарча сөйләшми. Берничә сүз белә, күп нәрсәне аңламый. Без аны кечкенә вакытта өйрәтергә тырыштык. Әмма ул мәктәпкә кергәндә инглиз телле мохиткә эләкте, аңа яңа телгә ияләшү авыр булды. Хәзер инде ул инглизчә бик яхшы сөйләшә. Ә без хатыным белән кызым аңламасын өчен кайчак татарча сөйләшәбез. (Көлә.) Бу безнең серле телебез.

«Татарча видео төшерү күңелдән чыккан эш»

— Татар телендә видео төшерү идеясе кайчан туды?
— Башта бу озак вакытлы проект булыр дип уйламадым. Мин бер генә видео төшердем. Анда америкалыларга татар исемнәре белән дәштем. Ләкин кешеләргә бик ошады. Күп җылы сүзләр, комментарийлар килде. Шуннан соң дәвам итәргә булдым.

— Видеоларыгызда кешеләрне нәрсә җәлеп итә дип уйлыйсыз?
— Бәлки, гадилектер. Махсус рәвештә уйлап чыгармыйм. Үз тормышыбызны күрсәтәм: авыл, гаилә, татар телендә сөйләшәм. Кешеләргә җылы аралашу җитмидер, бәлки.

— Бу сезнең өчен хоббимы, әллә алга таба проект булырмы?
— Әлегә бу хобби. Мин кешеләргә яхшы кәеф бирергә телим. Ә киләчәктә нәрсә булыр, аны вакыт күрсәтер. Видеоларны күбесенчә үзем төшерәм. Хатыным ярдәм итә. Аның да үзенең рус телендә үз сәхифәсе бар. Кызым да кайбер кадрларны төшерергә булыша.

«Кайда яшәсәң дә, күңелдә үз ватаның була»

— Сигез ел Америкада яшәгәннән соң, үзегезне кайсы ил кешесе итеп тоясыз?
— Мин үземне бер ил белән генә бәйләмим. Кеше күңелендә үз Ватаны була. Әлбәттә, Башкортстанны, туган якны сагынган чаклар була. Ләкин күп нәрсә үзгәрде. Элекке авыл тормышы, кешеләрнең бергә җыелулары, әбидә кунып калулар  боларның күбесе үткәндә калды. Шуңа күрә без үзебез яңа җылы мизгелләр булдырырга тырышабыз. Дуслар килгәндә: «Сездә авылдагы әби-бабайлар тормышы кебек җылы мохит», дип әйтәләр. Бу безнең өчен зур сөенеч.

— Читтә яшәгән татарның иң зур байлыгы нәрсә?
— Минемчә, аның теле, мәдәнияте һәм гаилә җылысы. Безнең байлыгыбыз  кем икәнебезне онытмауда. Әгәр без моны саклый алсак, дөньяның кайсы почмагында яшәсәк тә, татар булып калачакбыз.