Ни өчен СССРда өч ел беркемне дә армиягә алмаганнар?

Бөек Ватан сугышы 1941 елның 22 июнендә, Гитлер Германиясе Советлар Союзына һөҗүм иткәч башлана. Агрессиягә җавап итеп СССРда масштаблы мобилизация үткәрелә. Беренче ай эчендә илнең моңа кадәр нибары 1,5 миллион кешедән торган хәрби көчләре 4,7 миллионга кадәр арта. 
Тарих фәннәре кандидаты Елена Боленың тикшеренүләренә караганда, аның  "Мобилизация людских ресурсов в годы Великой Отечественной войны, 1941-1945" диссертациясендә билгеләп үтелгәнчә, 1941 елның 22 июнендә хезмәт иткән хәрби хезмәткәрләрне дә кертеп, бөтен сугыш чорында армиягә, флотка һәм башка ведомстволарга, шул исәптән НКВДга 34,4 миллион кеше чакырылган. 1945 елда СССРда иң зур армия була – 11 миллионнан артык хәрби хезмәткәр.

Шулай булгач, берничә елга хәрби хезмәткә чакыруга ихтыяҗ булмый. Өстәвенә, демобилизация акрын темплар белән барган. Кайбер солдатлар өйләренә җиңүдән соң өч ел узгач кына кайткан. Шуңа күрә 1946 елдан 1948 елга кадәр армиягә чакырулы яшендә булганнар хәрби хезмәткә алынмаган.

Гомумән, кулларында корал булган бик күп әзерлекле кешеләр дәүләт өчен билгеле бер куркыныч та тудырган. Ә Өченче Рейхны җиңү нәтиҗәсендә бу һөнәрнең популярлыгы сизелерлек арткан. Аерым алганда, ул вакытта данның иң югары ноктасында Георгий Жуков булган, аны әле Җиңү маршалы дип тә йөрткәннәр.

Әмма соңрак Жуков тискәре герой булган, чөнки бөтен илгә "трофей эше" яңгыраган, ә хөкүмәткә мондый инцидентлар кирәк булмаган. Юкка гына Бөек Ватан сугышыннан соң совет армиясендә масштаблы кыскартулар узмаган. Бу хакта танылган тарихчы Лев Лурье да яза. Хәрби физкультура һәм спорт институтын тәмамлаган спорт остасы Аскольд Потапчук искә төшергәнчә, телгә алынган реформа барысына да ошамаган, чөнки алар пенсиягә кадәр хезмәт итәргә теләгәннәр. 

Хәер, совет хөкүмәте сугыштан соңгы елларда яшьләрне армиягә чакырмаска карар кылган башка сәбәпләр дә булган. Аларның берсе Бөек Ватан сугышы чорында ир-атларның бик күпкә кимүе. «Великая Отечественная война» җыентыгында (төзүчесе Евгений Ильин), күрсәтелгәнчә, ул вакытта гомумән алганда 27 миллионга якын ватандашыбыз үлгән. Әгәр дә нәкъ менә хәрби хезмәткәрләр турында сөйләсәк, фронтта һәм госпитальләрдә аларның 8 миллионы һәлак булган.

Китерелгән статистикага карап, Германияне җиңгәннән соң Советлар Союзында ирләрнең коточкыч җитмәве турында нәтиҗә ясарга мөмкин. Шуның аркасында илдә демографик вазгыять тә начар була. Сугыш җимереклекләрен торгызырга да кеше булмый. Шуңа күрә яшьләрне төзелешләргә, авыр машина төзелеше предприятиеләренә, шахталарга җибәргәннәр.

Дилбәр Гарифуллина әзерләде. 
“Русская Семерка”.