Элек галимнәр бер хәдис ишетер өчен җәяүләп чакрымнар үткән, ә безнең кулда...

Юкка гына Расүлебез салләллаһу галәйһи вә сәлләм: “Йәә мукаллибәл-кулүүби сәббит (“с” хәрефе сакау итеп укыла. – Ред.) кальбии галәә дииникә", – дип дога кылмаган бит. Бу сүзләрнең мәгънәсе: “Йә, калебләрнең халәтен үзгәртүче Аллаһым! Калебемне динең белән нык кыл”. Әйе, калеб, ягъни йөрәк гел үзгәреп тора. Хәтта физик яктан карасак та, ул үзгәрүчән, әмма биредә медицина хакында сүз бармый. Гәрчә медицина күзлегеннән караганда да йөрәгебез халәтенең үзгәрүе сәламәтлегебездә зур роль уйнаса да.

Сүз йөрәкнең рухи халәте, аның хәерлелекне “сеңдерә”, файдалы гыйлемне үзләштерә алуы хакында. Гыйлем файдалы дип аталсын өчен, аның шушы йөрәкләребезгә үтеп керүе шарт. Нәкъ менә кап-караңгы бүлмәгә бераз гына күтәрелгән пәрдә аша кояш нуры үткән сыман бу. Шул очракта караңгы һәм нурсыз бүлмәләребезгә яктылык таралачак. Бу яктылык, нур күп нәрсәләргә сәләтле, әмма җылысын тояр өчен, аның үтеп керүе мөһим.  

Йөрәккә үтеп, шул йөрәкнең тынычлык, итагатьлелек халәтенә ия булуын, яхшы якка таба үзгәрүен, камилләшүен, һәр күзәнәге белән Яралтучысын тоюын тәэмин итә алган гыйлем файдалы гыйлем була. Киресенчә булган очракта бу гыйлемнең файдасы аз.

Ибне Мәсгуд радыяллаһу ганһе болай дип әйткән: “Дөреслектә, Коръәнне укучы шундый халыклар бар, аларның укыганнары тамакларыннан ары китми. Әмма әгәр ул йөрәккә үтеп, анда ныгыган булса, файда китергән булыр иде”.

Хәсән Әл-Басри рахимәһуллаһи галәйһи болай дигән: “Гыйлем ике төрле була: телдәге гыйлем һәм йөрәктәге гыйлем. Йөрәктәге гыйлем ул – файдалы гыйлем, ә телдәгесе – Адәм баласының үзенә каршы булган дәлил генә”.