Дилбәр Гарифуллина
Чагыштыру өчен: 1970-80 елларда республикада туң 1,5 метрга кадәр тирәнлеккә төшкән вакытлар булган.
– 80 нче еллардан соң ул кими башлады. Узган гасырның соңгы 20 елында республикада туң уртача 90 сантиметрны тәшкил итте. Хәзер исә – 40-45 сантиметр гына.
– Кышлар җылы килгәнгә шулаймы ул?
– Моннан 40-50 еллар элек җир октябрь ахыры-ноябрь керүгә үк туңа башлаган. Хәзер исә ноябрь ахырында гына. Ә инде кар киресенчә элек җир туңып бер ай үткәч кенә яварга керешсә, соңгы елларда, мисалга узган елны туфрак туңып ике көн үткәч яуды. Туфрак туңарга өлгермәде. Хәзер дә кар астында эреп ята ул. Шуның белән язга су басулар куркынычы да көтелми. Әмма ел да су баса торган җирлекләрдә ул булмый калмас.
Олег Шайтанов фаразлавынча, яз иртә килергә җыена. Кар февральдә үк эри башлаячак. Ә менә җәйгә фаразлары бик үк күңелле түгел.
– Биш-алты ел рәттән коры җәй килә дә, аннан шуның кадәр үк, бөтенләй дымлы булмаса да, бераз яңгырлы җәй була. Мисалга, 2009-2014 елларда җәй рәттән коры булды. Аннары һава торышы йомшарып китеп, бераз яңгырлы җәй килде. 2021 елдан тагын явым-төшемсез җәй күзәтелә. Агымдагы елда, 2025 елны да кертеп, коры булыр дип көтелә, – ди белгеч.
Ул язны онытырлык түгел
Кайбычта яшәүче Рушания апа Лотфуллина 1979 елгы су басу вакыйгасын яхшы хәтерли. Ул вакытта аңа 20 яшь була. Иске Әнәле мәктәбендә укыткан вакыты.
– 29 апрель идеме, әллә 30ымы, төгәл хәтерләмим. Колангы станциясендә төшеп калдык та авылга юл тоттык. 1 майда безнең авылда тауга менеп, учак ягып, уеннар уздыру традициясе бар иде. Тауга менеп ял итү турында сөйләшеп кайттык. Авылга кайтып җиттек, кайбер урамнарны бүлеп ташу ага. Без моңа гадәтләнгән идек инде, ел да була торган күренеш. Ташу булмаса, яз безне читләтеп үткән кебек була иде. Әмма ул елгы ташу коточкыч булды. Безнең өйгә су беркайчан да керми иде. Ә монда төнгә каршы су идән астына керә башлады. Башта үзебезнең бәрәңгеләрне, аннары күршеләрнекен чыгарып куйдык. Су керә-керә, мичнең җиде кирпеченә кадәр менде. Тавыкларны, сарыкларны печәнлекккә менгездек. Бозауны өйгә алып кердек. Сыерны су менми торган бер урынга алып барып арканладык. Күп кешеләр биек итеп өеп куйган тиреслекләренә менгереп куйдылар. Күрешебез Фаил абый Гарифуллин сал ясап, икәүләшеп һәр күршеләргә тукталып, шырпы, тәмәке таратканыбыз истә. Шул көннәрнең берсендә әни урынына правлениедә дежур булып утырдым. МЧСтан шалтыратып, Зөя күпере агып китмәдеме дип сорадылар. Бетоннан төзелгән күпер ничек китә алсын инде дигәнемә, Апас янындагы күпер киткән шул, диделәр. Кече Мәме авылында ул вакытта ферма белән бергә терлекләр агып киткән, дип тә яздылар. Үлүчеләр дә булган хәтта. Ә су 3 майда гына китте. Бу хәлләрне аерым дәфтәргә язып куйган идем. Әле дә саклана ул, – дип, истәлекләре белән бүлеште Рушания ханым.
Яз ничек килер бит
Казан федераль университетының Метеорология, климатология һәм атмосфера экологиясе кафедрасы доценты Тимур Әүхәдиев әйтүенчә, явым-төшемнең күләме суның ташуда төп фактор.
– Шул ук вакытта аның характеры язның ничек килүеннән дә тора. Көннәр кинәт һәм тиз җылытса, су басу куркынычы бар. Соңгы тапкыр моның кадәр кар 2011 елда яуган. Әмма ул вакытта яз сузылып килгән. Шуның белән су ташу көчле булмаган. Ә инде гел су баса торагн җирлекләрдә ул әлбәттә булачак. Аның өчен бөтен шартлар да бар. МЧС хезмәте хәзердән үк актив эш алып бара дип беләм. Куйбышев сусаклагычында суның елгадан ташып чыгуы контрольдә тотылачак. Язның ничек киләчәген фаразларга әле иртәрәк, – диде ул.
"Урыс улап китерә, татар юрап китерә" дигән әйтем бар. Шуңа күрә язны матур килсен дип юрап китерик! Әмма әзер дә торыйк, сакланганны Аллаһ саклармын дигән бит!
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар