“Бер секундлык шоу – өзелгән язмыш”: агрессив йөртүгә нокта куелырмы?

Элек сирәк кулланылган Россия Федерациясе Җинаять кодексының 267.1 маддәсе (“транспорт чараларын куркынычсыз эксплуатацияләүгә янаучы гамәлләр”) хәзер урам дрифтерларына да кагыла.

Күрәсең, хакимиятнең сабырлыгы чигенә җиткән: штрафлар гына җитми, дигән нәтиҗә ясаганнар.

Каспийскидан Казанга кадәр
Ел башында Каспийскида Porsche Cayenne белән каршы як полосадан зур тизлектә йөргән шоферга 180 мең сум штраф билгеләнгән. Бу – 267.1 маддә буенча чыгарылган карарларның берсе.

Татарстан башкаласында да мисаллар җитәрлек. Кремль урамында BMW белән дрифт ясаган 2007 елгы егет, Ташаяк урамындагы парковкада “ВАЗ-2107” белән куркыныч узышлар оештырган 2004 елгы казанлы – болар барысы да социаль челтәрләрдәге видеолар аша ачыкланган очраклар.
Башта аларга Россия Федерациясе Административ хокук бозулар кодексы маддәләре буенча беркетмәләр төзелгән. Әмма хокук саклау органнары аларның гамәлләрендә җинаять составы билгеләре дә күргән. Әлеге хокук бозулар буенча алга таба суд хәл итәчәк. 
Ә җинаять җаваплылыгы — ул инде гади штраф түгел. Бу — кешенең киләчәгенә тәэсир итүче тамга.

Юл — сәхнәме, әллә уртак иминлекме?
2016 елда юл кагыйдәләренә “куркыныч машина йөртү” төшенчәсе кертелгән. Әмма аңа карата ачык карарлар еллар буе кабул ителмәгән. 3-5 мең сум штраф турында канун проекты беренче укылышта кабул ителсә дә, алга китә алмаган. Шулай итеп, хокукый бушлык барлыкка килгән. Ә бушлыкны кемдер “шоу” белән тутырган.

Бүген дрифт — кайбер яшьләр өчен адреналин генә түгел, ә социаль челтәрләрдә лайк җыю ысулы. Әмма бу “контент” артында кемнеңдер гомере торырга мөмкин.

“Бер тапкыр гына”мы?
Хокук сакчыларының да фикере икегә бүленә. Кемдер башта административ җаваплылык җитә, ди. Чыннан да, җинаять эше — кешенең алдагы тормышына җитди йогынты ясый. Ләкин сорау башкада: әгәр “бер тапкыр гына” дигән гамәл кемнедер инвалид калдырса яки гомерен өзсә?
Юл – ул шәхси тәҗрибә мәйданы түгел. Ул – уртак киңлек. Һәм һәр агрессив маневр – аңлы рәвештә башка кешеләрне куркыныч астына кую.

Проблеманың тамыры – культурадамы?
Автосөючеләр үзләре дә таный: дрифт һәм узыш культурасы бар. Әмма аны урамнарда түгел, махсус мәйданчыкларда үстерергә кирәк.
Автодромнар, боз трассалары, рәсми дрифт-ярышлар – адреналинны имин шартларда чыгару мөмкинлеге бирә. Профессиональ трассада осталык чынлап күренә. Урамда исә еш кына контроль иллюзиясе генә.

 Җәза җитәрме?
Җинаять җаваплылыгы куркынычны киметерме? Бәлки. Әмма бу мәсьәлә бары тик җәза белән генә хәл ителми.
Адвокат Марат Гайнуллин фикеренчә, автомобиль культурасы үзгәрергә тиеш, яшьләргә альтернатив мәйданчыклар кирәк, җәмгыять “текәлек”не түгел, җаваплылыкны хөрмәт итәргә тиеш.

– Юл-транспорт һәлакәте статистикасы — коры саннар гына түгел. – ди ул. – Алар артында гаиләләр, өзелгән язмышлар, күз яшьләре. Дрифтерларга җәза табылды, диләр. Әмма чын сорау башкада: без юлларда батырлык күрсәтү культына нокта куя алырбызмы?

“Юл – ярыш мәйданы түгел”: машина сөючеләр ни ди?
Агрессив машина йөртү турында сөйләгәндә, гадәттә, без хокук саклау органнары позициясен ишетәбез. Әмма юлда иң күп вакыт үткәрүчеләр – машина сөючеләрнең үзләре бу хәлгә ничек карый?
Бу сорауга җавап эзләп, без автосөючеләр фикерен тыңладык.

“Бер секундлык хата – фаҗига”

Рөстәм Гәрәев – автосөюче һәм «Интертат» электрон газетасының баш мөхәррире агрессив йөртүгә карата тискәре мөнәсәбәттә.
– Мин кайчак махсус рәвештә юл чатларын күзәтәм. Ян белән “очып” узучы машиналар, светофорда туктамыйча диярлек кисеп керүләр, каршы полосага чыгып маневр ясаулар – болар барысы да “контрольдә” кебек күренә. Әмма бу – иллюзия генә. Юк кына дип уйлаган вакыйга да юл-транспорт һәлакәтенә китерергә мөмкин. Автомобильгә зыян килсә – бер хәл, ә җәяүлеләр кичүендә кешеләр булса? Кыш көне бу бигрәк тә куркыныч, – ди ул.
Бу сүзләрдә һич ялган юк. Бары тик тормыш тәҗрибәсе.

Рөстәм Гәрәев агрессив йөртүчеләрне тулысынча “дошман” итеп карамый. Аның фикеренчә, бу – автомобиль культурасының бер өлеше. Әмма ул урамда түгел, махсус мәйданчыкларда яшәргә тиеш.

– Адреналин кирәк икән – автодромга бар. Вакытка бәйле узышларда катнаш. Дрифт буенча рәсми ярышлар бар. Урамда “герой” булып күренергә теләүчеләр автодромга чыкса, призлы урын ала алмас иде, – ди ул.
Бу фикер күп нәрсә турында сөйли. Урамдагы “батырлык” еш кына чын осталык түгел, ә җавапсызлык кына.

Җәза кирәкме?
Бөтенроссия автомобильчеләр җәмгыятенең төбәк җитәкчесе Юрий Кулагин фикере кырысрак: җәза мәҗбүри булырга тиеш. Агрессив йөрү – җәмгыятькә ачык чакыру, ди ул. Иң мөһиме – мондый йөртүче аңлы рәвештә башкаларны куркыныч астына куя.

– Агрессив йөртү – бу тизлек кенә түгел. Бу – башкаларны санга сукмау, “мин өлгерәм” дигән ялгыш ышаныч, лайклар өчен куркынычка бару. Юл – уртак киңлек. Анда һәркемнең гомере бертигез кыйммәт. Бер секундлык “шоу” – кемнеңдер өзелгән язмышы булырга мөмкин, - диде безгә спикер. 

Уйланырга вакыт
Машина сөючеләр фикере бер нәрсәдә уртак: йөгәнләп кенә түгел, җитәкләп тә кирәк. Автодромнар, боз трассалары күбрәк булсын. Автоспорт пропагандалансын. Яшьләргә имин мәйданчык тәкъдим ителсен. Чөнки тыю гына проблеманы бетерми. Әмма җаваплылык та югалырга тиеш түгел.
Без еш кына агрессив йөртүчеләрне “текә”, “кыю” дип атарга өйрәнгән. Ә бәлки, батырлык – ул киресенчә, кагыйдәләрне үтәп, башкаларны саклап йөрүдер?

Юл – ярыш мәйданы түгел. Ул – балалар мәктәпкә барган, әти-әниләр эшкә ашыккан, картлар кибеткә чыккан урын.
Шул гади хакыйкатьне онытмасак иде.