Авылдан – зур журналистикага: Мамадыш яшь каләмчеләрне берләштерде

Без Мамадыш якларына сәфәр чыгарга бик яратабыз. Анда газетабызның тугрылыклы укучылары һәм бик тә уңган хат ташучылары яши. Районның бик күп авылларында булганыбыз бар. Чакырсалар, әле тагы киләбез. Бу юлы без Түбән Яке авылында матур бер чарада катнаштык. Анда Мансур Шиһапов исемендәге яшь каләмчеләр бәйгесенә йомгак ясалды. Бу тантана балалар өчен генә үткәрелми, ә бөтен татар теле укытучылар  өчен бер бәйрәм булып тора. Шул ук вакытта бу очрашу авыл халкын берләштерүче бер хәрәкәткә дә  әйләнде инде.

Яшь каләмчеләр
Мансур Шиһапов исемендәге яшь каләмчеләр бәйгесендә катнашучылар белән күптәннән очрашабыз. Әлеге чара Казан федераль университетының милли һәм глобаль медиа чаралары кафедрасы белән берлектә үткәрелә. Элеккечә әйтсәк, татар журналистикасы факультеты һәм журналист Гөлгенә Шиһапова шушы чараларның башында тора. Югары журналистика һәм медиакоммуникация мәктәбе деканы Васил Гарифуллин ел да йомгаклау тантанасына кайтып, мәктәп укучылары белән очраша. Шушы кафедра укытучылары бәйгегә килгән эшләрне карап, иҗат эшләрен бәйлиләр.

Бу очрашу – балалар белән дә танышу, аларны татар журналистикасы бүлегенә укырга чакыру да, иҗат имтиханнарын тапшыргандагы үзенчәлекләр белән таныштыру да. Сүз уңаеннан, быел татар журналистикасы юнәлешенә 25 бюджет урыны бирелде. Укуда, иҗаттагы яңалыклар, җиңүчеләрне бүләкләү, бер-береңә җылы сүзләр әйтү, туган тел кадере турында бик күп сүзләр яңгырады бу кичәдә. Гомумән, балалардан 178 эш кабул ителгән. Шуларны 68 укытучы әзерләгән.

Боларның һәммәсенең дә эшләре бәяләнә. 1, 2, 3 урыннар билгеләнә. Быел гран-прига Мамадыш районы Дүсмәт авылыннан Нәфисә Шәяхмәтова лаек булды. Шунысы үзенчәлекле: чараны оештыручы Гөлгенә Шиһапова бер генә кешене дә бүләксез калдырмый. Бәйгенең беренче елыннан ук бу эш шулай дәвам итә.

– Дөрес аңласагыз иде, бәйге әтием исемен генә йөртә. Аңа хәзер дога  һәм безнең искә алуыбыз гына кирәк. Ә бу бәйге безнең үзебезгә, яшь каләм тибрәтүчеләргә кирәк. Бәйгене туктап калыр дип тә курыккан идек. Ә ул елдан-ел куәтләнә генә бара. Быел хәтта Башкортстаннан да катнашучылар булды. Шуңа да россиякүләм дәрәҗәгә күтәрелдек, – дип сөйли журналист Гөлгенә Шиһапова.

Чыннан да, бүләкләү тантанасына ерак районнардан да килгәннәр иде. Мамадыш, Актаныш, Балык Бистәсе, Арча, Казан, Түбән Кама, Чаллы һәм Башкортстанның Октябрьск каласы активлар рәтендә. Зал халык белән тулы. Дөресен генә әйткәндә, мәктәп укучылар бик тә теләп катнашалар бу бәйгедә. Әлеге конкурсның дәрәҗәсе килгән кунаклардан да тора. Бу юлы да кырык эшен кырык якка ташлап, район башлыгы Вадим Никитин килгән. Казан кунакларын санап та тормыйбыз.

Күп идек без. Ә менә Вадим Ильичның мәктәп укучылары һәм укытучылар каршында ел саен шигырь сөйләп китүен мактап кына телгә аласы килә. Икенче ел рәттән үзе язган шигырьләрне яттан сөйли ул. Узган ел 8 яшендә иҗат иткән шигырьне башкарган булса, бу юлы 10 ел элек язганны яттан сөйләде. Афәрин дими, ни дисең инде! 
Мамадышка кайтыгыз

Район башлыгы Түбән Яке авылында балалар иҗаты, сәнгать турында гына сөйләп калмады. Мәктәптә укучылар санына бәйле шактый мөһим булган мәсьәләләргә дә тукталды. Мәсәлән, районда демография хәлләрен уңай якка үзгәртү буенча да шактый эш алып барыла икән. Бердән, Мамадыш районына яшәргә кайткан гаиләгә муниципаль программа буенча миллион ярым сум акча бирелә. Бу авылда йорт төзү өчен тотыла. Икенчел  торак сатып алсалар, 750 мең сум бирелә. Моннан тыш федераль программалар бар. Эш бирүче төзи дә, гаилә 30 процентын гына түли, ул бушлай диярлек була. Авылга кайтып эшләргә, төпләнергә теләүчеләргә бер мөмкинлек бу.

– Авыл хуҗалыгы белән авылларны да саклап каласы килә. Моннан тыш, бала тапкан гаиләләргә 10 мең күләмендә акча бирелә. Махсус хәрби операциядә катнашкан гаиләдә сабый туса, 20 мең сум. Бу – маткапитал түгел, шулай да ярдәм. Без һәр йөкле хатын-кызны кулыннан җитәкләп алып йөртәбез. Район башлыгы буларак, мин җирлектә бәби алып кайтырга җыенган 87 кеше барлыгын да белеп торам, – ди Мамадыш районы башлыгы Вадим Никитин. 

Ул шулай ук махсус хәрби операциядә катнашучыларга һәрдаим булышып торучы район халкына зур рәхмәтен белдерде. Бу эшне дәвам итәргә кирәклеген дә искәртте. 

Нуретдин абый
Түбән Якедә бик тә кунакчыл халык яши. Ә дигәнче, табын корып куялар. Хәзинәләрендә ни бар, шуны өстәлләренә чыгаралар. Рәсил һәм Миңнегөл Юнысовлар гаиләсендә беренче генә чәй эчүебез түгел. Менә үзләре җыйган гөмбә, каен суы, җир  җиләге, каен җиләге дисеңме? Ул пешкән ризыкның хисабы юк. Халык бу якларда табигать белән бәйләнештә яши. Урманнан, басу-кырлардан кайтып кермиләр. Һәрбер агачның ничек һәм кайда үскәненә кадәр белеп торалар. Табигать нигъмәтләрен кулланып, шуларны сатып та файда күрүчеләр күп. Минем каен суын шулай тәмле итеп Юнысовларда гына эчкәнем бар. Алар аны апельсин белән дә, карлыган ботагы белән дә әзерлиләр. Сүз дә юк, бик уңган кешеләр яши биредә.

Шундыйларның берсе Нуретдин абыйдыр ул. Аның турында күп ишетсәм дә, беренче тапкыр  сөйләшеп утыруыбыз. Алар әзерләгән табында балык белән сыйландык. Анысын да Нуретдин абый үзе тота икән. Кар-яңгыр дими, күпердән түләп чыгасы, түләп кайтасы дими көн дә балыкка йөри икән. Әле Нуретдин абыйның без белми калган әллә нинди һөнәрләре бардыр. Иң мөһиме – ул алар турында тәмләп сөйли белә. Менә себерке турында сөйләгәннәре тәмам кызыктырды. Без дә җыябыз икән миллек дип кайттым әле. Бер дә дөрес киптермибез икән без. Сер итеп кенә әйтәм, безнеке мондый ук хуш исле дә булмый. Ә Нуретдин абыйның себеркеләреннән шундый тәмле исләр аңкый.

Башлар әйләнерлек
Чын себерке җыю остасы булып чыкты ул. Ул аларны җыйганда кулыннан да төшерми. Бер себерке ботагын 8 тапкыр кулына ала. Миллекләрне киптергәндә сөйләшә-сөйләшә мәш килә.

– Быел 3 мең пар себерке бәйләдем. Саттым, гел алып торучыларым бар. Үземә 75ен калдырам. Себеркене дөрес итеп киптерергә кирәк. “Лопатка”га куярга. Гел әйләндереп торырга. Җилләтергә. Уртада бер юеш яфрак калса да, себерке себерке булмый. Себеркене мин беренче мәтрүшкә чәчәк атуга җыя башлыйм. Шулай 20-25 еллап җыям инде, – дип сөйли ул. Имән, каен, юкә себеркеләре дә әзерли. Дөресен генә әйткәндә, урманнан кайтып та керми Нуретдин абый. “Беркайчан да агач екканым да, агач сындырганым да юк. Инструментым бар, шуның белән  себеркелек каен ботакларын гына кисеп алам, рәттән дә кисмим. Икенче елны тагы карап җыям”, – дип сөйли себерке җыю остасы. Моннан тыш мәтрүшкә җыеп та сата. Анысын артык әзерләми икән, чөнки әрәм булып калырга мөмкин.

Түбән Яке авылыннан әнә шулай кызыклы кешеләр белән очрашып, аралашып, илһам һәм дәрт-дәрман алып кайттык без. Кайчак Мамадышлыларның эчкерсезлеге, гадилеге таң калдыра. Артык дөнья кумыйча, булган тормышларының кадерен, бәрәкәтен белеп яшәүләре сокландыра гына. Мамадыш, Мамадыш инде! Рәхәт очрашу булды бу, рәхмәт Гөлгенә! 

Билгеле булганча, Татарстанда «Яшьләр һәм балалар» илкүләм проекты гамәлгә ашырыла.