"Кайтып җитә алмаган шул... Тау башында торып калган...", яки авылымның гаҗәеп бер урыны

Бәлки, минем өчен генә дә түгелдер. Менә шуннан аз гына үткәч, калкулыктан аска төшеп, инеш аркылы салынган күпердән чыккач, тагы аз гына барасың да, авылга керәсең. Ә инде киткәндә, авыл белән хушлашып, аңа аркаң белән борылгач, юл җаена әз генә барасың да, яңадан карасаң – авыл инде күренми. Күңелдә сораулар гына кала: кайтып булырмы тагы, тау башыннан аска төшәргә насыйп булырмы?!

Туган авылыннан киткән һәр кеше күңелендә дә туа торган сораудыр бу...
Без авылдан киткән чакта.
Күтәрелде томаннар...
Йә кайтырбыз, йә кайтмабыз,
Саубулыгыз, туганнар!

Чистай районындагы кечкенә генә Исләй авылыннан да Бөек Ватан сугышына 200дән артык ир-егет киткән дип хәтерлим. Менә шул урынга җиткәч, алар да уч төбендә кебек күренеп торган туган авылга карап шулай җырлаганнардыр кебек...

Сугыштан соң да китүләр күп булган: җылы Урта Азия – Үзбәкстан, Казахстан, Чирәм җирләр, Донбасс үзенә тарткан авылдашларны... Аннары “КамАЗ”, Чаллы... Һәрберсе шул урын аша үткән..
Без үскәндә үскән идек
Тал тамырлары кебек...
Үсеп җиткәч таралыштык
Кош балалары кебек...

Әйе, шундый серле урын бу... Моннан китүләр, моннан кайтулар турында шундый күп уйларга, шундый күп язарга була. Менә шул урынга җиткәч, кышкы көндә авылга кайтырга чыккан, тик кайтып җитә алмаган, буранда адашып туңып үлгән авылдаш апа турында да уйлыйм мин. Апа дигәч тә, 15-16 яшьләрдә генә булган бугай ул. Чистай медучилищесында укыган. Чаңгыда кайткан кебек тә истә калган. Тик кайтып җитә алмаган шул... Тау башында торып калган. Аска төшәргә насыйп булмаган үзенә. Уйласаң уйлар күп инде ул. Беренче чыгып китүләр булган кебек, соңгы кайтулар да була шул...

Менә шундый гаҗәеп бер урын бу. Кайтканда чиксез шатландыра, киткәндә ямансулата торган... Искә төшкәндә уйларга сала торган...

Нәсимә Садыйк.