Һәркайсының күңелендә – үз Салаваты

Чөнки ул — газета битенә генә сыеп бетәрлек герой түгел. Аның тормышы — спорт залыннан башланып, ут эчендәге яу кырларына барып тоташкан озын, катлаулы, әмма гаҗәеп якты юл. Бу юлда батырлык та, югалтулар да, курку да бар, ләкин иң мөһиме — кешелеклелек алсызык булып сузылган.

Салават турында алга таба да күп язылыр әле, мөгаен. Чөнки андый кешеләрны онытып булмый. Искиткеч миһербанлы, “кырыкка ярылып” яткан эшен ташлап, ярдәм сораган кешегә иң беренче булып булышырга йөгерүче гади генә ир-егет ул. Тыныч тормышта — балаларга остаз, дус, терәк. Ә менә яу кырында — кемдер өчен соңгы өмет, кемдер өчен – икенче гомер бүләк итүче.

Әлеге язмага алынганчы, каһарман егет турында әллә ничә сюжет карадым. Аларның кайберләре Россиянең үзәк телеканалларында күрсәтелгән. Һәрберсендә бер үк образ: тыныч кына сөйләшүче, артык мактанырга яратмаган, әмма күз карашыннан ук ныклык, җаваплылык бөркелеп торган егет. Аның янәшәсендә сугышчан дуслары — 430нчы мотоукчылар отряды хәрбиләре. Алар Салават турында кабат-кабат искә ала, исемен кабатлый – сүз арасына кыстырып кына түгел, ә горурланып, рәхмәт хисе белән.

Чөнки алар өчен ул гади медик кына түгел. Ул — ротаның тоткасы. Ут астыннан сөйрәп чыгаручы. Кешеләрнең гомерен саклап калуда аның роле бәяләп бетергесез.

Бәлки, нәкъ менә шуңа күрә дә Салават Минһаҗев турында язарга алыну — ул бер герой турында гына сөйләү түгел. Ул — кеше гомеренең кадерен, батырлыкның чын мәгънәсен, һәм иң мөһиме — “без үзебезнекеләрне ташламыйбыз” дигән сүзләрнең ни дәрәҗәдә хак булуын аңлатырга тырышу.

«Үзем»
Роза белән Салават гаиләдә икәү генә. Әти-әниләре сәламәтлекләре ягыннан чикле булгач, бер-берсенә терәк булып буй җиткезәләр. Нинди генә авырлык килсә дә һәрчак бергә. 

–  Безнең шундый матур гадәт бар иде Салават белән, – дип елмаеп искә ала бертуган апасы Роза. – Балалар бакчасына киткәнче, икәүләп мультик карый идек. Вакыт сизелми дә уза, иртәнге ашка соңга калабыз, әлбәттә, әти һәм әни, тәрбиячеләр орыша… Ә без, киресенчә, киреләнеп: «Мультик карамасак, бакчага бөтенләй бармыйбыз!» – дип үзебезнекен итә идек. Шундый шаян, шул ук вакытта үзсүзле иде ул кечкенәдән үк. Беренче сыйныфка кергәч тә, Салават үзенең холкын тиз күрсәтте. «Әни мине мәктәпкә бары ике тапкыр гына озата барды, – дип сөйли иде ул үзе дә. – Аннары: «Мин үзем йөрим инде», – дип искә алган иде әле. 

Салаватның шул «үзем» дигән сүзе аның бөтен тормышын билгеләгән кебек.
– Футбол түгәрәгенә дә беркем кушмыйча үзе барып язылды, – дип дәвам итә апасы. – Кечкенә генә малай, әмма күзендә ут. “Мин йөриячәкмен”, – диде дә ахырга кадәр йөрде. Ташламады. Соңыннан разряд та алды.

Нәкъ менә шушы кечкенә детальләр аша Салаватның характеры ачыла: үз юлын үзе сайлый торган, башлаган эшен ахырына кадәр җиткерә белгән, максатына таба туктамыйча баручы егет булып үскән ул. Әлмәттәге Таһиров исемендәге 1нче лицейның 9нчы сыйныфын тәмамлап, Әлмәт физик культура көллиятенә физик культура укытучысы юнәлеше буенча укырга кергән. 

«Мин санамыйм…»
Сюжетларның берсендә Салаваттан журналист: «Коткарган кешеләреңне саныйсыңмы?» – дип сорый. Хәрби егет бераз тынып торгач, күз карашын еракка төбәп: 

– Башта саный идем… Йөздән артып киткәч, туктадым. Һәр гомер — аерым дөнья. Аларны санап булмый, – дип җавап кайтарды.
Әлеге сүзләрдә бернинди мактану, кәперәю дә юк, бары тик тыныч кына кабул ителгән чынбарлык ятадыр, мөгаен. Чөнки яу кырындагы егетләр өчен батырлык — гадәти эш, ә иптәшләренең гомерен саклап калу — бурыч кына түгел, күңел ихтыяҗы.

Ринатаның көтүе
Рината телефон тавышына сискәнеп уяна, яңалыклар тасмасын өзлексез карый, картадагы кызыл нокталарга текәлеп, күңелендә бер генә теләкне кабатлый: «Исән булсын…». Көн дә, төн дә көтәргә әзер ул, тик исән-имин генә булсын. 

– Кайчак ул элемтәгә чыкмаган вакытта, йөрәгем, белмим, ничек түзгәндер. Андый чакта бөтен дөнья туктап калган кебек була иде, - дип уртаклаша безнең белән хәрбинең хатыны. 

Алар спорт залында танышкан. Салават — тренер булып хезмәт куйса, Рината — анда идарәче.
– Без беренче көннән үк бер-беребезне күптән белгән кебек идек, – дип елмая ул. – Сүзләребез дә, уйларыбыз да туры килде.
Мобилизация турында хәбәр чыккан көнне ул инде барысын да аңлаган була:

– Ул барыбер барачак. Мин аны туктата алмаячакмын. – Шуңа Рината күңелендәге ярсуны басып, ире өчен кирәк-яракны туплый башлаган.  
Ләкин ул беркайчан да күз яшьләрен күрсәтми.

– Ир-атка көч бирергә кирәк, курку түгел, – ди ул. – Мин аңа ышандым… һәм көттем. 
Салават башка егетләр белән бергә танк полигонында хәрби күнекмәләр үткән, шунда аны медицина өлеше????? буенча начальник итеп билгеләгәннәр. Хәрби инструктор әйткән сүзләр гомере буе колагында яңгырый: «Истә калдырыгыз: без үзебезнекеләрне ташламыйбыз». Салават бу сүзләрне шул чакта ук күңеленә сеңдереп калдырган.
Газ коткаручы булып эшләгән еллар аны әзерләгән, чыныктырган. Ут, төтен, җимерекләр арасыннан кешеләрне чыгару — аның өчен ят түгел.

Әмма фронт… фронт — бөтенләй башка дөнья.
Артиллерия тавышы, дроннар гөжләве, яраланганнарның авазы — барысы да бергә кушылып, кешене сындырырга тиеш кебек. Ләкин ул аны сындыра алмый. Чөнки ул инде үзенә сүз биргән: беркемне дә ташламаска.

– Салават турында сөйләгәндә, иң элек аның холкы искә төшә — ул гел елмаеп йөрүче, тирә-юньгә җылылык өләшүче, эчендә ташып торган энергиясен кешеләргә багышлаучы егет, - дип хатирәләре белән уртаклаша Әлмәт физик культура көллиятенең югары категорияле махсус-теоретик дисциплиналар укытучысы Миннур Латыйпова. – Позитив, шат күңелле, креатив… Әмма бу сүзләр генә аны тулысынча ачып бетерми. Чөнки Салават турында иң дөресен аның сүзләре түгел, ә эшләре сөйли.

Салават күптәннән хәйрия эшләре белән мәшгуль булган: балалар йортларына йөргән, мөмкинлекләре чикләнгән балалар белән шөгыльләнгән, аларга игътибар, җылылык бүләк иткән. Аның өчен бу акция дә, бурыч та түгел, ә күңел халәте. Кемгәдер ярдәм итү — аның тормышының аерылгысыз өлеше.

– Тренер буларак та ул гади укытучы гына түгел, ә остаз булды. Һәр тренировкага ул үзен тулысынча бирде, һәр балага аерым игътибар тапты. Аның өчен нәтиҗә — җиңүләр генә түгел, ә тәрбия бирү. Ул малайларны да, кызларны да көчле булырга, сүзендә торырга, намус белән яшәргә өйрәтте. Физик әзерлек белән беррәттән, ул аларда ихтыяр көче, рух ныклыгы, Ватанга мәхәббәт тәрбияләде. Шуңа күрә дә балалар аны тренер буларак кына түгел, ә якын кеше итеп кабул итә иде, - ди Рината.

«Аю» абый
Яу кырыннан отпускка кайткан саен, ул иң элек шәкертләре янына ашыккан. Бер кайтуында ул аларга онытылмаслык бүләк ясаган. Футбол кырына кинәт “аю” килеп чыккан. Башта аптырау, аннары көлү… Балалар аның белән уйный башлаган. Һәм кинәт “аю” битлеген салып җибәргән

– Салават абый! – дигән шат авазлар бөтен мәйданны тутырган. Әлеге мизгелдә балаларның күзләрендәге шатлыкны сүз белән генә аңлатырлык түгел. Алар аны кочаклап алганнар, җибәрәселәре килмичә, һәрберсе аңа сыенырга, якынрак булырга тырышкан. Чөнки алар өчен ул — тренер гына түгел, ә дус, терәк, үрнәк.

Рината белән Салаватның мөнәсәбәтләре дә шушы ук җылылыкка корылган. Аралары ерак булуга карамастан, ни чаклы авыр булса да, алар моны сынау дип кабул иткән.

– Шул дүрт ел безне ныгытты гына, – ди Рината. – Хисләребезне чистартты, якынайтты.

Угледар юллары
Угледар картада гади нокта гына. Ә чынлыкта — кан, ут, тузан.
– Анда һәр метр өчен сугыштылар, – дип искә ала Салават сюжетларның берсендә. Санитар эвакуация — иң куркыныч эшләрнең берсе. Яралыны алып чыгар өчен, син ут астына керергә тиеш.
– Кайчак яраланган егетләр хәрәкәтләнергә курка, – дип сөйли ул. – Шунда син аларны күтәрәсең, кычкырасың…
Бер юлы үз өстендә ике яралы хәрбине күтәреп чыккач, тиешле уколларны ясый да, квадроциклга салган. Баткаклы, миналы юллардан саклык белән яшел зонага чыгарып эвакуация төркеменә тапшырган. 

– Юл начар, яралылар авыртуга түзә алмый кычкыра, ә син барыбер алга барасың. Артта — шартлау, алда — билгесезлек, ә мин җилдерәм генә, чөнки туктарга ярамый. «Баба яга» килеп җитәргә мөмкин, - дип искә алган егет телевидениегә биргән интервьюларның берсендә. 

Ая
Озак көтелгән кызларын бала тудыру йортыннан алып чыгу да Салаватның ялына туры килгән. Минһаҗевлар гаиләсендә бу сабый – өч еллык өмет, сабырлык һәм көтү нәтиҗәсе. 

– Без бу мизгел турында бик озак хыялландык, нәкъ менә кыз бала теләдек,  – дип сөйли Рината. – Аның әтисен каршы алуын көттек. 
Сабый 2025 елның 27 июнендә дөньяга аваз салган. Аңа Ая дип исем кушканнар. Бу исем, гарәп теленнән тәрҗемә иткәндә, “могҗиза” дигәнне аңлата. Чыннан да, бу бала – гаилә өчен чын могҗиза, язмыш бүләге.
Бу бәхетле мизгелләр озакка сузылмый шул, бераздан Салават яңадан хезмәтенә кире кайткан. 
2026 елның 16 феврале… Бу көн Салават өчен соңгы сынау булган. Аның төркеме көчле артиллерия уты астында калган, күк йөзе дрон белән капланган. Шартлау, ут, төтен арасында да ул үз бурычын ахырына кадәр үтәгән. Әмма батыр егетнең гәүдәсен озак вакыт алып чыгу мөмкин булмаган…
***
Бер айдан соң, 15 мартта, Әлмәт халкы тын калып, үзенең каһарман улы белән хушлашты. Батырлар аллеясында аны соңгы юлга озатырга килгән кешеләрнең күплеге күпләрне таң калдырган. Анда якыннары, туганнары, хезмәттәшләре генә түгел, ә кайчандыр аның кул астында тәҗрибә туплаган егет-кызлар да булган. Һәркайсының күңелендә – үз Салаваты, әмма барысын берләштергән бер уртак хис: ул һәрвакыт көләч йөзле, елмаючан, рухы нык кеше булып истә калачак.