«Миңа синең яратуың кирәк түгел, мин сине яратам, шул җитә»

Тормыш матур гына үз көенә тәгәрәгән чакта, әниләре авырып киткән. Бу вакытты 3 яшендә булган аңа, апасы Рабигага хатын-кыз башкара торган бөтен эш төшкән. 

Ачлык
Сугыш еллары аның балачагын гына түгел, күңелендәге нарасый сафлыгын да вакытыннан алда олыгайткан. Авыл ир-атсыз диярлек калган. Кем кулына корал тота ала, барысын да фронтка озатканнар. Ә тылда калганнарга тагын да авыррак йөк төшкән: 16 яшьтән узган кызларны, баласыз хатын-кызларны Казан тирәсендә оборона корылмалары төзергә җибәргәннәр.

Кул белән урылган иген, көлтә бәйләгән кечкенә куллар... Мәрзия апа шул чакта ук тырышлыгы, түземлеге белән аерылып торган. Күпләр аның сабый гәүдәсенә сыешмаслык көченә гаҗәпләнеп караган. Өйдәге мәшәкатьләр бик иртә аның нәни иңнәренә төшкән. Ул урындагы әнисен караган, учак яккан, өй җыештырган, балачакка хас уеннарга вакыт калмый да диярлек. Өлкәннәр исә колхоз эшеннән кайтып кермәгән, көнне-төнгә ялгап хезмәт куйган. Бар эш кул көче белән. Кечкенә генә Мәрзия дә алардан калышмаган: иген урган, көлтә бәйләгән.

Җитезлеге, тырышлыгы белән башкаларны да уздырган әле ул. Сабый гәүдәсенә сыймаслык көч, ныклык күреп, күпләр аңа сокланып караган.
Балачак авырлыклар белән чыныккандыр, ул вакытта ул моны үзе дә сизмәгәндер, әмма гомере буена җитәрлек сабырлыкны нәкъ менә шул еллар биргән.

Ачлык ул елларда күп гаиләләрнең ишеген шакыган. Авылда балаларның да гомере кыл өстендә булган: авырулар, туклыксызлык үзенекен иткән. Әмма Мәрзия апалар гаиләсен язмыш бераз саклап калгандай була. Әтиләренең инде карт булуы сәбәпле фронтка алынмавы, өйдәге бердәнбер сыер алар өчен чын терәккә әверелгән.

Дошманның алга таба бик тиз үтүе кешеләрнең күңеленә курку сала. Хәтта Казан янында да саклану чиге булырга тиеш, дигән хәбәрләр тарала. Ул чактагы киеренкелекне, билгесезлекне сүз белән генә аңлатып бетерерлек түгел, һәр көн хәвеф белән башланган. 

Сугыш беткән хәбәр авылга килеп ирешкәч, ул шатлыгын тыя алмыйча урамга йөгереп чыккан. Күрше-күләнгә бу сөенечне җиткерергә ашыккан. Бер аягында чабата, икенчесе кайда төшеп калган, озак көтелгән тынычлык турында хәбәрне белдергән ул. 
Сугыштан соңгы еллар да җиңелләрдән булмаган. Әмма Мәрзия апа, авырлыкларга бирешмичә, белем алырга омтылган. Мамадыш педагогия училищесына укырга кергән, һәм 1951 елда кулына укытучы дипломы алган.

“Санта-Барбара”
Әнисен карау апасына Рабигага калган. Аның язмышы да гади генә булмаган.
– Апаның үзенең дә яшьлеге, хыяллары бар иде. Егете сугыштан сау-сәламәт әйләнеп кайтты, – дип искә ала Мәрзия апа. – “Әни, син безне кая ташлап китәсең?” – дип елады ул чакта. Апаның элекке егете Гали абый, ахыр чиктә, апаның дус кызына өйләнде. Шул чакта тормышның никадәр катлаулы, хәтта аңлап бетерә алмаслык булуын сизәсең. Менә кайда тормыш… менә кайда “Санта-Барбара”. Гали абый гармунда уйный торган иде. Күңеле төшкән чакларда безнең урамга менеп, безнең ишегалдына килеп гармунын сузып моңлы көйләр уйный. Ул моңнарда да әйтелмәгән сүзләр, язылмаган язмышлар ята кебек. Ә апа исә кияүгә чыкмый калды, әмма йөрәгендә беркемгә дә хыянәт итмичә яшәде.  Гомере буе Гали абыйга тугры булды.

Баксаң, гаилә йөген күтәреп яшәгән шушы хатын-кыз язмышы сабырлык, тугрылык һәм күңел киңлегенең тере мисалы бит.
Хезмәт юлын ул Актаныш районының Яңа Әлем авылында башлап җибәргән. «Парходка утырып, иптәш кызым белән Актанышка барып җиттек», дип искә ала ул. Тик анда да укытучы урыннары юк диләр РОНОда. 

«Әниең үлгән...»
Тик бер урын бар - .балалар йортында тәрбияче, шунда урнаша ул. 
– Һәр группада 30ар бала. Бөтенесе малайлар, миңа җиңел булды алар белән, үз фермабыз бар иде, балалар көндез мәктәптә булса, әбәттән соң шул интернет хуҗалыгында эшләп мал-туар асрап көн күрдек. Үзебез үстергән яшелчә, җиләк-имеш җитә иде безгә. Укучыларым да тыңлаучан булды. Бер тапкыр да каршы дәшкәннәрен хәтерләмим, - ди Мәрзия апа. 

Язмыш Мәрзия апаны тагын бер авыр сынау белән очраштырган.
– 21 яшемдә әнием үлде, – ди ул, бу хакта артык сүз куертмыйча гына.
Кайгылы хәбәрне ул Актанышта чакта ишеткән. Телеграмма килеп төшкән: «Әниең үлгән...» Әмма шул ук вакытта ачы дөреслек тә әйтелә, әнисен соңгы юлга озатыр өчен кайтып өлгермәгән. Эш, җаваплылык, ничә көн пароходта кайтасы… Яшь укытучыга хәтта кайгысын да үз вакытында кичерергә мөмкинлек калмаган, директоры әниеңнең 40ыгына кайтырсың әле дип тынычландырган. «Әнине җирләмичә өч көн көтеп тордык»,– дип апасы әйткән сүзләр күңеленә мәңгегә уелып калган. Шушы югалтудан соң ул яңадан юлга чыккан. Туган ягына кайкан, әмма анда эш табылмаган. Тормыш тагын сайлау алдына куя: нишләргә? Ярты ставка белән керәшен авылына укытырга урнашкан. Бер фатирга кереп яши, көн саен ерак араларны уза. Кайчакта 25 чакрым юл йөрергә туры килә. Авыр, әмма чигенү юк.
Балалар да төрле була. Кайберләре укудан читләшә, язмышлары җиңел түгел. Әмма Мәрзия апа аларга барыбер ышана.

– Ул вакытта балалар бик тәртипле иде: “утыр” дисәң, көн буе утырыр иде, – дип искә ала ул. Һәм, бераз тын алып, бүгенге көн белән чагыштыра:
– Балаларда гаеп юк. Барысы да тәрбиядән килә…
Аның бу сүзләрендә гомер буе балалар белән эшләгән укытучының тирән тәҗрибәсе, тормыш аша узган акылы чагыла. 

«Мин сине яратмыйм»
Районга кайтып урнашкач, язмыш аны тагын бер тапкыр мәктәп ишекләренә китергән. Бер ара Керәш-Пакша мәктәбендә башлангыч сыйныфлар укытучысы булып эшләп алган ул. Кечкенә балаларга белем бирү, аларның тәүге хәрефләрен, тәүге хыялларын чынга аштыру аның күңеленә якын эш була.

1956 елда исә ул Югары Ушма авылы егете Мәснәви белән гаилә кора. 
– Артымнан калмыйча йөри бит бу.   «Мин сине яратмыйм», дип күпме куып кайтардым. Мәснәви: «Миңа синең яратуың кирәк түгел, мин сине яратам, шул җитә», – дип җавап кайтара иде. Гади авыл егете, чабата кигән, ятим үскән, тормышның ачысын иртә татыган кеше иде ул. Үги әнисе дә аны кабул итәргә ашкынып тормый, “Мәрзияне генә алабыз” дигән сүзләр дә йөрәккә тигән. Бианам яратты мине.
Менә шулай бер түбә астында төрле язмышлар, төрле холыклар очраша да куя. Әмма вакыт узу белән ул кеше барыбер үз урынын таба. 
Шулай итеп, “Яратмыйм” дип башланган язмыш, ахыр чиктә, сабырлык, түземлек һәм гадәти тормышның зур мәхәббәтенә әйләнә. Гаилә китаплары 60 елга сузыла.

– Аерылып китү түгел, ул заманнарда калу, түзү, бер-береңне аңлап яшәү көчле иде, - ди Мәрзия апа. –  Ирем белән бергәләп өч бала — бер ул һәм ике кыз тәрбияләп үстердек. Минем тормышының иң зур горурлыгым да, иң зур бәхетем дә.
Соңрак Мамадышта төпләнеп, тормышының тагын бер яңа чоры башланган. Пенсиягә чыкканчы ул фабрика балалар бакчасында хезмәт куйган. Балалар арасында, аларның көлү тавышы, саф дөньясы эчендә гомер уздырган. 
Үз балаларының барысы да югары белем алган. 

– Ул еллардагы бер кызык хәлне искә төшерим әле. Паспортымда “1930 елгы” дип кенә язып куелган, ә туган көн һәм ай — күрсәтелмәгән. 45 яшь тулган паспортны алыштырыр вакыт җиткәч, паспорт өстәленә юл тоттым. Анда исә ап-ачык итеп сорыйлар: «Сезнең туган көнегез булырга тиеш. Елның берәр көнен әйтегез, язып куябыз». Тоттым да 1 октябрь дип әйтеп салдым, - ди Мәрзия апа көлеп.

Гаҗәеп рухлы
Унбер ел элек Мәрзия Закировнаның тормыш иптәше вафат булган. Әмма язмыш аны ялгызлыкта калдырмаган: бүген аның тирәсендә зур һәм тату гаилә, алты онык һәм өч оныкчык үсеп килә.

Олы яшьтә булуына карамастан, Мәрзия апа бүген дә гаҗәеп рухлы, тормышка мәхәббәтен югалтмаган кеше булып кала. Ул үз йортында яши, үз-үзен карый, көндәлек мәшәкатьләрен үзе башкара. Табигать белән аралашу аңа көч, тынычлык һәм күңел җылысы бирә. Кызлары, оныклары кайтып тора. 

Мәрзия апа хезмәт ветераны, шулай ук Ватан сугышы елларындагы фидакарь хезмәте өчен дәүләт тарафыннан лаеклы бәя алган кеше. Шкафында “1941–1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында фидакарь хезмәт өчен” медале саклана. Моннан тыш, ул юбилей медальләре белән дә бүләкләнгән: «Бөек Ватан сугышында Җиңүгә 50 ел», «60 ел», «65 ел» истәлек билгеләре — аның ул авыр еллардагы тырыш хезмәтенә, сабырлыгына һәм түземлегенә ихтирам йөзеннән бирелгән.

Бүген дә Мәрзия апаның күңелендә иң зур теләк — иминлек, тынычлык.

– Барлык кешеләргә шуны телим: башка беркайчан да сугышлар булмасын. Оныкларыбыз, оныкчыкларыбыз тыныч илдә яшәсеннәр, тормышларын бәхетлерәк итеп төзесеннәр, – дип хушлашты ул безнең белән.