Авыл сәхнәсеннән Камал театрына кадәр: Алмаз Сабирҗанов белән әңгәмә

Сәхнәдә үзенең табигыйлеге, сөйкемлелеге белән җәлеп иткән артистларның берсе – Алмаз Сабирҗанов. Г.Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында 20 ел буе эшләү дәверендә ул нинди генә образлар иҗат итмәде?! Тамашачы аны һәрвакыт яратып кабул итә, аның талантына соклана. Соңгы елларда ул уйнаган рольләрне генә алсак та, ("Тормышмы бу?" спектаклендә Фазыл, «Килмешәк»тә – Хисмәтулла, «Мөһаҗирләр»дә – Фәйзулла, «К.Ү.Р.К.Ә»дә – Васил Вәсимович һ.б.) һәркайсы төрле холыкта, тормышчан булулары белән аерылып тора.

Татарстанның атказанган артисты, "Тантана" премиясе иясе Алмаз Сабирҗанов белән аның иҗат һәм тормыш юлы турында сөйләштек.

 – Алмаз, баланың мәктәптән соң һөнәр сайлавына кем дә булса йогынты ясый. Артист булырга хыялланучыларга ата-ана каршы килгән очраклар да бар.  Үзеңне сәнгать юлыннан китәргә этәргеч биргән кеше кем ул?  
– Минемчә, булачак һөнәреңә сукмак иң элек гаиләдән, аннары мәктәптән салына. Әнием – Гөлсинә Рәфкать кызы, заманында Алабуга мәдәни-агарту училищесын тәмамлаган. Үзебезнең Татар Ялтаны авылы (Чистай районы) мәдәният йортында 20 елга якын эшләде. Үзе сценарийлар язып, авылдашлар белән спектакльләр куйды. «Улым, әйдә, миңа ярдәм ит әле», – дип мине дә сәхнәгә чыгара башлады. Әни мине генә түгел, әтине, үзенең туганнарын да сәхнә белән сихерләде. Әти (Реваль) бик матур җырлый. Сүз уңаеннан шунысын да әйтим, ул гомер буе механизатор булып эшләсә дә, башка эшләргә дә бик оста куллы. (Әгәр авылда берәрсенең  телевизоры яки телефоны ватыла икән, әти һәрвакыт ярдәмгә ашыкты). Аның кайбер сәләтләре үземә дә күчкән. Минем талантымны үстерүдә әнинең роле зур булса, әти хезмәтне яратырга өйрәтте . 

Мәктәптә укытучылар да: «Алмаз, син булдырасың бит, әйдә, Кыш бабай бул әле», – дип кыстый башладылар. Сәхнәгә дә ияләштереп бетерделәр. Башта уңайсызланып кына чыксам да, аннары театр сәнгате үземнең күңелемә хуш килә башлады. Шуңа күрә, мәктәптән соң Казан дәүләт мәдәният һәм сәнгать университетына (ул чакта академия иде) юл тотуым очраклы түгел. Безнең һөнәрне җитди эшкә санамаучылар очрый. Артистны җырлап-биеп кенә йөри, – дип уйлыйлар. Ул сүзне сәнгатьтән ерак булган кеше генә әйтә. Артист һөнәренең үз нечкәлекләре, үзенчәлекләре, авырлыклары бар. Уенга гына корылган булса да, ул безнең хезмәт. 

– Еллар үткәч, кайберәүләр һөнәрен дөрес сайламавына үкенә. Үзеңнең андый чаклар булмадымы?
– Аллаһка шөкер, үкенгәнем юк, чөнки без күпмедер дәрәҗәдә кая килгәнебезне, кем булачагыбызны белеп килдек. Шуңа күрә үземдә андый хис-тойгылар булганы юк. Дөрес, кемнәрдер югары уку йортын тәмамлап, диплом алып чыга да, гомер буе башка урында эшли. Үз һөнәрем буенча эшләвем белән бәхетлемен.

– Сәхнәдә тамашачы  мәхәббәтен генә түгел, нәфрәтен дә тоярга туры киләдер. Шундый рольләрең бармы?
 – Миңа усал, тискәре рольләрне күп уйнарга туры килмәде. Шулай да, Т.Миннуллинның «Мулла» әсәре буенча куелган спектакльдәге авыл "бандиты" Эльбрус нәфрәт уяткандыр. «Ситса туй»да – тарих укытучысы Айварны уйнаганда, хәмер эчеп, исереп кайту күренеше бар. Андый кешене дә яратып бетермиләр. Шуңа күрә, аның аек ягын эзләргә тырышам. Адәм баласы гел начар яки яхшы гына була алмый. (Табигатьтә дә бит көн белән төн, салкын белән җылы алышынып тора). Образның ике ягын да күрсәткәндә, ул артык нәфрәт уятмый. 

 – «Сүнгән йолдызлар" спектаклендә Мәхдүм ролен уйнаганда, тамашачы үзеңне кызганып утыра. Шундый фаҗигале язмышлы кешеләрне уйнау куркытмыймы?
  – Нинди генә физик кимчелеге булган кеше образын гәүдәләндерсәк тә, аңа профессиональ күзлектән карарга кирәк. Укыганда педагоглар бездә рухи ныклык тәрбияләделәр. 

– Театрда өлкән буын артистлар арасында режиссер биргән тискәре рольдән баш тарткан очраклар да булган. Андый вакытта үзең нишләр идең?
 – Артист һөнәре режиссерга бәйле бит. Әгәр ул сиңа рольне ышанып тапшыра икән, әлбәттә, син аның ышанычын акларга тиеш. Читтән килгән режиссер күреп алса да шатлансың.  Яхшы дәрәҗәдә эшләп чыга алсаң, алга таба режиссерның тагын роль бирәчәгенә ышанасың. Шуңа күрә җаваплылык хисе белән эшләргә тырышам.

– Кайбер спектакльләрдә сиңа ялагай, икейөзле кеше образларын да тудырырга  туры килә. Тормышта андыйларга мөнәсәбәтең...
– Икейөзле кешеләрне яратмыйм. Үземнең тирәдә андыйлар юк кебек.  Ялагайларны кайбер җитәкчеләр генә яратадыр ул.

– Син фильмнар аша да тамашачыны җәлеп иттең. Анда уйнау нинди тәэсирләр калдырды?
 – Камера алдында режиссер әйткәнне бер мизгелдә бирә белергә кирәк. Шул арада хәрәкәтең, мимикаң шул килеш камерада кала, аны башка берничек тә үзгәртеп булмый. Сәхнәдә спектакльне күп мәртәбәләр уйныйсың. Шуңа күрә ролеңне камильләштерергә мөмкинлек бар. Фильмнарда уйнап, тәҗрибә туплыйсың. 

– Артист һәрвакыт тамашачының күз алдында. Аны таныйлар, яхшы уйнаганына сокланалар... Ә театрда артист нинди урын били?
–  Әгәр артист булмаса, театр була алмый. Режиссерга да артист кирәк. Шуңа күрә театрда артист алгы планда, – дип уйлыйм.

– Тормышта көтелмәгән хәлләрдә калган очракта артист булуың ярдәм итәме?
– Әйе, бигрәк тә юлларда, автоинспекция хезмәткәрләре туктаткач: "Сез бит артист", дисәләр күңел була. Бервакыт Яңа ел алдыннан бер гаиләгә Кыш бабай буларак, балаларын котларга барганда, сакалны салдым да, аны-моны уйламыйча рульдә барам. Кып-кызылга буялган бит әллә каян күренеп тора икән. Инспектор туктатты да, битемә карап тора. Иң элек аның белән үзем татарча исәнләштем. (Кайда  гына булсам да, башта татарча исәнләшәм). "Бик сәер күренәсез", – дигәненә каршы: "Әгәр кирәк булса, сезнең балаларны да котлап китә алам, чакырырсыз", – дип китеп бардым. 

– Алмаз, син шактый еллар балаларда үз һөнәреңә мәхәббәт тәрбиялисең. Ул эшкә ничек тотынырга булдың?
– Бервакыт мине 12нче кызлар гимназиясенә Туфан Миннуллин исемендәге фестивальдә жюрида катнашырга чакырдылар. Аннары мәктәп директоры гимназиядә балаларны актерлык осталыгына өйрәтергә тәкъдим итте. Шуннан соң кызлар арасында кастинг үткәреп, сәләтлеләрен сайлап алдым. 8 ел дәвамында алар белән спектакльләр куйдык, кичәләр оештырдык. Моннан 4 ел элек "Апуш" балалар студиясен оештырганда, Алия Фәйзрахманова мине шунда чакырып алды. Сәләтле балаларны җыеп, алар белән спектакльләр әзерли башладык. Алар уйнаган «Әбугалисина» белән «Акбай» спектакльләрен тамашачы яратып карады.

– Бүгенге көндә син театр училищесында булачак артистларны актерлык осталыгына өйрәтәсең. Аларның киләчәген күз алдына китереп буламы?
– Әгәр төркемдәге бөтен укучы да бер төрле генә булса, ул дөрес булмас иде. Арада аерылып торган балалар һәрвакыт була.

– Сез бер югары уку йортында белем алган хатының Илсөяр белән ике кыз тәрбиялисез. Алар сәнгать белән кызыксынамы?
– Олы кызыбыз – Алия мәктәптә укыганда ук шигырь сөйләп, җырлап, конкурсларда катнашты. Бер үк вакытта "Апуш" студиясенә йөрде. Узган ел театр училищесында укый башлады. Адилә 8нче сыйныфта белем ала. Китаплар укырга ярата. Оста итеп төрле ризыклар әзерли. Киләчәктә нинди генә һөнәр сайласалар да, җәмгыятькә файдалы кешеләр булып яшәргә язсын.

Люция Хәбибуллина.