– Соңгы елларда халыктан «ни кышы – кыш түгел, ни җәе – җәй түгел» дигән сүзләр ишетергә туры килә. Моңа сезнең фикерегез ничек?
– Халыкның күңелендә ризалык, канәгатьлек юк хәзер. Бу һава торышына карата гына түгел, гомумән, бөтен тормышта чагыла. Яшьлектә әйбәт иде, элек шәп иде дип искә алу хатирәләр инде ул. Чынлыкта һава торышында бернинди үзгәреш тә күрмим мин. Элек ничек булса, хәзер дә нәкъ шундый ук һава торышы. Мәсәлән, без бала чакта кар күп иде, дип сөйлиләр. Шул сүзләрдән соң үземнең бала чагымны искә төшердем: бер ел гына шулай булган икән ул. Күңелдә менә шулай – бала чакта кар күп булып истә калган. Температура минимум, максимумнары турында әйткәндә: «Соңгы тапкыр мондый салкыннар, мәсәлән, 1978 елда булган иде», – диләр. Димәк, андый салкыннар булган һәм ул аномаль түгел.
– Юл һәлакәтләренең артуында да һава торышын «гаеплиләр»...
– Бу әлеге дә баягы тормышның үзгәрүе белән бәйле. Элек юлларда моның кадәр машина да юк иде, бер-ике ай гына укып, теләсә кем руль артына утырып чыгып китмәгән, йөртүчеләр профессионал булган, шулай ук тизлекне дә 60-70тән арттырмаганнар. Ә хәзер 120 белән йөриләр. Монда гайре табигый хәл күрмим мин. Һава торышын кеше үз-үзен тотышы белән үзгәртүе бар. Мәсәлән, корылык, давыл, тагын аномаль хәлләр элек тә булган һәм хәзер дә булып тора. Алар кешенең гөнаһлары белән бәйле. Пәйгамбәребез (с.г.с.) әйтә: «Әгәр дә кеше зәкят түләмәсә, корылык була», – ди. 2010 елны булган корылык – кеше гаебе белән булган корылык ул. Пәйгамбәребез (с.г.с.) тагын: «Азан әйткән җирдә каты салкыннар булмас», – дигән. Азаннар әйтелеп, кешеләр намазга мәчеткә йөреп торса, Аллаһы тәгалә кешегә һава торышын җиңеләйтә. Шуңа да һава торышы аркасында килеп чыккан төрле хәлләрдән (су басу, гарасат) соң кешегә үзенең гөнаһлары, нәрсәне дөрес һәм ялгыш эшләүләре турында уйланырга кирәк.
– Кыш көне үлүчеләр саны күбрәк, дигән сүз белән килешәсезме?
– Һава торышында үзгәрешләр булган вакытта үлүчеләр саны күбрәк була. Мәсәлән, җәй көне эсседә һәм кыш көне җылыдан салкынга күчкән вакытта кешеләр күбрәк үлә. Бу – кешенең йөрәге, кан басымы белән бәйле. Кешегә үлем үз вакытында килә, бу бер сәбәп кенә булып тора. Олы кешеләрнең кышын аяк-кул яки башка сөякләрен сындырулары алар өчен фаҗигале. Мәсәлән, 90-100гә җиткәнче яшәде дә аяк сынудан үлеп китте диләр, бу монда – бер сәбәп кенә, кышның монда гаебе юк.
«Һава торышы бозылса, банан белән йөзем ашагыз»
Татарстанның Республика медицина-профилактика үзәге табибы Роза Гомәр кызы Алимова һава торышындагы үзгәрешләр ничек тәэсир итүен һәм андый вакытта нәрсәләрне истә тотарга кирәклеген искәртте.
– Атмосфера басымының түбәнәюе (циклон) һәм атмосфера басымының күтәрелүе (антициклон) йөрәк, кан басымы белән интегүчеләргә начар тәэсир итә. Түбән атмосфера басымы астма, йөрәк авырулы кешеләргә кыенлык тудыра. Аларга һава җитми, буыла башлыйлар, хәлләре китә. Түбән атмосфера басымы кан басымы түбән булган кешеләргә, ягъни гипотоникларга начар тәэсир итә. Аларда һава җитмәү, баш авырту күзәтелә. Ә атмосфера басымының күтәрелүен кан басымы күтәрелүчеләр (гипертониклар) авыр кичерә. Кан басымы 140/90нан артучыларга инфаркт һәм инсульт килеп чыгу куркынычы яный. Хәзер күп кенә яшьләрдә дә артериаль гипертония күзәтелә. Циклон вакытында шулай ук ашказаны-эчәк авырулары көчәергә, буыннар авыртырга мөмкин.
Циклоннар якынаю белән, артериаль гипотоникларга кан басымын үлчәп, күзәтеп торырга кирәк. Күп итеп су эчәргә, контраст душ кабул итәргә, вакытында йокларга. Кан басымы түбән булганнарга кофе, женьшень, лимонник төнәтмәләре, бал белән бөтнекле чәй эчәргә мөмкин.
Антициклон вакытында кан басымы югары булган кешеләр интегә, бу вакытта кан хәрәкәте тизлеге тәэсирендә кан басымы арта. Аларга табиб кушкан даруларны һава торышында үзгәрешләр сизелүгә кабул итәргә кирәк. Кан басымы күтәрелгәндә, (хәл китү, йокы килү, апатия күзәтелә) иң яхшы дәва – йокы. Физик нагрузкалардан азат булырга, эмоциональ яктан үзеңне формада тотарга, кәеф китүләргә бирешмәскә тырышырга кирәк. Шулай ук ашауга да игътибар бирү сорала. Кан басымы күтәрелгәндә тозны аз куллану мөһим: тозлы ризыклар ашамаска тырышыгыз. Тоз организмдагы сыеклыкны тоткарлый, циркуляцияләнүче кан күләмен арттыра һәм кан басымының тагын да югарырак күтәрелүенә китерергә мөмкин. Гипертоникларга кан басымы күтәрелгән вакытта каты чәй, кофе эчәргә ярамый, үлән чәйләре, гөлҗимеш төнәтмәсе эчәргә киңәш ителә. Сәламәтлеккә начар тәэсир итә торган көннәрдә рационыгызга йөзем, пешкән алма, күрәгә, банан кертегез. Алар калийга бай һәм вегетатив-нерв системасына яхшы тэсир итә, адреналин тәэсирен минимумга җиткереп, ягъни начар кәефкә бирелмәскә ярдәм итә, – ди ул.
Ни генә дисәң, дә үзебезнең бик бәхетле икәнебезне онытмаска кирәк: без бит җәйне дә, кышны да үз җиребездә күреп хозурлану мөмкинлегенә ия! Табигатьтә начар һава торышы булмавын да истә тотып, бәлки чыннан да үзебезгә үзгәрергә кирәктер?..
Анна АРАХАМИЯ фотосы
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар