Үткәннәрдә казынасы килмәсә дә... (хикәя)

Белеп кенә киенә, һәр сүзе урынлы. Чын мәгънәсендә зыялы кеше. 

Дәү әнисе тәрбиясендә үсте ул. Үгет-киңәшләрне дә, үрнәкне дә дәү әнисеннән алды. Бер-берсенә иптәш булды алар. Бүген инде үзе дәү әнисенең горурлыгы, ярдәмчесе. Барлык авыр көннәр артта калган. Җәрәхәт төзәлмәсә дә, җөйләнгән. 

Солдат хезмәтеннән кайткан Тимур барысын да шаккатырып тиздән өйләнәчәген әйтте. Барысы да сораулар яудырырга тотынды.

- Армиягә киткәнче аралашкан кызың да юк түгел идеме соң, улым? Әллә инде шаяртасыңмы? – дип акрын гына әнисе сүз башлады. 
Тимур бу юлы елмаю белән генә җавап бирде. 
- Тагын нәрсә уйлап чыгардың инде? Әллә хәрби билет белән бергә хатын да бүләк иттеләрме? – диде апасы. 
Каршы алу мәҗлесенә туганнары күп кайткан иде. Бар да җавап көтеп егеткә төбәлде.

Ә ул берни булмагандай:
- Туйга әзерләнә торыгыз! Минем кайчан юк сүз сөйләгәнем бар? – дип куйды. 
Әни кеше аптыравын яшерә алмады. 

- Әтиең 30 га җиткәндә дә минем кулымны кыяр-кыймас кына сораган иде. Яшьлегең белән ашкынасыңмы? Шул дәрәҗәдә ашыгычмы ул? Туган йортка кайтуыңа ышанып бет әле. Уйларга да вакытың бар. Әйдә, хәзер армия хәлләрен сөйлә, - дип сүзне борып, борчылуын эчкә яшерде әни кеше. 

Тимур 2 ел Ульяновск якларында хезмәт итте. Үзе теләп һава-десант гаскәрләренә китә. Бар хыялы десантник булып, парашюттан сикерү, һава киңлекләрен иңләү була. Егетнең кыюлыгы бар, спортта да көчле. Сыната торганнардан түгел. Командирлары да аны тиз күреп ала. Шуның өстенә командирлары татар кешесе булып, берничә егетне үзенең бакчасына җир эшләрендә булышырга да чакыргалый. Менә шунда командирының кызы Самира белән таныша да инде Тимур. Әтисе дә каршы килми. Пенсиягә чыгу белән Казан тирәсенә күчәргә теләге барын да әйтеп куя. 

Тимур белән Самира дуслашып китәләр. Аерылыр көн җитүен генә икесе дә кабул итә алмыйлар. Иң элек егет контракт белән хәрби хезмәттә калырга теләсә дә, туган ягын сагыну хисен җиңә алмый. Соңрак кызны үз якларына алып кайтырга дигән карарны ныграк хуплыйлар. Бу вакытта әле Тимурның әти-әниләре берни дә белми. 

- Санаулы көннәр эчендә мин синең арттан килеп җитәрмен. Аз гына көт мине, - дип, егет туган авылына юл ала. Күңеле, йөрәге аның хезмәт иткән җирендә кала. Егетнең дә, кызның да яшьлекләрендә беренче тапкыр өзелеп гашыйк булулары шушы була. 

Беренче хисләр, беренче ярату, сагыну, югалтудан курку барысы да үтә алар йөрәгеннән. Нәтиҗәдә, өлкәннәрнең теләктәшлеге белән яшьләр бергә була. Кавышканда егеткә 21 яшь, кызга 20 яшь тулган гына була әле.  Ерак җирләргә кыз сорарга чыгып китүләр дә, туй мәшәкатьләре дә куркытмый әти-әнисен. Алар бары тик тиз кабынган сөю ялкыны тиз сүрелеп, гаиләнең таркалуыннан гына шикләнәләр. Кавышкач, сөюе дә, никахы да гомерлек булсын иде аның.

Туйлар уза. Шәһәрдә туып-үскән кыз авылга кайта. Укуларын дәвам итәргә дә, эшкә урнашырга да кирәк була яшьләргә. Бер-ике атна ял иткәч, өлкәннәр аларның киләчәге турында уйлана башлый.

Яшь белгечләргә эш табуы кыен булмый. Туй акчаларына ике якның да әти-әниләренең ярдәмен дә кушып фатир алалар. Кыз мәктәпкә музыка укытучысы булып эшкә урнаша. Егетне район эчке эшләр бүлегенә участок инспекторы итеп чакыралар. Бар да җайлана, үз агымын ала кебек. 

- Калганы үз акылыгыздан тора. Бер-берегезне саклагыз, читләр сүзенә колак салмагыз. Яшәгәндә анысы да була, - дип, өлкәннәр фатихаларын биреп, аларны үз нигезләрендә калдыралар. 

Кыз ягына озын ялларда гына баргаласалар да, егетнең әти-әнисе янына атна саен кайтып, хәлләрен белеп йөриләр. Өлкәннәр дә бәлешен салып, мунчасын ягып көтеп тора. Балалары бәхетенә, дуслыгына сөенеп, хәлдән килгәнчә ярдәмен дә итәләр. 

Самираның бала алып кайтырга җыену хәбәрен ишеткәч, Тимур күкнең җиденче катына менә. Кыз туса исемне әтисе, малай туса әнисе кушачак дип тә килешеп куялар. 

Бер ел дигәндә тормышны тагын да түгәрәкләндереп кызлары дөньяга аваз сала. Кечкенәдән үк нәни борыннары белән мыш-мыш сулап ятуларына кадәр әнисенә ошата аны Тимур. Дөньядагы иң матур кыз, гүзәлләрнең гүзәле булсын дип Гүзәл исемен кушалар. 

Бала туу шатлыгын уртаклашырга дуслар да, туганнар да күп килә. Самираның әти-әнисе генә кайта алмый. Беренче оныкларын бик күрергә теләсәләр дә эштән китә алмыйлар. Шуңа да, яшьләрне 9 май ялларында үзләренә кунакка чакыралар. 

Һаман бала белән өйдә утырган хатынның иңенә канатлар үсә. Туган йортын, әнисен, әтисен сагынуы да тышка ургып чыга. Тимур әтисенең машинасын сорап гаилә юлга кузгала. Бик җылы каршы алалар, зурдан кубып кунак итәләр. Кызлары белән сөйләшеп, оныкларын сөеп туймыйлар. Санаулы көннәр тиз узуы белән генә килешә алмыйлар. Җәй көне озак вакытка утырмага чакырып, күчтәнәчләрен төяп озатып калалар. Тик бу вакытта кызларын соңгы тапкыр күрүләрен белмиләр шул әле алар...

Әллә күзләр тия, әллә гаиләнең үтәр юлы кыска була, аларга фатирларына исән-имин, үз аякларында кайтып керергә насыйп булмый. 
Таң белән гаилә кайтыр юлга кузгала. Машиналар азрак чакта күпчелек юлны узып, үз якларына якынлашып калу була исәпләре. Тыныч кына барганда, хатынны машинаның тормоз тавышы айнытып җибәрә. Алар өстенә якынлашучы машинадан сакланырга тырышып карасалар да, булдыра алмыйлар. Каршы яктан килүче “УАЗ” аларның җиңел машиналарына килеп чәпелә. 

Каты бәрелүдән артта пассажир ягында утырып баручы хатын шунда ук җан бирә. Ирне “Ашыгыч ярдәм” белән якындагы хастаханәгә илтәләр. Нәни кызчыкка исә фәрештәләр канатын җәя. Ул алдагы ике урындык арасына төшеп, ниндидер бер могҗиза белән исән кала. 
Самираны егет авылына алып кайтып җирлиләр. Чөнки Ульян якларында вакытлыча гына яшәүче әти-әнисе кызларының чит туфракта калуын теләми. Тимур исә хатынының вафатын белми дә кала. Белсә йөрәге күтәрә алмаган, ул барыбер Самирасыз яшәп китә алмаган булыр иде. Өч көн хастаханәдә аңсыз ятканнан соң, ул да гомерлеккә күзләрен йома. Хатынының өчесен үткәргән көнне авыл зиратында янә бер кабер арта. Бик яшьли, яшәргә дә өлгермәгән килеш алар дөнья белән хушлаша. Күңелләрендә күпме якты хыяллар, өмет, киләчәккә ышаныч кала...

Бу вакытта бөтен авыл авыр хәсрәткә чума. Тирә-як шомланып кала. Яши генә башлаган матур гаилә утының шулай тиз сүнүе белән беркем килешә алмый. 9 айлык чагында ук ятим калган кызларын уйлап та үзәкләре өзелә. 

-Яшь бала белән юлга чыгарып җибәрәсе генә калмаган. Сагынуга түзгән булырлар иде. Югалту хәсрәтенә түзеп булмый, - дип өзгәләнә егетнең әнисе. Тик инде берни дә үзгәртә, тәкъдиргә каршы бара алмыйлар. Бары тик ачы язмыш сынавы белән килешеп тормышны дәвам итәргә генә кала. 

Кечкенә Гүзәлне Тимурның әти-әнисе үз тәрбисенә ала. Яшьләре олыгаеп барса да, бер дә кыенсынмыйча үз канатлары астына сыендыралар. 

Кеп-кечкенә кызчыкны үстерәсе, кеше итәсе бер дә җиңел булмый, билгеле. Гүзәл мәктәпкә кергән елны дәү әтисе дә авырып вафат була. Дәү әнисенә кызлары ярдәм итә. Самираның әти-әнисе дә оныклары янына кайтып йөрергә, ярдәм кулы сузарга тырыша. 

Гүзәл тыйнак, белемгә омтылучан, тәртипле кыз булып үсә. Кыяфәте, буй-сыны белән, ул чынлап та әнисенә бик тә ошаган. Һөнәрне дә әнисенә ошатып сайлый. Ул бүген районның алдынгы карашлы биология укытучысы. 

Тормыш иптәшен сайлаганда да ялгышмый Гүзәл. Үрнәк гаилә булып, аңлашып яши алар. Тик дәү әнисе генә олыгайган инде. Бала хәсрәтләре аны гомерлек газап утына салган. Оныгы белән юанып, аның өчен янып-көеп, көннәре, төннәре, хәтта гомере узуын да сизми калган. 

Бүген Гүзәл дәү әнисен зур тәрбиядә яшәтә. Аны үз йортына алып килгән. Бик кадерле булып яши әбисе. Җәй көне исә оныкчыкларын ияртеп туган нигезенә кайтарырга вәгъдә биргән. Авырмасын, тагын борчулар күрмәсен, яшәсен генә аның кадерлесе. Мәңге рәхмәтле Гүзәл аңа. Яратып кына үстерде, дөреслекне яшермәде, әти-әнисен онытырга ирек бирмәде. 

-Үткәннәрдә казынасым килми. Чөнки анда мине бәхет назламаган. Шулай да әти-әниемнең фотосурәте гел күз алдымда тора. Алар миңа гомер биргән. Туйганчы яратырга гына өлгерми калганнар, - ди ул үзе. 

Самираның әти-әнисе дә хәзер башкалада яши инде. Кайтып йөриләр. Гүзәлгә йорт салырга да булыштылар. Шулай ук авылдагы йортны да төзекләндерергә ярдәм иткәннәр. Самира килен булып төшкән, Гүзәлнең балачагы узган йорт сакланырга тиеш дип саный алар.
Гүзәлнең балачагы күңелсез хатирәләргә бай булса да, бүгенгесе шөкер итәрлек. Ул – хөрмәтле хатын-кыз, бәхетле әни, яраткан онык. 

Ләйлә Шиһабиева