«Кычыткан ашап, гомеребезне саклап калдык»

Гомере буе туган авылы – Апас районы Идрәс авылында гомер итүче Сәрдәр ага Гыйззәтуллинга күзләр тимәсен, сөбханалла, шушы яшендә дә тик ятмый, гел хәрәкәттә. 

Тормышның ачысын-төчесен күргән кеше ул. Сугыш башланганда аңа 10 яшь була. «Кычыткан ашап, гомеребезне саклап калдык, – дип искә ала Сәрдәр абый. – Төп ризыгыбыз бәрәңге иде. Тик аны утырту да мең газап. Хатын-кызлар ат урынына сука тартты. Эшләрләренә уңай булсын өчен әти җиңел сука ясап бирде. Ул чорда кешеләр дә, атлар да ач иде. Колхоз атлары шәхси хуҗалык бакчасында эшләрлек хәлдә булмады. Бәрәңгесез калмас өчен кешеләрнең үзләренә ат урынына эшләргә туры килде».  

Сәрдәр аганың әтисен сугышка алмыйлар. Бу вакытта 50 яшеннән узган карт була. «Сугыш башланган дигән хәбәр сәгате-минуты белән авылга таралды. Берничә көннән ирләрне сугышка җибәрә башладылар. Хатын-кызларның, бала-чагаларның артларыннан авыл башына кадәр барып, елап калганы әле дә күз алдымда. Ул вакытта Буа хәрби комиссариатына җыялар иде. Ат белән шунда алып бардылар. Аннан поездга утыртып Казанга җибәрделәр. Сугыш чорында авыл кешесенең тормышы бер дә рәхәт булмады. Бераз гына яңгыр яуса, халык урманга ризык эзләп кереп китте.

Бездән берничә яшькә өлкән балалар колхозның төп эшче көче булды. 1930-1932 елда туганнарга бигрәкләр дә авырга туры килде. Булмаган көчләрен бар итеп, иң авыр эшләрдә эшләттеләр. Яңгырдан соң урманга җиләккә барсалар, колхоз рәисе атка атланып артларыннан куып, басуга керерлек булды, эшләгез дип җибәрер иде», – дип искә ала. 

Сугыш бетүен бөтен авыл сөенеп каршы ала. Тик аңа карап тормыш яхшырмый. Бик күпләрнең газизләре кайтмый. Сугыштан кайсы сукыр, кайсы чулак, кайсы чатан булып кайта. Сау-сәламәт кайтучылар бик аз. Бар авырлык тагын шул ук хатын-кыз, бала-чага өстендә кала.   

Яше җиткәч, тракторчы егет Сәрдәрне дә хәрби хезмәткә алалар. Белоруссиядә өч ел хезмәт итә. Шоферлыкка укыталар. Менә шул вакытта яшь егет атом сынавында була. Кайтыр вакыт  җиткәч, бер төркем шофер солдатларны чирәм җирләрендә эшләргә дип урып-җыюга җибәрәләр. Башта машина белән басуда эшлиләр, аннан ашлык җыю пункытына ашлык ташыйлар. «Урып-җыюны тәмамлап, карлар яуганчы, машиналар йөри алмас дәрәҗәгә җиткәнче эшләттеләр», – ди Сәрдәр абый. Белоруссиядә хезмәт иткән егетләрне кире частьларына кайтармыйча, Казахстаннан туры туган якларына җибәрәләр.   

Еллар узгач, Чернобыльдә булган фаҗигадән соң, сәламәтлекләренә зыян килүен исәпкә алып, атом сынавында булган барлык солдатларга ташламалар кертелә. «Нишлисең инде, ил сәясәтенә каршы килмәдек, үз сәламәтлегебезгә зыян килүен белә торып, нурланышлы җирдә хезмәт итәргә туры килде. Аллаһка шөкер, шушы яшемә җитә алуыма бик сөенәм», – ди Сәрдәр ага. 

Армиядән кайткач, өйләнә, дүрт кыз, бер малай үстерәләр. Тормыш иптәше вафат булганга да 11 ел узган. Шуннан бирле ялгызы яши ул. «Аллаһка шөкер, балаларым бар, гел килеп, хәлемне белеп торалар. Улым берничә йорт аркылы гына яши, алар гел кереп, эшләремә ярдәм итәләр. Олы кызым - Апаста, берсе - Йомралыда, икесе Казанда яши. Әти дип, кайтып йөриләр, алар булгач, ялгызлык үзен артык сиздерми», – ди Сәрдәр ага. 

Гомере буе туган авылында колхозда шофер булып эшләгән Сәрдәр ага әле дә «тимер ат»ыннан аерылмый. Район үзәге Апаска машинасы белән чыгып китә. Әле бу көз башында базарда йөргәндә, яхшы сорт карлыган күреп, шуны алып кайтып бакчасына утырткан. «Мин су сибүче, карап торучы гына. Яшелчәләрне, үсентеләрне балалар килеп утырта», – ди ул. 

Иртә яздан, кара көзгә кадәр бакчада эшләргә бик ярата. «Бакчага чыгып, күңелемә ял алам», – ди Сәрдәр ага. Үз куллары белән бакчасына беседка ясап куйган. Әле дә кош-кортлар асрый. Шул ук вакытта газета–журналлар укырга ярата. Безнең «Шәһри Казан»га да язылган.