Шәһри Казан

Милли ашлар: башкорт кухнясы

Насыйп ризык теш сындырып булса да керә дигәннәре хак икән. Гадәттә, милли ризык әзерләр алдыннан, нәрсә пешерик, дип сорыйлар. Мин дә, үзегез нәрсә телисез, шуны, дип җавап бирә идем. Бу юлы башкорт кызы Зөһрәдән шул сорауны көтеп кенә тордым да, ул, соравын бирүгә үк, әлбәттә, бишбармак дип әйтеп куйдым. Аны...

Бишбармак
Бишбармак - күчмә төрки халыкларда популяр ризык. Аны башкортлар да, казахлар да, кыргызлар да үз милли ризыгы дип саный. Кайсыдыр халык аны бешбармак дисә, икенчеләре бесбармак дип атап йөри.
- Исеменнән үк күренгәнчә, аны бармаклар белән ашыйлар. Кечкенә чагымны әле дә хәтерлим: әни аны пешерә дә, идәнгә ашъяулык җәеп, безне шуның тирәли утырта иде. Кул белән тәмләп ашый идек. Хәзер инде бармаклар белән түгел, чәнечке кулланабыз, әмма бармак белән тәмлерәк тоела, - ди Зөһрә Мурзабулатова.
Бишбармакны әзерләү өчен нинди ит алсаң да була. Аны сарык, ат, сыер, каз итеннән дә пешерәләр. Зөһрә үзе ат итеннән пешерергә ярата. Итне шулпада пешерәсең дә шакмаклап турыйсың. Шул ук шулпада токмач пешерәсең. Аны гадәти токмач камыры кебек басасың һәм зур-зур итеп шакмаклап турыйсың. Пешеп чыккач, шулпадан сөзеп аласың. Зур тәлинкәгә башта шул токмачны, аның өстенә ит кисәкләрен салалар. Иң өскә ярымбоҗралап туралган суган һәм яшел тәмләткечләр сибәләр дә өстәл уртасына куялар. Һәр кеше үзенең тәлинкәсенә салып ашый. Ризыкны кайнар килеш ашаганда тәмле. Бишбармакны гадәти көннәрдә дә, бәйрәм табынына да пешерәләр. Зөһрәнең әйтүенчә, башкортларда ашка кадәр иң элек шушы бишбармакны яки башка бер икенче ашны чыгаралар икән, аннан соң гына шулпалы аш ашыйлар. Теләгән кеше бишбармакка бәрәңге дә салып ашый. Кемдер аны майлы сарык ите белән пешерергә ярата.
- Ризык майлы булса, корот коткара, - ди ул. - Башкортлар элек-электән ярымкүчмә тормыш рәвеше алып барган, бу аларның яшәешендә, гореф-гадәтләрендә, ашау-эчүләрендә дә чагылган. Аларның табынында сөттән әзерләнгән ризыклар булган, аеруча кымыз һәм корот популяр. Бу якларда корот турында бик сирәк кеше ишетеп белә. Коротны чәй белән дә эчәргә, аш белән дә ашарга була. Майлы шулпага аны саласың да, ул, эреп, майны «ашый». Сәламәтлеккә дә файдасы зур. Коротны катык оеткысыннан әзерлиләр. Сепаратордан чыккан сөтне кайнаталар да, бүлмә температурасына кадәр суынгач, оеткысын салалар. Әчеткән катыкны казанда кайнаталар да, җитен яки кәрәзсыман сырлы тукымадан (вафельное полотенце) ясалган капчыкка тутырып, саркырга куялар. Соңыннан аны берәр нәрсә белән бастырасың. Эремчек суы ахырга кадәр чыгып бетәргә тиеш. Әзер массага тоз саласың. Кемдер аннан шарлар ясап киптерә дә, - дип сөйли Зөһрә.
Шәҗәрә - милләт тамыры
Зөһрәнең хәләл җефете Галим Мурзабулатов Казанда 1992 елдан бирле яши, хәрби уку йортын тәмамлаганнан соң, юллама белән бирегә килгән. Тумышы белән ул Башкортстанның Зианчура районы, Исәнгол авылыннан. Зөһрә дә шул ук авылдан. Галимгә кияүгә чыгып, ул да Казанга килә.
- Баштагы биш елда ияләшү авыррак булды. Ә хәзер Казаннан башка яши дә алмыйбыз, кая барсак та, Казанны сагынып кайтабыз. Башкортстанга да китәргә мөмкинлек бар иде, үзебездән бигрәк, улларыбызның Казанда каласылары килде, - ди Зөһрә.
Улларын алар, башкорт теле һәм биюенә өйрәнсеннәр өчен, Халыклар дуслыгы йортында эшләп килүче күпмилләтле якшәмбе мәктәбенә йөрткәннәр. Җыр-биюгә хирыслык буыннан-буынга килә. Һөнәре буенча Зөһрә - музыка укытучысы.
- Һәр башкорт гаиләсендә бер генә кеше булса да курайда уйный. Әтием һәр көнне эштән кайтканнан соң курайда уйный иде. Урманга баргач та, курайның ботагын сындырып ала да, җиде тишек ясап, шунда ук уйный башлый. Аның абый-энеләре дә курайда уйнады. Әнием Светлана Магадеева да, иремнең әнисе Мөкәрәмә Мурзабулатова да бик матур җырлыйлар.
Гаиләбездә тагын бер традиция - нәсел шәҗәрәбезне барлау. Бабам бик укымышлы кеше иде, Коръәнне гарәп теленнән башкортчага тәрҗемә иткән. Нәселебезнең буынын барлады. Уникенче гасырда ук яшәгән бабаларыбызның да исемнәрен беләбез. Халыклар дуслыгы йортында, Башкортстаннан әти-әниләребез, туганнарыбызны чакырып, Шәҗәрә бәйрәме уздырдык. Бабам төзегән шәҗәрәдән без ирем Галим белән икебезнең дүртенче буын туганнар да икәнне белдек. Бер бабабызның ике хатыны булган. Олы хатыныннан - минем буын, кече хатыныннан Галимнең буыны киткән. Шәҗәрәңне, нәсел агачын белү - һәркемнең бурычы. Буыннар чылбыры өзелергә тиеш түгел, - ди Зөһрә.
Магадеевларның нәсел шәҗәрәсе
Сарык биреп кыз алу
Аның сүзләренчә, милләтне тел генә түгел, буыннан-буынга күчеп килгән гореф-гадәт, йолалар да яшәтә.
- Бездә кыз алырга килгәндә, кияү егете сарык алып килә. Элегрәк, әлбәттә, ат алып килгәннәр. Калымга 50шәр ат бирүчеләр дә булган. Кәҗәсе түгел, мәзәге кыйммәт дигән кебек, аның саклануы мөһим. Галим сарык алып килгәч, хәтерем дә калган иде. Яшьлек белән үпкәләгән дә булдым. Хәзер генә аңлыйм: ул бит ата-бабадан калган йола икән. Никах туена чакырылганнар барысы да диярлек бүләккә сарык алып килде. Аларны үзебез белән Казанга алып китә алмыйбыз бит, туганнар, моны аңлап, сарыкны суеп, итен сатып, акчасын безгә җибәреп тордылар. Хәтерлисезме, никахыгызга сарык алып килгән идек, шуның акчасы инде бу, дигән хәбәре дә була иде. Ялганламыйча әйтәм: мондый акчалы хатлар ун еллап килде бугай. Тагын бер йола - яңа өйләнешүчеләрне кунакка чакыру. Никахта булганнар яшь парны үзенә чәйгә дәшә. Барысына да йөреп бетерерлек түгел иде, китәргә санаулы гына көннәр калды. Шуңа да көненә берничә кешедә кунак булырга туры килде. Монысының да үзенә күрә бер хикмәте бар икән. Аның асылында үзара танышу, туганлашу ята. Әйткәнемчә, милләтне шул йолалар саклап калган. Бу уңайдан Халыклар дуслыгы йортының да роле зур. Анда һәр диаспора үзенең бәйрәмен уздыра. Ул чараларга башка милләтләр дә теләп йөри. Дуслык йорты бөтен милләтне дә берләштерә. Анда бик күңелле, һәркемне шатланып кабул итәләр, - ди яңа танышым.

Реклама
Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    103
    0
    0
  • 22 май 2018 - 15:57
    «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесе җиңүчесе кем? «Алтыда нинди, алтмышта – шундый», – ди халык. Димәк, тәрбияне дә, белемне дә кечкенәдән бирергә, әдәп-әхлакка, йолаларга, гореф-гадәтләргә, милли моңнарга мәхәббәтне дә сабый чактан сеңдерергә кирәк. Быел гына яңадан оешып, гөрләтеп эшләп киткән Бөтендөнья татар хатын-кызлары «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Казан бүлеге активистлары да нәкъ шул максатны күздә тотып оештырдылар «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесен. Беренче тапкыр гына үтсә дә, «коймак» төерле булмады.
    148
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:44
    Даниярга аякка басарга ярдәм итегез! 28 апрель – Мөхетдиновлар өчен авыр көн. Берничә ел элек шул көнне әбиләре вафат булган, 2016 елда Алсу бала тудыру йортына сабыен табарга киткәч, бабайлары бакыйлыкка күчкән.
    166
    0
    1
  • 22 май 2018 - 14:38
    Җанатар паспорты белән Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак Футбол буенча дөнья чемпионаты вакытында Камал театрына билетларны ярты бәядән сатып алып булачак. Моның өчен җанатар паспорты – Fan-IDны күрсәтергә кирәк.
    93
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:28
    Тел өчен көрәш дәвам итә: фикердәшләр арта Милли телләрне укыту тирәсендә кабат шау-шу бара. Бу Россия Дәүләт Думасы депутатлары Алена Аршинова, Олег Николаев, Шамсаил Саралиев, Олег Смолин, Елена Строкова һәм Борис Чернышевның милли телләрне укыту балалар һәм ата-аналарның үз теләге белән генә булырга тиеш дигән закон проектын тәкъдим итүе белән бәйле.
    122
    0
    0
  • 22 май 2018 - 13:55
    Казанда күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтелде Кариев исемендәге Казан татар дәүләт яшь тамашачы театры тарихта беренче тапкыр күрмәүчеләр һәм начар күрүчеләр өчен тифлокомментарийлы спектакль күрсәтте. Күрмәүчеләр өчен бу сезонда барган «Куян Эдвардның гаҗәеп сәяхәте» (К.Дикамилло) әсәрен яраклаштыруга бер-ике айлап вакыт киткән.
    162
    0
    0
  • 22 май 2018 - 09:26
    Бәлки сездә салкын тию түгел, ә аллергиядер? (КИҢӘШЛӘР) Әгәр дә һәр яз саен күзләрегез кы­чыта, яшь ага, төчкерәсез һәм томаудан азапланасыз икән, димәк, сездә язга аллергия дигән сүз.
    178
    0
    0
  • 22 май 2018 - 07:21
    Казан марафоны: әбиләр дә, бәбиләр дә йөгерде 1974 елда башланган Казан марафоны инде өч ел рәттән яңартылган форматта үткәрелә. Узган ел әлеге марафоннан соң Казан Россиянең йөгерүче башкаласы исемен алды.
    68
    0
    0
  • 21 май 2018 - 16:43
    40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова: «Көлеп караучылар да булды» Тенеки авылында 40 елдан артык тракторда эшләгән Вәсилә Шәмсетдинова яши дигәч, аның белән танышырга теләп, өйләрен эзләп киттем. Әллә кайдан күренеп торган матур йортка күз төшүгә үк, тырыш, булдыклы кеше шушы йортта яшәргә тиеш дип, ишекләрен кактым.
    540
    0
    4
  • 21 май 2018 - 16:19
    «МИН» тапшыруында катнашучылар арасында битләрен бары тик сабын белән генә юучылар да бар» Быелның 8 мартында “Яңа Гасыр” телеканалында өр-яңа тапшыру – “Мин” эфирга чыга башлады.
    919
    1
    0
  • 21 май 2018 - 15:38
    Биш яшьлек Мишага ярдәм кирәк! Благотворительный фонд помощи детям World Vita объявил о начале сбора средств для помощи пятилетнему Мише. У ребенка порок сердца в критической стадии и операция требуется безотлагательно, говорится на странице Миши на портале фонда.
    319
    0
    0
  • 21 май 2018 - 15:07
    Əнвәр Нургалиев: «Яман чирне бергәләп җиңеп чыгачакбыз!» Узган атнаны Əнвәр Нургалиев яман чир белән авыручы кызга акча җыябыз, дигән хәбәр таратты. «Айсылу безнең гаилә өчен якын кеше, аңа чын күңелдән ярдәм итәсе килә», - дигән ул.
    4077
    0
    7
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • Хәйрия концертыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    103
    0
    0
Ночной режим