Шәһри Казан

Мордва кухнясы: зур бәйрәмнәрдә яки туйның икенче көнендә пешерелә торган селянканы һәм суронь пачалксеть әзерләүне АДЫМЛАП ӨЙРӘТҮ (ФОТОЛАР, ВИДЕО)

Бу юлы кунакта булу миңа аеруча ошады. Мордвалар татарлар кебек бик кунакчыл халык икән. Милли ризыкларыгыз белән танышасы килә дигәч, Наталья Сабитова безне өенә кунакка чакырды һәм, мордва җырларын җырлый-җырлый, берьюлы берничә милли ризык пешереп күрсәтте.

Мордва халкының кухнясын, нигездә, ит һәм балык ризыклары тәшкил итә. Борынгы вакытлардан ук алар аучылык белән шөгыльләнгән. Елга буйларында яшәгәч, табында гел балык булган. Мордва кухнясында иң популяр ашлар - балык окрошкасы, тавык итеннән щи, цебярь шурь­ба, ягъни уха һәм селянка. Аш-су остасы белән без дә селянка пешердек.

Ул зур бәйрәмнәр вакытында һәм туйның икенче көнендә пешерелә икән. Селянка яңа суйган терлек итеннән, бавыр, йөрәк, үпкәсеннән әзерләнә. Өч литр суга 200 гр бавыр, 200 гр ит, 200 гр үпкә, 100 гр йөрәк салып кайнатырга куйдык. Итне эре кисәкләргә бүлдек. Ит пешеп чыккач, шулпага суган һәм саламлап туралган бәрәңге, пешеп чыгар алдыннан помидор, петрушка турап салдык.



Чәй янына исә суронь пачалксеть пешердек, безнеңчә ул тары коймагы була. 200 гр тарыны егерме минутка сөткә салып торабыз. Аңа ике күкәй, тоз һәм шикәр комы кушабыз. 100 гр он салып болгатабыз да кайнар табада майда пешерәбез.



Аш-су остасының сүзлә­ренә караганда, Мордовия, Пенза, Саранск кафе-рестораннарында офтонь лапат дигән ризык бик популяр икән. Тәрҗемәсе - аю тәпие була.
- Риваятьләр буенча, элек өйләнер алдыннан егетләр үзләренең чын ир икәнлекләрен аю үтереп расларга тиеш булган. Алай гына да түгел, аюның тәпиен кыз­дырып, аны кызга бүләк итәргә дә кирәк. Авылның бер ябык кына, кечкенә генә егетенең моңа көче җитмәгәч, аңа әнисе бозауның үпкәсен иттарткыч аша чыгарып пешерә, кара ипине аю тырнаклары кебек итеп кисеп бирә. Хәзер инде аю тәпие сыер итеннән әзерләнә. Күкәй, тәмләткечләр, суган салынган фарш кәтлит рәвешендә пешә дә өстенә, аю тәпие сыман, сохари куялар, - дип сөйли ул.

Туйларга мордвалар зур итеп махсус лукш пирогы пешерә. Ул безнең гөбәдия кебек баллы һәм катлы пирог икән. Эчлеккә кара җимеш, йөзем, күрәгә салына.
- Аны кәләш йортына булачак каенанасы алып килә. Пирогны өчкә бүләләр. Бер өлеше кыз өендә кала. Бер өлешен үзләренә кире алып кайтып китәләр, ә калган бер өлешен кызны киен­дергән йортка алып баралар. Мәҗүсилектән калган йолалар буенча, кәләшне бездә башка йортта киендерәләр. Ул йорт авылның югары урамында яки югарыда урнашкан өйдә булырга тиеш. Киленне, сездәге кебек, чишмәгә суга алып барып сыныйлар. Ул суын мөмкин кадәр чайкалдырмыйча алып кайтырга тиеш. Суы никадәр азрак түгелә - тормышы шуның кадәр яхшырак була дигән ырым бар. Мәҗүсилек дигәннән, бездә мунчадан чыккач, мунча иясенә рәхмәт әйтәләр. Урманнан чыккач та, Табигать-анага рәхмәт әйтәбез, - ди Наталья Михайловна.

Реклама

Эчемлекләргә килгәндә, мор­два кухнясында алар шулай ук зур урын алып тора. Иң киң таралган эчемлек - поза, аны икенче төрле квас дип тә әйтергә була. Ул шикәр чөгендереннән, арыш яки арпа оныннан әзерләнә.
Мордваларда тавык йомыркасы уңдырышлылык символы булып санала. Троицада да йомырка тәбәсе әзерлиләр икән. Кунак­ларга да, хөрмәт йөзеннән, күкәй пешерелә. Әмма аның үз хикмәте бар. Наталья Михайловна да без килешкә пешереп куйган иде аларны.

- Йомырканы минем әни авыл мичендә пешерә. Чуен чүлмәккә тутыра да ул шунда көне буе әкрен генә утыра. Мин исә газ миченнән генә файдаландым, - ди ул.
Алты сәгать буе пешкән йомырканың агы да коң­гырт төскә кергән иде. Тәме дә үзенчәлекле, ашавы да күңелле. Сөтне дә газ мичендә чуен чүлмәктә махсус озаклап кайнаткан иде хуҗабикә. Чәе исә төрле үләннәр салып кайнатылган булып чыкты.


«Гөбәдия яратам»

Наталья тумышы белән Чувашиядәге Порецкий районының Мордовия бе­лән чиктәш булган Алвеле (Напольное) авылыннан. Дүрт ел элек кенә Казанга килгән. Спортта да, җыр-биюдә дә активлыгын күреп, мордва милли-мәдәни автономиясе рәисе урынбасары итеп куйганнар. Аш-суга осталыгының сере дә ачылды: сигез ел кафе-рестораннарда шеф-повар булып эшләгән икән. Иң кызыгы шунда - Казанга килгән туристлар өчен татар кухнясы буенча осталык дәресләре уздыра ул. Токмачын да кисә, гөбәдия, өчпочмак, чәк-чәген дә пешерә.

- Мин бер урында торырга яратмыйм. Нәрсә белән дә булса гел кызыксынып торам. Татар ризыклары белән башта интернет аша таныштым. Монда килгәч, кафега эшкә урнаштым. Директорыбыз бервакыт туристларга мастер-класс күрсәтү идеясен әйтте. Мин ризалаштым. Пешерергә генә түгел, сөйләргә дә яратам мин, - ди ул.
Гөбәдияне тәмле итеп пешерү серләрен дә шул вакытта ача.

- Аның корты күп булыр­га, калын итеп җәелергә тиеш. Ул баллы һәм майлы булсын. Аңа бармак белән басып карагач, бармакта мае калырга тиеш. Дөгесен менә азрак салыгыз, - ди аш-су остасы.
Үзенең дә яраткан ризыгы гөбәдия икән.
Татар кухнясын үз итүенең тагын бер сере - хәләл җефете татар кешесе. Өйдә татарча да, мордвача да, русча да сөйләшәләр. Кызлары өч телне дә яхшы белә.

- Тел ул гаиләдә саклана. Без кызыбызга татар һәм мордва телләренә өйрәнүне мәҗбүриләп куймадык. Һәр сүзнең татарчасын да, мордвачасын да кабатлап, аңарда кызыксыну уяттык. Авылга әбисе янына кайткач, ул аның белән рәхәтләнеп мордвача сөйләшә, әтисе белән татарча аралашалар. Безнең өйдә ике тел дә бертигез дәрәҗәдә, икесенә дә ихтирам белән карыйбыз, - ди Наталья Михайловна.

Язманы әзерләүдә булышкан өчен, Татарстан халыклары дуслыгы йортының мордва милли-мәдәни автономиясенә рәхмәтебезне җиткерәбез.

Илдар Мөхәммәтҗанов фотолары һәм видеосы

Теги: 250
Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 23 май 2018 - 16:10
    Кичер, улым! Һәр авылның акылга зәгыйфь яки гарип кешесе була. Кемдер алардан курка, читләшә, кемдер, киресенчә, изге җан дип, хәер сузып китә. Безнең авылда да бар ул. Көн саен авыл урамнары буйлап акрын гына атлап, һәр кеше белән исәнләшеп, тирә-якны барлап йөри.
    280
    0
    0
  • 23 май 2018 - 14:59
    Гөлназ АСАЕВА: «Булачак иремне ике әтиемә дә охшатып сайлыйм» Гөлназ АСАЕВА – моңлы тавышлы яшь җырчы. 16 яшеннән бирле ялгызы гына концертлар куя. Сәхнәдә ул тыйнаклыгы һәм бай репертуары белән аерылып тора.
    665
    0
    4
  • 23 май 2018 - 14:47
    Доктор Комаровский: «Картлыгыңда 20 оныгың булганчы, бер бабаең булсачы» Кичә Казанда танылган табиб Олег Комаровский булып китте. Ул ике көн дәвамында семинар уздырды, әти-әниләрне кызыксындырган сорауларга җавап бирде, балалар сәламәтлеге турында сөйләде. Доктор Комаровскийның киңәшләрен “ШК” сатында биреп барырбыз.
    208
    0
    1
  • 23 май 2018 - 14:33
    Нут ашы пешерү ЫСУЛЫ Аның өчен 4 литр суга 400 гр фарш, 1 стакан нут, 3 бәрәңге, 1 кишер, 1 суган, 3 тырнак сарымсак, 1 болгар борычы, 2 аш кашыгы томат пастасы, үсемлек мае, тоз, борыч кирәк.
    104
    0
    0
  • 23 май 2018 - 14:18
    Илфак Шиһаповның кызы Зәринә: «Мин – Сөембикәнең җанатары» Бу көннәрдә Саба районының Сатыш авылындагы фермада булырга туры килде. Шунда, очраклы гына дисәм дә була, бер абзый белән таныштым. Ул Юлбат авылының тарих укытучысы Илдар Сафин булып чыкты. Шул ферманың бер амбарында аның аты тора икән.
    198
    0
    2
  • 23 май 2018 - 13:44
    «Репетицияләргә йөри-йөри бер дә сөйләшми торган балабыз сөйләшә башлады» Хыялга юл. Камал театрының зур залында Баулының нәни артистлары күрсәткән сәхнә күренеше нәкъ менә шулай дип атала. Хыял чынбарлык булсын өчен күпме сабырлык, тырышлык, үҗәтлек кирәк.
    108
    0
    0
  • 23 май 2018 - 13:00
    Өйдә тортлар пешереп, аларны социаль челтәрләр аша саткан декреттагы әниләргә Президент ярдәм итәргә җыена Татарстан Президенты каршындагы Эшмәкәрлек советы республикадагы үзмәшгульлек белән кызыксына башлаган. Бу хакта Татарстанның бизнес-омбудсмены Тимур Ногманов үзенең Инстаграм битендә хәбәр итә.
    139
    0
    0
  • 23 май 2018 - 10:26
    «Тели белсәң – теләк, тели белмәсәң – имгәк» Бергә эшли торган иптәш хатыным: «Ялга чыксам эшләмим, оныкларымны гына сөеп ятам», – ди торган иде.
    304
    0
    0
  • 23 май 2018 - 10:21
    Габделбәр Илдарханов: «Урман сукмакларыннан гел узсаң да, адаштыра да, авырганда дәвалый да» Кызыл Яшьләр авылы бик матур урында, урман янында утыра. Авыл урамында нарат, агач исе... Биредә Лаеш урманчылыгының Питрәч участок урманчылыгы урнашкан.
    97
    0
    1
  • 22 май 2018 - 17:26
    «Һәр гаилә үз законнарын яза» Татарстан Дәүләт Советында узган матбугат конференциясендә парламент башлыгы урынбасары, «Мәрхәмәт» хатын-кыз депутатлар берләшмәсе җитәкчесе Татьяна Ларионова хәбәр иткәнчә, быелдан инвалид балаларны уллыкка алган гаиләләргә 200әр мең сум акча бирелә башлады. Әлеге вакытта бу ярдәмнән сигез гаилә файдаланган.
    207
    0
    0
  • 22 май 2018 - 15:57
    «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесе җиңүчесе кем? «Алтыда нинди, алтмышта – шундый», – ди халык. Димәк, тәрбияне дә, белемне дә кечкенәдән бирергә, әдәп-әхлакка, йолаларга, гореф-гадәтләргә, милли моңнарга мәхәббәтне дә сабый чактан сеңдерергә кирәк. Быел гына яңадан оешып, гөрләтеп эшләп киткән Бөтендөнья татар хатын-кызлары «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Казан бүлеге активистлары да нәкъ шул максатны күздә тотып оештырдылар «Татар кызчыгы – 2018» бәйгесен. Беренче тапкыр гына үтсә дә, «коймак» төерле булмады.
    244
    0
    0
  • 22 май 2018 - 14:44
    Даниярга аякка басарга ярдәм итегез! 28 апрель – Мөхетдиновлар өчен авыр көн. Берничә ел элек шул көнне әбиләре вафат булган, 2016 елда Алсу бала тудыру йортына сабыен табарга киткәч, бабайлары бакыйлыкка күчкән.
    268
    0
    1
Реклама
  • 17 май 2018 - 11:28
    Өй салуның ние бар? - 2
  • Хәйрия концертыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Үлемсез полк» маршында 165 меңнән артык кеше катнашты
  • Казанның Меньеллык мәйданында узган Җиңү парадыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Суга сикерү буенча дөнья сериясе. Казан. 2018-FINA
  • 1 май митингыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукайга багышланган шигырь бәйрәменнән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Тукай премиясен тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 25.04.2018
  • «TMTV» музыкаль премиясе тапшыру тантанасыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Спорт гимнастикасы буенча Россия чемпионатыннан ФОТОРЕПОРТАЖ 18.04.2018
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 23 май 2018 - 10:54
    Кәгазе яңача булса да, түләве искечә калачак
    Россия халкы 1 июньнән торак-коммуналь хезмәтләр өчен яңа квитанцияләр алачак. Әлеге яңа түләү кәгазьләре искесеннән нәрсә белән аерыла һәм анда төп игътибарны нәрсәгә юнәлтәчәкләр?
    125
    0
    1
  • 23 май 2018 - 16:10
    Кичер, улым! Һәр авылның акылга зәгыйфь яки гарип кешесе була. Кемдер алардан курка, читләшә, кемдер, киресенчә, изге җан дип, хәер сузып китә. Безнең авылда да бар ул. Көн саен авыл урамнары буйлап акрын гына атлап, һәр кеше белән исәнләшеп, тирә-якны барлап йөри.
    280
    0
    0
Ночной режим