20 көннән соң йоклатылачак: хуҗасыз хайваннарга карата яңа кагыйдәләр

Аның нигезендә аерым режим ике очракта кертелә ала: хайваннар арасында куркыныч авырулар таралу куркынычы булганда һәм сукбай хайван кеше сәламәтлегенә зыян китергәндә.

Татарстан Министрлар Кабинеты Баш ветеринария идарәсенең Казан территориаль ветеринария куркынычсызлыгы һәм дәүләт күзәтчелеге бүлеге башлыгы Денис Аксаков “ШК”га белдергәнчә, махсус режим кертүнең төп максаты – гражданнарны хуҗасыз этләр һөҗүменнән саклау яки алар тарафыннан кеше өчен куркыныч булган авыруларны таратуны булдырмау.

– Алда әйтелгән критерийларның берсе ачыкланганда, җирле үзидарә органнары Баш ветеринария идарәсенә бу хәл ачыклангач ук 24 сәгать эчендә махсус режим кертү турында үтенечнамә җибәрергә тиеш була. Ветеринария идарәсе, әлеге үтенечнамәне караганнан соң, махсус режим кертү яисә аны кертүдән баш тарту турында карар кабул итә. Гадәттән тыш хәл режимын кертү турында идарә боерыгында түбәндәгеләр билгеләнә: Татарстан территориясендә яки аның бер өлешендә махсус режим кертү өчен нигез булу; Татарстан территориясе яисә аның бер өлеше чикләре булу; экстраординар вазгыятьне хәл итүгә юнәлдерелгән чаралар исемлеге һәм махсус режим кертү срогы. Татарстан Министрлар Кабинеты карарының үтәлешен тикшереп тору Баш ветеринария идарәсенә йөкләнә. Таләпләре бозылган очракта, гаепле затлар законнар билгеләгән тәртиптә административ, җинаять һәм башка җаваплылык тотачак, – дип сөйләде ул.

Махсус режим кертелгән территориядә, стерильләштерелгәннәрне һәм тамгалары булганнарны да кертеп, этләрне аулау үткәрелә. Аларны вакытлыча тоту пунктларына тапшыралар. Пункт хуҗалары өч көн эчендә алар турындагы мәгълүматны интернетка урнаштырырга тиеш. Әгәр 20 көн эчендә хуҗасы табылмаса, эт йоклатыла. Режим өч айдан да озаграк дәвам итә алмый.

– Мондый алым йорт хайваннарын асрау һәм карап тоту процессын җәмәгатьчелек контроленә алуны тәэмин итә һәм хуҗаларына этләрне вакытлыча тоту пунктыннан 20 көн эчендә алып китү мөмкинлеге бирә, – ди Денис Аксаков.

Хуҗасы булган этләрне ялгыш аулауны һәм аны йоклатуны булдырмау өчен исә белгеч этләрнең ирекле йөрүен булдырмаска һәм аларны теркәргә, ягъни ветеринария өлкәсендә федераль дәүләт мәгълүмат системасына эт хуҗасы турында мәгълүмат кертергә кирәклеген искәртә.

Тамга салдыртырга ашыкмыйлар

Арча районының Өчиле авыл җирлеге башлыгы Роберт Һидиятуллин да эт хуҗаларына бу эшкә җаваплырак карарга кирәк дип саный.
– Ни өчендер этләренә тамга салдырырга атлыгып тормыйлар. Урам этләре әллә каян килеп чыкмаган бит. Кайчандыр хуҗалары булып, аларны чыгарып җибәргәннәр. Тамгасына карап, хуҗасын ачыклап, чарасын да күреп була. Авыл җирендә урамда йөргән этнең хуҗасын белеп була, үзе яшерсә дә, күршесе әйтеп бирә бит аның, – ди ул.

Әлегә кадәр хуҗасыз этләргә карата кулланылган программаның алай ук нәтиҗә бирмәвен дә билгеләп үтте. Исегездә булса, иясез этләрне махсус  приютка тапшыралар иде дә, анда котыру чире юкмы икәнен тикшергәч һәм  стерильләштергәч, вакцинацияләп, авыруларга каршы прививка ясап, кире тотылган урынына кайтаралар иде. Этнең стерильләштерелгән һәм прививкаланган булуын колагына таккан чипыннан белеп була иде.

– Ул этләрне кайтарганда бер урынына унны да калдырып китү очраклары булган дип сөйләделәр. Яңа кертелгән үзгәрешләр чынлап торып эшләп китсен иде, – ди ул.

“Бу безне борчыган иң зур мәсьәлә, – ди Кукмара районының Туембаш авылы җирлеге башлыгы Илфат Гарипов та. – Әлеге вазифада мин егерме тугыз ел, этләр проблемасы элек тә булды, хәзер дә бар. Тулысынча хәл ителгәне юк. Ул этләр синең авылыңныкы гына түгел бит, читтән дә килеп керәләр. Аларны приютка озатканчы тотып алып кая да булса ябарга кирәк. Иң авыры шуларны тоту да инде. Ә этләр күбәйгәннән күбәя. Сарыкларга, кош-кортларга һөҗүм итәләр, балаларны куркыталар. Берничә ел элек күрше авылда сарыкларга да ташланганнар иде”.

Әңгәмәдәшем әйтүенчә, соңгы елларда ана этләрне тотып, җирлекнең спонсорлар акчасы хисабына аларны стерильләштерә башлаганнар.
– Балалаган этләрнең көчекләрен игъланнар биреп, урнаштырып бардык. Теләгән кешеләр бушка алып китеп баралар. Башкача хәл итеп була торган түгел бу, – ди ул.    

“Бушлай стерильләштерергә кирәк”
“Добрая лапа” шәхси приюты этләр тоту белән шөгыльләнми. Елның елында приютта 150 эт яши. “Безгә аларны китерәләр, шулай ук приют капкасы төбендә дә калдыралар. Хуҗалар табарга тырышабыз, әмма без теләгәнчә үк түгел”, – ди приют җитәкчесе Эльза Вепринцева.
Ташландык этләр проблемасын хәл итүнең төп юлын ул хуҗалары булган этләрне бушка стерильләштерүдә күрә.

– Ике ел элек ветеринар табиб белән приютта хуҗалары булган этләрне ташламалы стерильләштерүне акциясен оештырдык. Беренче елны – 46, узган ел 120дән артык этне стерильләштердек. Лаешта ветеринария клиникасы юк, иң якыны Казанда. Анда мондый хезмәт 8 мең сумнан башлап. Безгә якын да, арзанрак та чыга. Без моның нәтиҗәсен күрәбез. Приют янында ташлап калдырылган эт балалары саны да кимеде. Урамда этләр каян барлыкка килә? Хуҗалары чыгарып ташлаган этләр бит алар. Шуңа да аларны бушка стерильләштерү мөмкинлеген карарга кирәк дип саныйм. Икенчесе – чиплаштыру. Урамда йөргән этне тотып, тамгасы аша хуҗасын табасың да зур суммада штраф салдырасың. Шуннан инде ул башка урамга чыгармаячак. Кисәтү белән генә хәл итеп булмый бу проблеманы. Кесәсенә сукса, кагыйдә бозмаячак. Өченчесе – халык белән эшләргә, аларга моның нәтиҗәсен аңлатырга кирәк. Эт алганчы, йөз кат уйларлык булсын, – ди Эльза Вепринцева.

Шикаятьләр саны кими
Казанда хуҗасыз хайваннарга карата шикаятьләр саны 43 процентка кимегән. «Казан – ташландык хайваннарсыз шәһәр» шәһәр программасын гамәлгә ашыру нәтиҗәсендә шундый күрсәткечләргә ирешеп булды, дип хәбәр иткән аппарат киңәшмәсендә шәһәр башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары Искәндәр Гыйниятуллин. Стерильләштерү, вакцинация һәм яңа хуҗаларны эзләү буенча системалы эш эпидемиологик вазгыятьне яхшыртып кына калмаган, хайваннарның кешеләргә һөҗүм итү очракларының теркәлгән санын өчтән бер өлешкә киметергә дә мөмкинлек биргән.

Программа кысаларында шәһәрдә эт хуҗалары өчен бушлай стерилизация һәм хайваннарны вакциналаштыру уздырыла. Узган ел гына да 6 мең 786 эт һәм мәче стерилизацияләнгән, 19 меңгә якыны котыру авыруына каршы вакцинацияләнгән.

Агымдагы елда программаны гамәлгә ашыруга республика бюджетыннан 42,5 миллион сум акча бүленгән. Акчаларның төп өлеше, 40 миллион сумнан артыгы, этләрне приютларда тотуга, ветеринария хезмәте күрсәтүгә һәм яңа хуҗаларны эзләүгә юнәлтелгән. Тоту чараларына 2 миллион сумга якын акча тотылачак.

Татарстан дәүләт ветеринария хезмәте тарафыннан республикада 66 351 эт теркәлгән. Йорт хайваннарын теркәү процедурасы шәхси ярдәмче хуҗалыкларда эпизоотик чаралар белән бер үк вакытта, шулай ук мобиль пунктларда башкарыла. Гражданнар дәүләт ветеринария учреждениеләренә үзләре дә мөрәҗәгать итә ала.

Халыкка уңайлы булсын өчен күчмә пунктлар оештырыла, анда хуҗалар үзләренең хайваннарын теркәтә, кирәкле ветеринария хезмәтләре ала һәм тиешле документларны рәсмиләштерә. Чиплаштыруга язылу өчен якындагы дәүләт ветеринария учреждениесенә мөрәҗәгать итә аласыз.