“Акча” яки “бүләк” сүзен ишетүгә, сөйләшүне өзегез!

Электрон технологияләр тормыш-көнкүрешебезне нык ансатлаштырды. Ләкин, заманча технологияләр мошенникларның “эш коралына” әверелде. Шунлыктан, электрон адреска, телефонга килгән СМС хәбәрләргә һәм шалтыратуларга бик сак булырга кирәк. “Татар-информ” мәгълүмат агентлыгында үткәрелгән матбугат конференциясендә хокук саклау органнары һәм банк вәкилләре әнә шул турыда кисәтте.

Студент, ач күзеңне
– Роскомнадзор тарафыннан WhatsApp һәм Telegram мессенджерларының эшләү тизлеген махсус акрынайту мошенникларга каршы көрәшне яхшыртып җибәрде. Халык уяу булсын иде, узган ел мошенниклар ялганлап татарстанлыларның 400 миллион сумнан артык акчасын урлады. Студентлар акчага кызыгып, сим-карталарын башкаларга кулланырга бирмәсен, – диде Татарстан Республикасы Прокуратурасының бүлек прокуроры Алмаз Фәттахов.

Чит илләрдән Татарстанга укырга килгән студентларны мошенниклык гамәлләренә җәлеп итү очраклары да күзәтелә.

– Чит ил кешеләре Россия законнарын белеп бетермиләр, мошенниклар аларны астыртын рәвештә файдалана. “Теге яки бу кешедән төргәкне алганда “код-пароль” әйтәсең”, дигән сүзләр үк шик тудырырга тиеш. Белә торып яки аңламыйча курьер ролен башкарган кеше, шулай ук җинаять җаваплылыгына тартыла. Пенсионер кулыннан ни өчен шулай зур суммада акча алынуына шикләнеп, үзе үк полициягә хәбәр биргән “курьерлар” да бар. Полиция, банк хезмәткәрләре һәм сизгер гражданнар ярдәмендә узган ел татарстанлыларның 60 миллион сум акчалары мошенниклар хисабына күчерелүдән саклап калынды, – диде полиция подполковнигы Рамил Куряков.

“Миңа кредит бирмәгез”

Россиялеләр мошенниклар корбанына әверелмәс өчен, “Мои документы” (МФЦ) хезмәтендә банк кредиты алырга үзләрен-үзләре тыю турында килешү төзи ала.
– Республикада 607 056 кеше банк кредиты алырга үзен-үзе чикләде, 40 мең кеше мондый чикләвен бетерде. Шалтыратуларга “маркировка” кертергә була. Телефоныгызда нинди дә булса хәбәр-белдерү тәкъдим ителсә, аның телефон санына басмагыз. МАХ сервисы ышанычлы, – диде Татарстанның дәүләт идарәсен цифрлы үстерү министры урынбасары Альберт Яковлев.

Компьютер уены корбаннары
– Дропперларның 60 проценты 24 яшькә кадәрге кешеләр. Дроппер үзенең банк картасына акча кабул итә һәм өченче адреска күчерә, шуның белән мошенниклыкта катнашучы булып санала. Компьютер уеннары аша танышып, ышаныч яулап, мошенниклар яшьләрне дропперлыкка яки башка җинаять гамәлләренә җәлеп итә. Акчага кызыгып, төрле шикле эшләрне башкарудан ерак торырга кирәк. Банклар хезмәткәрләре:”Сезгә ташламалы кредит бирү хупланылды”, дип клиентларга шалтыратмый. Болар – мошенниклар, сөйләшүне шунда ук туктатыгыз, шәхси мәгълүматларыгызны әйтмәгез, – диде “Сбербанк” гаммәви акционерлык җәмгыятенең икътисади иминлек секторы җитәкчесе Эдуард Исмәгыйлов. 

Балалар янында акча туздырмагыз
– Студент-яшьләр тизрәк үсеш алырга, финанс якларын яхшыртырга теләп, мошенниклар кармагына эләгәләр. Белсеннәр, җиңел акча юк. Ата-аналар балаларына телефоннан “елап-ялварып”, “ата-анаңа куркыныч яный, аларны коткару өчен өйдәге акчаны чыгарып бир ” дип шалтыратуларга ышанмаска кирәклеген кабатлап торсын. Балалар өйдә акчаларны һәм акчаны тегеңә-моңа бик күп туздыруны күрмәсен. Мошенник коткысына эләккән очракта, бала өйдәге акчаларны бер кызганмыйча чыгарып бирәчәк. Бала белән гел сөйләшегез, компьютерда ни эшләп утыруы белән кызыксыныгыз, – диде “Навигатор” республика үзәгенең психологик ярдәм бүлеге җитәкчесе Яна Савина.

Белгечләр киңәше
– “Сезгә посылка, бүләк җибәрелде, акча күчерелде”, дигән сүзләргә пин-кодны, паспорт саннарын һич кенә дә әйтмәгез;
– Хокук саклау, ФСБ, социаль органнар исеменнән шалтыратучыларга шәхси мәгълүматларыгызны тапшырмагыз;
– Күп катлы йортларның “өлкәне”нә (старший по дому) паспорт күчермәсен электрон рәвештә җибәрмәгез. Ул мондый эшне башкармый;
– Бушлай VPN-сервиска һәм башка уңайлы тоелган чыганакларга кермәгез;
– МАХ сервисына керүегез сорала, дигән хәбәргә Госуслуги кодларыгызны, башка шәхси мәгълүматларыгызны җибәрмәгез.