Бәрәңгеле тормыш: бер бакча, бер яхшылык һәм еллар узса да онытылмаган кешеләр

Казандагы республика клиник хастаханәсеннән кайтып кермәде. Табибы Диләрә Анатольевна (фамилиясе истә калмаган) берничә атнага гына ялга кайтара да, кабат дәваларга чакыра. Умырткасындагы бүсерен операция юлыннан башка гына дәвалады. Сүз уңаеннан, бу табиб инде күптәннән лаеклы ялда, әнине дәвалаганда да өлкән яшьтә иде. 

Тракторчы Борис абый ярдәмгә килде

Әни белән авылда икебез яшәгән вакыт. Ул хастаханәгә китә, мин абзар тулы терлек белән өйдә ялгызым калам. Иртән карап эшкә китәм дә, төшке аш вакытында кабат маллар карарга Балтачтан авылга кайтам. Кичен тагын бер абзар мал-туар көтеп тора. Язгы вакыт, җитешәм димә. Эш күп. Балтач район газетасы редакторы ул вакытта Нурулла Галиев иде, ир-атсыз шулкадәр терлек тотканга ышанып та бетми, ничекләр карап бетерергә кирәк аны, ди.

Бер көнне янына кердем дә, бәрәңге бакчасы сукаланмаган, кеше бәрәңге утыртып бетерә инде, бер көн эшкә килмим әле, яшелчә бакчасы да казылмаган, чөгендер белән кишер булса да чәчим. Ял көннәре җитсә Казанга әни янына барырга кирәк, өлгермим, дим. 

Кичен утыртырга трактор эзләп, безнең авылдан кул сузымындагы Кукмара районының Пчеловод авылына Борис Захаров янына менеп киттек. Авылдашым Зиннәтулла Рахимуллин аны яхшы белә иде, бергәләп мендек. Зиннәтулла абыйга мең рәхмәт, хәлне аңлатты.

«Эшең күплеген дә, чиратың барлыгын да беләм, ничек тә җай табып иртәгә безнең авылга төш әле», — диде. Ул вакытта авылларда хәзерге кебек йорт саен диярлек трактор да, бәрәңге утырткычлар да юк, тирә-як авылларга карап торган бер Борис абый. Зиннәтулла абыйның сүзен тыңлап, минем хәлемә кереп ризалашты бу. 

«Булмый монда бәрәңге»

Ә безнең бакча таулы, өстәвенә кызыл балчык. Вакытында туфрак өлгергән вакытны чамалап сукалатырга кирәк. Әтинең ерак туганы Наил абый Шәфигуллин безнең бакчаны белгәнгә, өлгергәч кенә аты белән килеп бәрәңге утырта иде. Аның вафатыннан соң, сукалаганда трактор кертсәк тә, утыртканда гел ат белән утырттык, чөнки өстәл зурлыгында кәсләр кала. Ә ул елны вакытында сукалата алмадым. Борис абый бакча туфрагын күрүгә исе китте.

«Күпме бакча эшкәртеп йөреп мондый каты бакчаны беренче күрүем. Миңа рәнҗерсең, утыртмыйм, булмый монда бәрәңге», — ди. Борис абый, утырт зинһар, бер сүз әйтмим, буш кына калмасын, дим. Әллә менгәндә, әллә төшкәндә генә шунда, хәтерләмим дә инде, ничек итсә итте, җиде кат тирен чыгарып, шул көнне безнең бакчага бәрәңге утыртты.

Бер әйләнеп менә дә, тракторыннан сикереп төшеп, оешып торган балчык кәсәнкеләренә тибеп ала, бәрәңгесез калсагыз, миңа үпкәләмә, дип кат-кат кабатлый. Эшләгән өчен акчасын да алмады. «Кит, мондый бакча буламени, бәрәңгегез дә тишелмәс, кирәкми», — дип Пчеловодына кайтып китте. Иртә таң белән төшүе ярады, ул көнне яшелчәләрне дә утыртып, икенче көнне генә эшкә бардым. 

Көз җитте. Бәрәңге алдык, ул елны бәрәңгенең уңуын күрсәгез, гомер булмаган уңыш чыкты. Бер көнне эштән кайтсам әни әйтә: «Борис абыең безнең бәрәңге булганмы, юкмы дип кызыксынып Раиф абыеңа белешеп чыгарга кушкан», — ди. Раиф абый Галимуллин — Саба районының Шәмәрдән урманчылыгында урманчы булып эшли иде. Борис абый да хәтерем ялгышмаса ул елларда урманчылыкта иде бугай. 

«Бакчада бәрәңге алулар искә төшә»

Инде ничә еллар узса да, авылда яшәгәндә кемнәр белән генә бәрәңге утыртсак та, беркемнең дә көзен бәрәңге уңышы турында кызыксынганы булмады. Ә чит авылдагы Борис абыйның безнең бакча күңелендә шулкадәр кереп калган булган ки, уңыш белән кызыксынды. Ул безгә үзе генә түгел, улы белән төшкән иде. Инде бу малай да үсеп җитте инде. Татарстанның халык артисты дәрәҗәсенә җитте, татар халкының яраткан җырчысы Вадим Захаров булып танылды. 

Еллар узды. Без инде күптән авылда яшәмибез. Кызыл балчыклы бакчабызда да башка хуҗа. Тик нигәдер көз җитсә шул бакчада бәрәңге алулар искә төшә. Уңышы артык күп булмаса да, бөтен бакча тутырып үстерә идек. Соңрак уңышы яхшы була торган яртысында гына калдырдык. Анысы да җитте. Хәзер инде без дә, башкалар да элеккеге кебек күпләп бәрәңге үстерми инде, заманасы да, бәрәңгегә караш үзгәрде... 

• P. S. Сездә быел бәрәңге ничек булды? Быел яңгырлы булгач кара, кызыл балчыклы, үзәнлекле җирләрдә урнашкан бакчаларга бик килешеп бетмәде. Аның каравы комлы балчыкта гомер күрелмәгән уңыш алынды. Безнең укучыларыбыз арасында Апас районында яшәүчеләр бәрәңгенең бик күп өлеше черек булуыннан зарлана. Зәй халкы, безнең якта бәрәңге үсә алмады, нәкъ үсеш чорында боз явып үсә алмый калды, диләр. Балык Бистәләре исә уңышның мул булуын әйтә. Бәрәңгеләр казып алдыгызмы әле?