“Кешегә ярый белмибез, эшлибез дә эшлибез”

Физалистан кайнатма, сигез төрле казылык
Бөтенроссия татар авыллары эшмәкәрләре җыенының пленар утырышы алдыннан Россиянең төрле төбәкләреннән эшкуарларның халык кәсепләре продукциясе һәм товарлары күргәзмәсе эшләде.

Ярминкәдә Башкортстанның Уфимск районы Миловка авылы эшмәкәре Минәхмәт Назыйров күпләп ит продукциясе тәкъдим итте. Барысы 70 төрле ит продукциясе әзерлиләр. Казылыклары гына сигез төрле! Ярымфабрикатлар да эшләп саталар.  

– Атчылык белән шөгыльләнәбез. 700ләп баш атыбыз бар. Итне үзебез җитештерәбез, үзебез эшкәртәбез һәм сатабыз да, – ди ул.

– Авылда эшләргә кеше бармы соң? – дип кызыксынабыз.
– Җитмешләп кеше эшли миндә. Хезмәт хакларын яхшы түлибез. Эшләргә кеше юк дип аптырамыйбыз, эшкә килергә чират торалар.

– Сату ягы ничек?
– Продукциябез әйбәт сатыла. Татарстанга гына да атна саен 5-6 тонна озатабыз. Чиләбе, Төмән, Свердловск, Томск, Санкт-Петербургка китә. Чит илгә дә чыгасыбыз килә. Әмма продукцияне күбрәк җитештерәсе була, әлбәттә.  

Баулыдан Рәшит Юнысов физалистан кайнатмалар алып килгән. Күп итеп карлыган да үстерә.

– Карлыганны күпләп алучылар алып китә. Ә физалис кайнатма өчен яхшы, чөнки аны кыш көне дә эшкәртеп була. Ул февральгә кадәр суыткычсыз да саклана. Товар беткән саен, әзерләп торабыз. Моннан тыш физалис бик файдалы да, – ди ул.

Янәшәсендә үлән чәйләре эшләп сатучы Гүзәлия Һадиева белән дә сөйләшеп алдык. Гүзәлия Буадан килгән. Ун еллап үлән чәйләре, кайнатмалар ясап сата.

– Бу безнең гаилә мануфактурасы дип әйтергә була. Үлән җыю хирыслыгы дәү әнидән килә. Сезонга утыздан артык үлән җыябыз. Кайберләрен бакчада үстерәбез, – ди ул.  

Төмәннән килгән Эльмар Ибуков урман байлыгыннан бизнес төзегән. Авылдашларыннан каен, мүк җиләге, кара җиләк, гөмбә, чикләвек сатып алып эшкәртә. Моннан тыш 200 гектар мәйданда кара карлыган, сырганак үстерә.

– Төмән өлкәсендә берничә әзерләү пунктларыбыз бар. Җиләкләрне туңдырып та, киптереп тә сатабыз. Махсус җилләтеп киптерелгән мүк җиләген Төмән өлкәсендәге мәктәпләргә дә таратабыз. Тиздән яңа комплекс эшләтеп җибәрәчәкбез, – дип сөйләде ул.

“Эшмәкәрләр авыл тормышында да актив катнаша”
Бөтендөнья татар конгрессының Милли Шурасы рәисе Васил Шәйхразыев Бөтенроссия татар авыллары эшмәкәрләре җыенында билгеләп узганча, алар үз авылларында мәчет-мәдрәсәләрне эшләтеп торучылар да, Сабантуйларын уздыручылар да, авылдашларын эшле итүчеләр дә. Тагын бик күп эшләр алар ярдәме белән гамәлгә ашырыла.

Оренбург өлкәсенең Нәүрүз авылыннан фермер Рәмис Җиһаншинның хуҗалыгы районда иң алдынгылардан. Ул үсемчелек һәм терлекчелек белән шөгыльләнә. 300дән артык баш малы бар.

“Казан авиация институтын тәмамлагач та туган авылыма кайтып, берничә ел үз һөнәре буенча эшләдем. Әмма күңелем җир эшенә тартты, әти башлаган фермер хуҗалыгы эшчәнлеген алып барам һәм бер дә үкенмим”, – ди ул.

Нәүрүз Оренбургтагы иң зур татар авылы санала. Бер авылда сигез фермер хуҗалыгы эшләп килә. “Татар эшмәкәрләре авыл тормышында да актив катнаша. Авыл хакимияте белән бергә чишмәләр торгызыла, яңа арт-объектлар барлыкка килде. Юллар, суүткәргечләр тәртипкә китерелә. Фермерларның финанс ярдәме белән мәчет төзекләндерелде, тәһарәтханә эшләнде. Сабан туе, өлкә көрәш бәйгесе үткәрелә”, – дип үзләре башкарган эшләр белән таныштырды ул.

Авырлыклар да тез чүктерми безнең уңган милләттәшләребезне. Ташландык хуҗалыкны сатып алып, бүген уңышлы эшләп килгән Свердловск өлкәсе, Красноуфим районының Урта Бәяк авылыннан фермер Таңсур Мәгәсумов сүзен “без авыл малайлары матур итеп сөйләшә дә, кешегә дә ярый белмибез, эшлибез генә” дип башлады. 2007 елда эшен башлаганда аның кулында бер трактор һәм 48 гектар җире була. Бүген инде 1100 гектар сөрүлек җире бар. 2500 тонна ашлык җыябыз, бәрәңге үстерәбез, дип сөйләде ул. Эшмәкәр авылда узган чараларны, район сабан туен оештырырга булыша.

Удмуртиядән килгән Фирдинат Мәҗитов та терлекчелек һәм үсемчелек белән шөгыльләнә. Ул үзенең чыгышында Татарстан белән ике арада юл булмауның авырлыгын әйтеп, чарада катнашкан Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнехановтан алты чакрым булган автомобиль юлын төзүдә ярдәм сорады. “Ул ике республика арасында икътисади һәм мәдәни элемтәләрне ныгыту өчен бик кирәк”, – диде ул.

Башкортстанның Чишмә районы, Тәпәреш авылыннан фермер Дамир Идиятуллинның гаиләсе бердәм булып авыл хуҗалыгын үстерүгә дә, кызы белән кияве туризм юнәлешен алып барып, татар милләтенең гореф-гадәтләрен, йолаларын саклауга да өлеш кертәләр.
Пленар утырышта катнашкан Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов, татар эшмәкәрләре үз туган төбәкләрендә алып барган эшләрне югары бәяләп, сез безгә түгел, без сезгә рәхмәтле, дип белдерде.

Аның сүзләренчә, бүгенге көндә илдә 4200гә якын татар авылы бар. Татарстаннан читтә яшәсәләр дә, татар эшмәкәрләре динебез, телебез, гореф-гадәтләребезне саклауда үзләреннән зур өлеш кертә. “Без сезгә таянабыз, ышанабыз. Сезгә олы рәхмәтемне белдерәм! Сезнең хезмәтегез безнең өчен үрнәк», – диде Татарстан Рәисе.

Билгеле булганча, Татарстанда «Туризм һәм кунакчыллык» илкүләм проекты гамәлгә ашырыла.