101 яшьлек Асия әби: «Сине уздырып яшим әле!»

Кабаттан аның янына сугылдык. 29 февраль – Акъәбиебезнең туган көне! 101 яшьлеген каршылады ул. 

Юмартлыгы зур!

Гасыр белән бил алыш әле! Мәгәр бирешми Асия әби, үз зиһенендә, акылы да бөтен, хәтере дә аяз, безне шаккатырып күзлексез укый хәтта. Йөрүен күрсәгез! Дөрес, кызлар кебек җитез йөри дип әйтеп булмый, ләкин кулыннан җитәкләгәнне дә килештерми.

– Әле бүген мәчет янына флюорография машинасы килгән иде, әни белән шунда барып кайттык. Бер кулына таягын тотты да, кайбер адымнарында таянырга да онытты. Кулыннан җитәкләгән идем: «Кит, кеше көлдермә, беткән икән бу дип әйтерләр, әле бит мин үз көемдә, ипләп кенә йөрим менә», – ди. Артыннан ияреп бардым, тагылып кайттым. Сөбһаналла, бик тере ул үзе. 101 яшен тутыра, иншаллаһ! Кәбисә елы булмагач, балалар кайсы көнне кайта, шул көнне бәйрәм итәбез инде без. Быел менә 22се көнне үк табын көйләдек, онык-оныкчыклары кайтты, балалары килде шул табынга. Әнинең колагы гына начар ишетә, әгәр дә әйткән бөтен сүзне дә ишетсә, тәүлек буе сөйләшеп утырырга әзер лә. Кайбер көнне бер сүзне 10 тапкыр әйтсәң дә, ишетмичә тилмертә, аннары үпкәләп: «Ярар, ишетмәгән авырмый үлгән», – дип бүлмәсенә кереп китә. Картлыкның үз кыенлыгы инде, нишлисең. Ә кайбер чакны бит сүз әйтергә дә өлгермисең, күзеңә карап та әйтәсе килгәнеңне укып, сүзең чыкмастан җавап бирә, – ди Вәсилә апа.

Тормышны яратканга да матур яшәргә, гел аралашырга тырыша ул, миңа калса. Юмартлыгы да зур, ачык күңеллелеге дә фатыйхалы эшенә юл ача – 4 елдан бирле райондагы иң зур каз өмәсенең алар йортында үтүе генә дә ни тора!

– Узган ел улым белән киленем 40 баш каз асрадылар, быел казларның баш саннарын арттырыгыз, дидем. Үткән ел Түбән Кама районы халкы гына түгел, тирә-күрше районнардан да, Казаннан тиклем кунаклар бездәге каз өмәсенә килгәннәр иде. Без инде хәзер каз өмәсен үткәрүчеләр булып танылдык, быел да бу эштән читтә калып булмый. Оятка калырга да ярамый, димәк, казны артыграк итеп үстерәсе! – ди әбекәй.

Ә бит бөтен нәселеңне, туган-тумачаларыңны, авылдашларыңны, хәтта республика кунакларын үз йортыңда кунак итү – зур тәвәккәллек! Халкыбызның гореф-гадәтләрен барлап, аларны бар күркәмлеге белән киләчәк буынга тапшырырга теләгән йөзьяшәр әби узган ел төп максатына иреште. Югары дәрәҗәдә оештырылган бәйрәм мизгелләре бүген дә күңелләрне җылыта икән, димәк, әйтер сүзе һәр җан йөрәгенә үтеп керде!

– И, сеңлем, бер телем ипигә тилмергән елларны кичкән әбиегез бит мин, өстәл тулы сый-нигъмәт барында капкага йозак элдерәмме!? Ишегалдында олы казанда ботка пеште, 50 литрлы самовар кайнап торды, мичтә коймак чыжлады. Аннан бөлдекме? Юк! Бер күрешү үзе бер гомер! Килгән һәрбер кеше белән тәмләп сөйләштем, сораганнарын ишетсәм дә, ишетмәсәм дә, үз хәлемне сөйләдем, киңәшләремне дә, үгет-нәсыйхәтемне дә бирдем. Йөрәгем типкәндә, исән чагымда сүземне әйтеп каласым килде, – ди Асия әби.

«Әй, кортка, исәнмени син?!»

Зирәклегенә исем китә! Йөз яшенә җиткәч тә заманнан артта калышмыйча, йортның тоткасы була белә. Бәрәкәтле гомерләрдән уңуына да шул сәбәпче – әле дә пыскымый бит, янып яши әнә.

– Бер көнне балалар: «Әби, син бит җир йөзендә 37 меңгә якын көн яшәгәнсең», – диләр. Ышанмадым! Ул кадәр гомерне, чынлыкта, яшәмәгән дә кебек. Элек авыл өстендәге Коръән ашларына йөргәндә, чордашлар: «Үлсәк тә риза инде, бик озак яшәдек», – диләр иде. Ә мин әле яшәп туймадым, 100 яшемне үтсәм дә, ул сүзне әйтә алмыйм, – ди ак әби.

– Каршы йортта гына 104 яшенә җитә язган Минсәяф яши. Җәйләрен ул да, мин дә капка төбенә чыгып әйләнәбез. Мине күрсәң: «Әй, кортка, исәнмени әле син?» – дигән була. Исән булмый тагын! Сер бирмим, сине уздырып яшим әле, мәйтәм. Яшәмәскә тагын, бу матур дөньяларда яшәү үзе бәхет минем өчен.

Әмма бер гасырлык еллар агышының үз куәте әбекәйнең ишетү сәләтенә ипле кизәнгән: бик кычкырып әйткәндә дә чак ишетә Асия әби безне. Шуңа да аның өчен күпчелек я килене Вәсилә апа, я улы Зиннур абый сөйли.

– Кайгылардан саулыгы какшады әнинең. Гел уйлана. Уйланмаслыкмыни – 7 баласының икесе гүр иясе. Әле дә юклыклары белән килешми, – ди Зиннур абый.

Асия апаның күргәннәрен китап итеп язарлык. Бер гасыр эчендә ил-көн ниләр кичерсә, аның башыннан шул сынаулар үткән дә. Илне ачлык гаҗизләндергән чакта – 1925 елда туа ул. 3 балалы гаилә, ашау-эчүләр такы-токы гына... Хәерчелекләре баштан ашса да, әнисе Нурия апа белән әтисе Хәнәфи абый Мәҗитовлар, ул заман өчен авылда укымышлы кешеләрдән саналганлыктан, балаларын белемле итәргә тырышалар. Өйдә генә булса да укырга-язарга, шул нисбәттән эшкә дә өйрәтеп үстерәләр.

– 8 яшем тулгач укырга кердем. И, өс-башны күрсәгез, 40 катлам ямаштырып кисәк тә, әнинең чисталыгы зур иде. Авылдагы 4 еллык башлангыч мәктәпне тәмамлагач, 12 чакрым ераклыктагы Зирекле авылына җидееллык мәктәпкә укырга чыгып киттем. Җәяү барабыз: елга, тау, урман чыгасы – курыкмаганбыз бит. Әле аркадагы биштәрдә атналык ризык. И, нәрсә биреп җибәрсеннәр инде – түгәрәк калачның яртысын тау башына җиткәч утырып ашый идек... – ди Асия әби.

Ә мәктәптән бушаган ялларда аны эш көтеп тора – колхоз эше. Әле син җитлегеп тә бетмәгән димиләр, кыр эшләренә кушалар. Менә шунда ачлы-туклы беләк ныгыта ул. Уңганлык дигәне ерактан балкыган алтын тәңкә сыман, әллә кайдан күренә. Асия апаның да булдыклылыгын тиз шәйлиләр – «Интернационал» колхозында кырчылык бригадиры итеп билгелиләр.

«Егылып китәрлек сүз әйтте»

Эш артыннан эш сөеп, бер чама яшәгән чакта илдә сугыш башлана, тормышлар кабаттан авырлаша. Авылда ирләр калмаганлыктан, Асия апа ямансулап басып торган тракторга барып ябыша. Кул хезмәте белән генә җитешеп булмый, «үзем денгә кертәм бу тимер атны», ди дә, җен көчләре белән рычагын тартып та җибәрә. Куәт белән тәвәккәллек кенә җитми дип, кыю кызны тракторчы һөнәрен үзләштерү өчен Зирекле МТСына җибәрәләр. Шәп тракторчы булып кайтып төшә ул. Иптәш кызы Шәмсегаян белән көне-төне кырда тракторда эшлиләр. Тагын да шул утлыгы өчен аны әле тракторчылар бригадиры итеп тә билгелиләр, кырларны җиренә җиткереп тәрбияләү, шулай итеп, тулысынча аның өстенә йөкләнә.

– Бер җиккән атны гел җигәләр, сеңлем. Әле шул ук вакытта мине хисапчы да иттеләр. Ярый, хезмәтем өчен мактый, данлый да белделәр – медаль арты медаль белән бүләкләделәр, – ди йөзьяшәр әби.

Ләкин еллар авырлыгы җилкәләргә өстәмә йөкләр өйсә дә, күңелгә көтмәгәндә яз исе килеп керә. Сугыштан соң, төгәлрәге, 1949 елны Колмакчы авылына урман кисәргә җибәрелгән Мансур Хәйдәр улы Фәйзетдиновның яшь укытучы кыз Асиягә күзе төшә.

– Мине Аллаһы гомерем буе зурлады. Хисапчы булып эшләдем дидем бит әле. Анысын булдыргач, монысы да хәлеңнән килә дип, укытучы булып эшләргә кыстый башладылар. Ризалаштым. Хөкүмәт кешесе эш кушса, шахтага төшеп эшләргә дә күнә торган буын бит без. Чистайга барып педучилищеда укыдым. Әле анда бер авылга эшкә дә җибәргәннәр иде, озак эшләмәдем, авылга кайттым. Мансур белән танышкач, озакка сузмадык, туй ясадык. Күпме генә вакыт үтте икән, Мансур абыегызны армиягә алмасыннармы! 4 ел хезмәт итте, – ди ул.

Асия апа исә шул елларда да үзе ир, үзе хатын булып, тормыш сөрә. Кулыннан ирләр хезмәте китмәсә дә уфтанмый, сөйгәне кайткач, тормышлары көйләнер дип өметләнә. Ләкин өмете акланмый: армия сафларыннан кайткач, Мансур абыйны Казан ветеринария техникумына укырга җибәрәләр. Гаилә башлыгы 4 ел буе көндезге бүлектә укый.

– Укуын бетергәч, аны Чистай башкарма комитетына эшкә җибәрделәр. Аннары партия кушуы буенча Чистай районының төрле авылларында колхоз председателе, баш зоотехник, мал табибы булып та эшләде ул. 1967 елда үзебезнең авылга кайттык. Мансур баш зоотехник булып эшли иде, читтән торып институтка укырга керде. Тагын ир укыттым. Институт бетергәч, Мансур аяктан егылып китәрлек сүз әйтте: «Авылдан китик», – ди. Мәктәптә татар теле һәм әдәбияты дәресләрен укыта идем, кулымда авыл балалары, күземә әти-әниләр карап тора – ризалашмадым. Бәхет – туган җирдә генә табыла, ди иде әти, аның сүзен атлап чыкмадым. Мансур аңлады. Гаиләне дә таркатмады, Колмакчыдан да кузгалмады, – ди Асия әби.

– 1982 елда ул мәңгелеккә китеп барды, үпкәләрендә яман шеш иде. Бәлки минем дә аның янына китәр вакытым якынлашадыр инде, шулай да яшисе иде әле, яшисем килә бит әле минем!