Әни йөрәге: көтеп яшәүдән дә авыррак хис бармы?

Догаларыннан баласын калдырмый ул: һәр сүзендә — саклау, һәр теләгендә — исәнлек теләү.

Тыныч тормышта да газизе өчен җан атып яшәгән әниләр бүген улларын яу кырыннан көтә. Аларның куллары калтырамый кебек, күзләрендә яшь күренми кебек... әмма йөрәкләре — утта.

Әниләр – көтеп яшәүче изге җаннар. Алар көтә белә. Әмма көтү — иң авыры. Көннәр генә түгел, хәтта сәгать телләре дә әкренәйгән сыман. Вакыт та туктап калгандай була.  Ләкин йөрәктә ышаныч яши. Ул сүнми. Һәм шул ышаныч әни кешегә яшәргә көч бирә.
 
Дүрт елга сузылган бер мизгел
 
Кайбыч районы Борындык авылында яшәүче Ләйлә апа Хәйретдинованың инде дүртенче елын улы Ришатны көтә.
Авылда берүзе генә яши. Балалары шәһәрдә, алар һәр ял саен кайтып йөриләр.
Әле шул көннәрдә Ләйлә апа шатлыгы белән уртаклашты. Ришатка яу кырында интернетка чыга алсын өчен Starlink җайланмасы (югары тизлекле интернет белән тәэмин итү өчен булдырылган глобаль иярчен системасы) алып җибәргәннәр. Элемтә бар хәзер.
Ләкин аның белән генә күңел тынычланмый...

Күптән түгел авылдан контракт буенча киткән бер егетне җирләгәннәр. Ул — Ришатның сыйныфташы. Бу хәбәр Ләйлә апаның йөрәген телеп үткән. Чөнки ул хәзер һәр югалтуны үз йөрәге аша уздыра.

Яңалыкларны да тыңламый, телевизор да карамый. Чөнки һәр хәбәр — өметне дә, куркуны да берьюлы уята.
 
Сеңлесе – абыйсы өчен терәк 
Ришат киткән көннән башлап, аның сеңлесе Лилиянең тормышы үзгәрә. Елап утыруның файдасыз икәнлеген аңлый. Барлык хисләрен йодрыкка төйнәп, эшкә керешә. Аның өчен хәзер бер максат — абыйсына һәм аның янәшәсендәге егетләргә ярдәм итү. Кием-салым, кирәк-яраклар, җылы әйберләр... ләкин алар гади генә булырга тиеш түгел — устав буенча. Чөнки теләсә нинди кием ярамый.

2022 елдан башлап Лилия кирәкле әйберләрне эзли. Кайчак аларны гади кибеттән табу мөмкин түгел. Мәскәүдән, хәтта чит илләрдән кайтарырга туры килә. Казандагы барлык хәрби кибетләрне йөреп чыккан ул. Абыйсы өчен генә түгел — ярдәмчесез калган башка егетләр өчен дә. Ул хәтта аларның кием үлчәмнәрен дә яттан белеп бетергән. Аны белмәгән кешеләр дә рәхмәт әйтә. Чөнки ул — үзенекеләр генә түгел, читләр өчен дә янып яшәүче кеше.

Юллар аша барган әни мәхәббәте
Башта Ләйлә апа бер атнадан кайтыр, бер айдан кайтыр дип өметләнә.

— Кайчандыр әти дә хәрби җыеннарга барып, тиз генә әйләнеп кайта иде бит. Шуларны истә тотып, миңа өмет бирде, - ди Ләйлә апа.
Ләкин бер көнне Ришат сеңлесенә шалтыратып:

«Әнине әзерләгез... бу бер көнлек тә, бер айлык та түгел, озаккарак...» ди.  Шул сүзләр чынбарлыкның иң ачы мизгеле була. Шуннан бирле көтү — вакыт белән үлчәнми башлый.

2022 елның декабре. Тулы бер машина белән ризык, кием-салым, кирәк-яраклар төяп, Лилия ире һәм абыйсының тормыш иптәше Эльвира белән махсус хәрби операциядәге абыйсы Ришат янына юл тоткан. Машинада гади посылкалар гына түгел, ә әниләре куллары белән пешерелгән ризык, тәм-томнар, аның йөрәк җылысы. Шул сәфәрдән соң Лилия егетләрнең нәрсәгә мохтаҗ икәнлекләрен күреп, шуларны алу өчен акча җыю эшен башлаган. Тепловизорлар, антидрон җайланмалар, УАЗ машинасы... Бөтен туганнар берләшә. Кем ничек булдыра — шулай ярдәм итә.

Машина кирәк дигәч, аны алыр өчен акча җыеп, шуны юнәтәләр, туган абыйлары аны үз остаханәсендә рәтләп биргән, дроннарга каршы саклау өчен антидрон белән дә җиһазлаганнар. Ә Лилия шул машинага антидрон алыр өчен үзе үк Мәскәүгә дә барып кайткан. Соңрак шул УАЗны курку белмәс яшь хатын яу кырына илтә киткән... Ире һәрчак янәшәсендә, берүк күзләр тимәсен. Чөнки анда — абыйлары.

— 2023 елның маенда Ришатка отпуск бирделәр, аны да сеңлесе барып алды да кире илтеп куйды, кая чаклы керергә рөхсәт ителгән – шунда кадәр керәләр. УАЗны илткәннән соң әле тагын җыелышып дрон алып җибәрдек. Кызым Лилия җыйган әйберләрнең хисабы юк.
 
Өебезнең залы– остаханәгә әверелгән чак
Бер вакыт Ришат якыннары белән сөйләшкән арада: «Антидронга каршы юрганнар кирәк», — дип хәбәр иткән. Шул сүзләрдән соң Ләйлә апаның йорты остаханәгә әйләнгән. Үзе гомерендә тегү машинасына утырганы булмаса да, өйрәнгән әни кеше. Кече кызы Азалия белән интернет аша карыйлар, өйрәнәнәләр, материалларга заказ бирәләр.

—  Азалиягә кечкенә чагында өйрәнсен диеп тегү машинасы алып биргән идек, тик аның шундый күп күләмдә тегәрлек егәре юк. Туганнарыма бу хакта әйткән идем, алар акча җыелышып миңа тегү машинасы алдылар. Материалларга килгәндә, кирәкле синтепонны Казаннан алабыз. Бер заводтан. Зал безнең остаханә, бөтенесе дә кирәк бит: кәтүктән алып, линейкага кадәр. Җитмәсә, кисү, җайлаштырып тегү бик вак эш. Әмма бик тә кирәкле. Улым һәм егетләрдән бик күп рәхмәт сүзләре килә, - дип юана Ләйлә апа.

Катлам-катлам итеп тегелгән юрганнар: камуфляж тукыма, спанбонд, синтепон, җылылык саклаучы пленка... Бу — гади юрган түгел. Алар— гомер саклаучы калкан. Ләйлә апа шуларны тегеп утырганда уйланып та куя: «Бу юрган кемнедер коткарыр... бәлки берәр әни кешенең улы исән калыр...». Шул уй аны алга этәрә, көч бирә. Баксаң, инде 50дән артык юрган аның куллары аша үткән икән. Аларны фронтта сынап караганнар инде.

— Кырыйларына тоткычлар тегәбез, бу носилка итеп кулланырга мөмкин булсын өчен эшләнелә. Һәр деталь уйланылган.  Чөнки анда — кеше гомере.. Бу юрганнар гади түгел. Алар җылытып кына калмый, саклый да. Тепловизорлардан яшерә, салкыннан саклый, хәтта яралыны күтәреп алып чыгарга ярдәм итә. Иң мөһиме — тавышсыз булсын, кыштырдамасын. Бер сәгатькә кадәр саклау эффекты бирә. Гадәттән тыш әллә нинди могҗиза да түгел анысы. Әмма егетләрне саклап калырга сәләтле эшләнмә, - дип уртаклаша хәрбинең әнисе. -  Күренми торган юрганнар  ясау технологиясе шактый гади. Җәймә ике кисәк тукымадан тора. Сүз уңаеннан, материал үзе ике төсле, бу егетләргә тәүлек вакытына һәм сезоннар алмашынуына карап маскировка өчен тукыманы әйләндерергә мөмкинлек бирә. Дроннан саклау эченә пленка тегелгән, ул хәрбиләрне тепловизордан саклый. Тукыманы без үзара беркетеп тегәбез, ә элпәне, җылылык эчтә саклансын өчен, скотчка ябыштырабыз, әгәр тишекләр ясасаң, җылылык та чыгачак һәм тепловизордан кеше күренәчәк.

Ришат якыннарына квадроцикл кирәклеге турында хәбәр сала. Махсус хәрби операция үткәрелгән җирлекләрдә тигез юл юк: сазлыклар, урман, баткаклык... Мондый шартларда уенчык квадроцикл тиз арада сафтан чыгачак. Лилия әлеге транспорт чарасының да шактый кыйбатлысын сатып алырга була. Күпме кешеләргә язып карый. Шалтырата, ярдәм сорый, әмма үзенекенә ирешә. Хәзер егетләр Лилия һәм тынгысыз йөрәкле кешеләр ярдәме белән сатып алынган машинада җилдерә.

– Квадроцикл алыр өчен бик зур сумма тупланды. 2025 ел сентябрендә Иннополис волонтерлары аша җибәрдек без аны. Маскировка челтәре кирәк булгач без Питрәч волонтерларына да, Яшел Үзәнгә дә мөрәҗәгать итеп карадык. Тик бер тапкыр сорасаң була әле, әмма һәрдаим сорау уңайсыз бит, үзебез үрергә булдык, - ди Ләйлә апа.
 
Сынаулар һәм сүзләр
Кайчак читтән сүзләр дә ишетелә: «Ник материалның кыйбатлысын аласыз? Ә без арзан бәядән таптык». Ләкин Ләйлә апа белә: арзан әйбер тиз арада таушалып чыга, ә анда алгы сызыкта көн дә кибеткә йөреп булмый.

Ләйлә апа — гади авыл хатыны. Почта начальнигы да, фельдшер ярдәмчесе дә. Көндез кешеләр арасында йөри, эшли, онытылып тора.
Кич белән дронга каршы одеяллар тегү белән мәшгуль.

—  Көнозын эшләсәң бер көндә бер одеялны тегеп бетереп була, мин бит әле почта начальнигы авылда, фельдшер ярдәмчесе дә. Күпме йөкләмә. Юк ла, бер дә зарланмыйм, кеше арасында йөреп тынычланам, онытылып торам. Иртән чыгып китеп кичке 4тә кайтам. Аллага шөкер егетләргә ярдәмем тисен дип тырышам. Кызларым кайтып ярдәм итә. Лилия белән Азалия Яшел Үзәндә. Киленем дә алардан ерак түгел яши. Ришатка повестка килгәндә кече улы Саматка сигез ай, олысы Ренатка 6 яшь иде. Киленем Яшел Үзәннең үзендә мәктәп урынбасары булып эшли, татар теле укыта. Ике оныгым да аның җилкәсендә, ди Ләйләп апа. - Лилия яу кырындагы егетләр көне-төне элемтәдә. Хатыннары да аңа шалтырата. Сынауны акрын гына үтәргә язсын. Мин монда тыныч утырам,  тегендә яу кырында, синең белән бергә мин дә елыйм. Уллары яу кырында булганнар без бер-беребезгә терәк.

Берәр көнне «Әни, без тиздән исән-имин кайтачакбыз», дип, улым шалтыратса, аның тавышын ишетсәм, шул иң зур бүләк булыр иде. Улым белән бик горурланам! Аллаһы боерса, җиңүебезгә, улымның әйләнеп кайтачагына бик ышанам. Кайтыр, гаиләсе янына, оныкларны бергә үстерерләр. Башкача булырга мөмкин дә түгел!
 
Күңел алдан сизә
Улы Ришат Ләйлә апага махсус хәрби операция турында берни сөйләми.
—  Әле улым белән сөйләштем, мине тынычландырыр өчен мин тылда ди, мин Лилиягә бу хакта сорап язам, абыең тылдамыни дим. Әни, тукта абый тегендә нидер яза, ди. Хикмәт инде, алар мин борчылмас өчен күбесен сөйләми, яшерәләр.  Өчәр ай алгы сызыкта булган вакытлар була. Тик әни күңеле сизмимени соң, бик нык догалар укыйм. Йөрәк ярыла.

Әниләр көтә. Күз яшьләре аша. Догалар аша. Өмет аша. Бу көтү — гади генә  көтү түгел. Ул — көрәш. Ул — сабырлык. Ул — чиксез мәхәббәт.
Ләйлә апа кебек әниләр – дөньяның тоткасы.

Билгеле булганча, Татарстанда «Гаилә» илкүләм проекты гамәлгә ашырыла.