«Әтием кайчан кайта?» дигән соравын ишетү иң авыры...

Зиратка җыелган халыкның күплеге, күз яшьләренең дәрья булып агуы — болар барысы да бер генә хакыйкатьне сөйли: бирегә чын каһарманны, һәлак булганнан соң Батырлык ордены белән бүләкләнгән махсус хәрби операция хәрбие Михаил Ощепковны җирләделәр. Ул 35 яшендә мәңгелеккә яшь булып калды. Йөрәктәге яраны нинди генә җылы сүзләр белән дә төзәтеп булмый. Әмма Михаилның намуслы, фидакарь тормышы турындагы хатирәләр үлемнән дә көчлерәк, алар безнең хәтеребездә мәңге яшәячәк.

Яу кыры үз кагыйдәләрен яза. Ул кешеләрне аера, әмма шул ук вакытта яңа, моңарчы күрелмәгән туганлык җепләре белән дә бәйли. «Дантист» позывнойлы Михаилны озатырга килгән һәркем аның игелекле, киң күңелле, һәрвакыт ярдәмгә килергә әзер торган кеше булуын билгеләп үткән.

Михаил белән бергә ут эчендә хезмәт иткән Алексей (позывное «Спирик»), геройның әти-әнисенә батыр һәм олы йөрәкле ул тәрбияләгәннәре өчен башын иеп рәхмәтен белдерде: «Без аның белән беренче көннәрдән үк янәшә булдык. Бу вакыт эчендә ул безнең өчен дус кына түгел, абыйга әверелде. Мин аңа гел „Брат“ дия идем. Ул һәр нәрсәгә юмор аша карый белә, авыр вакытларда да безне көлдереп бетерә иде. Янәшәдә генә үлем сагалап йөргән җирдә, өметең өзелгән чакта бу бигрәк тә мөһим. Барысы өчен дә рәхмәт аңа. Барлык хезмәттәшләрем һәм шәхсән үз исемемнән кайгы уртаклашам», — дип сөйләгән ул, күз яшьләрен яшерергә тырышып.

«Кирәк булган икән, китәбез»

Михаил Питрәч районының Кощаково авылында туып үскән. Гади авыл малае, хезмәт сөяп, җирне яратып үскән. Самара өлкәсендә хәрби хезмәтен үтеп кайтканнан соң, 2009 елда туган авылына кайткан һәм төрле эшләрдә эшләгән. Авылдашлары аны гел елмаеп торучы, ярдәмчел, кеше кайгысына битараф булмаган егет итеп хәтерли. 2022 елның 28 сентябре... Бу көн Ощепковлар гаиләсенең тормышын «моңа кадәр» һәм «моннан соң» дигән ике өлешкә бүлгән.

Ил өстендә кара болытлар куергач, Ватанны саклау бурычы килеп баскач, Михаилга повестка килә. Апасы Луиза шул көннәрне искә алып, болай ди: «Икеләнүләр, шөбһәләр булмады. Энем дә: «Кирәк булган икән, барабыз, китәбез», — диде. Аның бу сүзләрендә шулкадәр ныклык, ир-егетләргә хас булган кыюлык булган. Бер ай буена алар «Казан Экспо» күргәзмәләр үзәгендә хәрби әзерлек узалар.

Нәкъ менә шунда ул Алексей белән танышкан. Моңа кадәр бер-берсен бөтенләй белмәгән ике егет язмыш кушуы буенча бертуганнар кебек булып киткән. Аларны хәтта башкалар да «туганнар» дип атый башлаган. Бер телем икмәкне, бер кружка суны уртак итеп, алар фронт юлларыннан бергә атлаганнар.

Михаилга «Дантист» позывное бирелүе дә үзенә күрә бер кызыклы тарих. Аның гел тешләре белән проблемалар килеп чыга торган була. Гел табибларга йөрергә туры килгән, хәтта хәрби хезмәт үткән вакытта да шул бәла аны эзәрлекләгән. Шуңа күрә егетләр көлеп, ярымшаярып аңа «Дантист» позывное биргән. Ул аңа шулкадәр ятышкан ки, хәтта иң куркыныч яу кырларында да ул үзенә күрә бер якты нур, яшәүгә өмет биреп торучы исемгә әверелгән.

Сөю белән сугарылган еллар

Михаил гаилә җанлы, миһербанлы кеше булган. Гаиләсе өчен җан аткан. Булачак тормыш иптәше Елена белән алар 2018 елда танышканар. Ул вакытта Елена кибеттә эшләгән. Михаил еш кына шул кибеткә кереп йөргән, һәм һәр кергән саен кызга кочак-кочак чәчәк бәйләмнәре бүләк иткән. Чын мәхәббәт шулай башланган. Аларның мөнәсәбәтләре шулкадәр самими һәм матур булган ки, 2019 елның 9 ноябрендә алар гөрләтеп туй ясаганнар.

Тиздән гаиләдә шатлыклы вакыйга кызлары Милана дөньяга килгән. Царево бистәсеннән фатир алып, матур гына яшәп ятканда аларның тормышына афәт килеп кергән. Повестка килгәндә кызларына нибары 2 яшь ярым гына булган.
Михаил өчен әти-әнисе — Леонид һәм Равия тормышның иң зур терәге. Алар бик бердәм, дусларча яшәгән. Михаил үзенә аерым фатир алса да, гел әти-әнисен карап, аларга булышып яшәгән. Гаиләдә ул кечкенә бала булса да, һәркемгә терәк, таяныч булып торган. Гаделлекне яраткан, эшендә дә дөреслек булсын өчен үз фикерен алга сөрә белгән.

Алгы сызыктагы сынаулар

ЭКСПОдан башланган юл егетләрне чит якларга, ут эченә илткән. Алар кышкы салкыннарны да, зәмһәрир суыкларны да үткән. Иң авыры, әлбәттә, иптәшләрен югалту, көннәр буе сусыз интегү. Әмма нинди генә авырлыклар күрсә дә, Михаил гаиләсенә бу хакта беркайчан да сөйләмәгән.

1234нче комендант батальонында бер ел хезмәт иткәннән соң, аларны Купянск юнәлешенә җибәргәннәр. Бу фронттагы иң авыр юнәлешләрнең берсе. Һәр метр җир өчен көрәшү шулкадәр авырлык белән бирелгән аларга. Михаил иң алгы сызыкта пулеметчик булып хезмәт иткән. Анда инде артка чигенү дигән сүз юк, бары тик алга гына.

Гаиләсе, туганнары, әти-әнисе егетләргә һәрвакыт ярдәм итеп, посылкалар җибәреп торган. Михаил алгы сызыкта да егетләр белән бердәм булган. Кызларының балалар бакчасында кичә булган көнне Елена иренә фотолар җибәргән. Әмма ул аларны ачып карый алмаган... Кәрәзле телефон экранында яңа хәбәрләр килгәне күренсә дә, аларны укырлык кеше инде булмаган.

Кременная урманындагы мәхшәр

2024 елның 24 декабре. Кременная ягында хәлләр киеренкеләнгән. Михаилларны, 3-5 кешедән торган төркемне, алга таба разведкага һәм позицияләрне ныгытырга җибәргәннәр. Тик шул вакытта каршы яктагы окопларда каршы як көчләре капланып яткан. Көтмәгәндә башланган атыш, пулемет снаряды егетләрнең юлын кискән. Алар үз бурычларын соңгы сулышларына кадәр үтәп, батырларча һәлак булган. Бу хактагы кара хәбәрне Елена егетләрнең якыннары җыелган төркемнән белгән.

Дөнья асты өскә килгән. Кая шалтыратырга, кемнән ярдәм сорарга белмичә, ул үзе дә белмәгән халәттә калган. Акрынлап командирларына чыккан, бөтен кеше ярдәм итәргә тырышкан. Тик Михаил озак вакыт дәвамында «хәбәрсез югалганнар» исемлегендә йөргән. Иптәшләре аларның кайда һәлак булганын белсәләр дә, ул урынга барып керергә мөмкинлек булмаган. Каршы як бу территорияне нык контрольдә тоткан.

Көтү газабы... Айлар буена сузылган билгесезлек. Шул вакыт эчендә гаиләнең нинди халәттә булуын, ниләр кичергәнен бер Ходай гына белә. Һәр ишек шакыган саен, һәр телефон шалтыраган саен йөрәк дөпелдәп хәбәр көткән. Инде соңрак, ул урыннарда чистарту үткәрелгәч кенә, егетләрнең җәсәдләрен Кременная урманыннан алып чыкканнар.

Мәңгелек хәтер һәм Батырлык ордены

Михаилның әнисе Равия бу авыр көннәрдә бер төш күргән. Анда ап-ак кием кигән улы әнисенең кулына нидер тапшырган, ә аннары ул, яктылыкка төренеп, эреп югалган. Бу төш юрауларсыз гына да күп нәрсә турында сөйли. Нәкъ ике атнадан соң, Еленага шалтыратып, Михаилның каһарманлыгы өчен үлгәннән соң Батырлык ордены белән бүләкләнәчәге турында хәбәр иткәннәр.

— Улым соңгы тапкыр ялга кайтуында шундый нык, җылы итеп кочаклады ки, икебез дә нидер буласын гүя сиздек. Сүзсез генә, йөрәк белән. Шунда тыныч кына: «Әни, ни генә булмасын, нинди сүз әйтмәсеннәр, берсенә дә ышанма. Мин кайтачакмын, җиңү белән. Син мине көт кенә, догаларыңнан калдырма, — дигән Миша әнисенә моңсу күзләрен тутырып карап. Көтми димени соң әни кеше... Равия апа улын җирләгәннән соң да әле дә көтә, әле дә ишектән күзен алмый. 

Кощаково авылында бүген тыныч. Әмма бу тынычлык нинди зур бәя белән яуланганын һәркем белә. Уйнап йөрүче кечкенә Милананың эчкерсез, саф тавыш белән: «Әтием кайчан кайта?» дип соравын ишетү — дөньядагы иң авыр сынауларның берседер. Әтисе аның янына бүтән кайта алмас. Әмма ул күкләрдән үзенең «кечкенә принцессасын» саклап, яклап торыр. Чөнки батырлар үлми, алар бары тик Ватан күгендәге якты йолдызларга әверелә…