Бер гаиләгә сыйган сынаулар: «Флёрка, син исән икәнсең...»

Фәймә апа карынында яралган бала белән иреннән кайтып китәргә мәҗбүр була. Кызы туа. Тик кызы Флёрага да парлап балалар үстерергә насыйп булмый, 29 яшендә кечкенә балалар белән тол кала.

Балачак фаҗигасе

Сау-сәламәт булып туган Фәймә апаның язмыш бала вакытында сыный башлый. Алты айлык вакытында мич башыннан егылып төшә. Яңа туган баланы әти-әнисе балалар бакчасына бирә. Карау җитеп бетмиме, әллә башка сәбәпме, кечкенә кыз мич башыннан егылып төшә. Ул чорда хастаханәләргә йөртү юк, сабыйга бернинди ярдәм күрсәтелми. Нәтиҗәдә бер колагы чукрак кала. Кыз үсеп җитә, тормышка чыга. Тик язмыш тарафыннан кимсетелгән кыз ир йортында бәхетен тапмый. Башкалар белән чуалган ир, йөкле хатынын куып җибәрә. Ике хатында бер-бер артлы ике баласы туа. Ир Фәймәне түгел, башканы сайлый, парлы гаиләдә өч бала үсә.

Әтиледән әтисез калган кыз әби-бабай тәрбиясендә үсә. Фәймә апа колхоз эшеннән кайтып керми, сарык та карый, тавык фермасында да эшли, нинди эшкә кушсалар шунда бара. “Берәрсе эшкә чыкмаса, бригадир безгә килеп, аларның да эшләрен миңа йөкли иде”, - дип искә ала ул бүген. Каршы килә белмәгән, башын иеп эшлисе дип белгән. “Мин бәләкәй вакытта әнкәйне күрмәдем дә”, - ди кызы Флёра апа.

Кыз әтисез үссә дә, Флёраны әтисе ягыннан әбисе бу баланы бик якын итә, үзләрендә берәр атна кунак итә. “Әбиләрдә бик еш кунак була идем. Мәктәптә укыган елларымда да каникулларда алып киттеләр. Ә әти йортына барганым булмады. Алар Башкортстанда, без Татарстанда яшәсәк тә, авыллар якын иде. Әле дә хәтеремдә, әти су буеннан качып кына без яши торган авылга килә иде дә, мине чакырып чыгарып,  “кызым”, дип яратып, сөеп, кире үзе яши торган авылына җәяүләп кайтып китәр иде. Кесәсеннән кайвакыт гольфы, өчпочмаклы косынкалар алып бирер иде”, – дип искә ала Флёра апа.

Кыз үсеп җитә, тормышка чыга. Ул вакытта яңа кода-кодагыйларның бер-берсенә бүләк бирү гадәте көчле. Каенанасы килененең язмышын белеп, Фәймә кодагыена гына түгел, Флёраның әтисенә, аның хатынына да бүләк әзерли. Ире Касыйм белән бирнә бүләкләрен бирергә баралар. Гадәттәгечә әбисе йортына кайтып керәләр. Шул вакытта беренче тапкыр әтисенең бусагасыннан атлап керә. Ул йортта аларны бик яхшы кабул итәләр. Табыннар әзерләп, кунак итеп җибәрәләр. Әтисе кызы белән киявен озатырга чыккач: “Кызым, гафу ит, синең ялгыз үсүеңә мин гаепле”, – ди.

– Без бер-беребезгә ачуланышып йөрмәдек, ике арада үпкә тотмадык, – ди Флёра апа. – Әтинең икенче гаиләсендәге балалары белән әле дә аралашып яшим. Кызганыч, аларга бала хәсрәтен кичерергә туры килде, бер малайлары вафат булды.

“Дөнья бәһасе кеше иде”

Булачак тормыш иптәше белән алар очраклы гына таныша. Студент кызларны яфрак печәне әзерләргә Әлки районының Мулланур Вахитов авылына җибәрәләр. Биш кызны бер йортка фатирга кертәләр. Флёра фатирга кергән йортында килен булып кала.  

– Үкенмим, ирем бик яхшы кеше булды, гомере генә кыска булды, – ди Флёра апа. – Җиде генә көн йөрдек тә, гаилә кордык. Иртәгә китәсе дигән көнне килен итеп алып калдылар. Ике балабыз булды.  

Өч ел төп йортта яшәгәннән соң, Яшел Үзән районының Әйшә авылында яшәүче иренең бертуган апасы аларны үзләре янына күчеп килергә күндерә. “Монда мөмкинлекләр күбрәк, килегез”, - ди. Яшь гаилә әлеге бистәгә килеп урнаша. Касыймның дәү әнисе вафат булганлыгы турында телеграмма килгәч, Флёра иренең туганнары белән бергә биш кеше такси яллап Әлки районына юлга кузгалалар. Алтынчыга шофер. Касыйм ул көнне  командировкада, кичкә кайтып җитәргә тиеш була. 2 февраль, юлда аяк басмаслык бозлавык.

Алексеевскийга килеп җитәрәк, такси шоферы КамАЗ машинасын узарга чыга. Йөк машинасы уздырырга уйламый да, газына баса. Ике машина шулай куышып бара торгач, каршы якта машина пәйда була. Машиналар бәрелешеп, алты кеше утырган такси юл читенә оча. “Тизрәк чыгыгыз”, – дип кычкыра шофер. Чыгалар. Флёраның кышкы сапогилары артка карап тора. “Җизни алгы утыргычта иде, аның авызы кыйгаеп, тешләре төшеп беткән, шоферның кулы сынган, асылынып кына тора иде. Апаның баш мие селкенгән.

Узгынчы машина туктап, иң беренче мине алып киттеләр. Юлда аңымны югалтканмын. “Миленький, потерпи”, – дип нашатырь спирты иснәтеп,  бер таныш булмаган ир кулларына күтәреп Алексеевск район хастаханәсенә кертеп куйды. Соңыннан бу хәлләрне искә алганда апа, әллә ничә машинаны туктаттык,  ник берсе хастаханәгә алып барырга риза булсын, диде. Җизнине канга баткан ул, алмыйбыз, дигәннәр. Бары бер мәрхәмәтлесе алып киткән. Аннан апаны кемдер утыртып алып барган, ике кешене хастаханәгә илтүче дә булмаган”, – дип искә ала Флёра апа.        

Флёраның нинди хәлдә икәнен күреп, хастаханәдәгеләр вертолёт чакыртырга, аягын кисәргә кирәк, дип сөйләнә башлыйлар. Шунда бер хирург керә дә, аяк кисәргә беркайчан да соң түгел, яшь кеше, без аны дәвалап карыйк, аннан хәл итәрбез, ди. Бу вакытта аңа 27 яшь була. Гәүдәсен гер белән тарттырып куйган килеш, өч ай буе кыймылдамыйча түшәмгә карап ята. Ике кечкенә бала белән калган ире, атна саен хатынының хәлен белергә хастаханәгә йөри.

- Ирем эшләде дә, балаларны да карады, минем яныма да йөрде. Каенанам ике баланы үзем карап торам дисә дә, Касыйм бирмәде. Үзем карыйм, Флёра да юк, балалар да булмаса мин нәрсә эшлим, дип ике кечкенә баланы өч ай буе карады. Бу вакытта балаларыбызның берсенә - алты, икенчесенә ике яшь иде.

Мин шундый ике кечкенә баланы күршегә калдырып киттем. Дәү әниебез үлгән, иремнең туганнары белән авылга кайтам. Касыйм кичкә командировкадан кайта, ул кайткач дәү әнисе үлгәнен әйтерсез, дидем. Ирем безнең кайтып киткәнне белмәде дә. Авария булганын ишеткәч, миңа гына әйтмиләрдер, Флёра үлгәндер, дип уйлаган. “Флёрка” дип әйтә иде ул миңа. “Флёрка, син исән икәнсең, әйтмиләрдер, дип шулкадәрле курыккан идем”, - дип мине күргәч кочаклый-кочаклый елады. Җизни, мин, иремнең апасы бергәләп хастаханәдә яттык. Иң озак ятканы мин булдым.

Тормыш сынавы

Өч айдан соң аны гипс белән өенә кайтарып җибәрәләр. Өч ай култык таяклары белән гипслы килеш йөри. Аннан кечкенә таякка кала. Бер ел дәвамында үз аягына юньләп басып йөри алмый. Касыйм Флёркасының хәленә кереп, эшкә киткәндә итен юып, сулы кәстрүлен газ өстенә, бәрәңгесен, суганын әрчеп, турап, токмачларын өстәлгә куеп киткән. “Флёрка, пешерә алсаң пешерерсең, пешерә алмасаң, кайткач үзем пешерермен”, - дип әйтә торган булган.   

Ике елдан соң бу гаиләне тагын да зур фаҗига көтеп торган. Туйларына нәкъ 11 ел булган көнне - 30 августта Касыйм фаҗигале төстә вафат була. Лаеш районына командировкага чыгып киткән җиреннән, туры юлдан гына, басу аша кайтырга уйлаган ир, сазлыкка очрап, тракторы белән каплана. Бу вакытта аңа - 32, Флёрага 29 яшь була.

Өйләнешкәч, төп йорт бакчасына ике төп кара миләш утырта алар. Шул миләшнең берсе яңара, икенчесе тернәкләнеп китә алмый, корый. Касыймның әнисе чыга да, берсе генә ялгызы үсеп утырмасын әле дип, икенчесен дә йолкып ата. “Миләш безнең гаиләнең озын гомерле булмаячагын шул вакытта белгерткәндер, - ди Флёра апа. – Касыймның эшендәгеләр кайтты, безнеке юк. Бөтен кешене аякка бастырдым. Эзли башладык. Очраклы гына бер кеше күреп милициягә хәбәр иткән, басудан табып алдылар. Алып кайтып салдылар. Касыйм, дип гәүдәсенә яттым, күзеннән яше тәгәрәп төште. Мәет тә елый икән. Без генә түгел, ул да калдырып китүенә елады. Аны югалту коточкыч авыр булды”.   

Яңа тормыш, яңа сынаулар

Егерме елдан соң Флёра апа кабат тормышка чыга. “Майский” хуҗалыгында эшләүче бу ханым уенын чынын бергә кушып, бакчасы, мунчасы булса бер бабайга кияүгә чыгар идем, дип куя. Бергә эшләгән Рәмзия минем бит абыемның хатыны вафат булды, әйдәле, сезне таныштырыйм, дип куя. Шулай һич уйламаганда Яшел Үзән районының Каратмән авылы кешесенә әйләнә. Инде менә бу авыл килене булганына да 15 ел вакыт узган. Тормышка чыккан вакытта ук Флёра апа булачак иренә килсәм әни белән киләм, ул мине ялгызы үстерде, мин аны калдырып килмим, ди. Рафис абый риза була.

2016 елда аны тагын бер сынау көткән. Ашказанына катлаулы операция ясыйлар. “Гөлнур дустым булмаса, мин инде бу якты дөньяларда булмас идем, - ди Флёра апа. – Авырган килеш эшләп йөрдем. Автобуска утырып эшкә барганда Гөлнур төртеп төшереп калдырды, йөрмә монда, хастаханәгә барып күрен, диде. Ул төшереп калдырмаса, сузып йөреп, тагын да соңарган булыр идем. Бөтен эчем янды. Яман авырудыр, дип уйладым, табибларга күренергә курыктым. Гөлнур мәҗбүр иткәч күренгән идем, табиб йөземә бәреп әйтте, соңга калып килгәнсез, сезнең ашказаныгызда яман чир, диде.

Ул көнне Каратмәнгә түгел, Әйшәгә балаларыма кайттым, бу хакта аларга да әйтмәдем, яттым. Иртән торышыма ябыккан идем. Кызым соңыннан гына әйтте, әни, без сине иртән танымадык, бер төн эчендә сулдың, ди. Ябыкканны итәгемнән белдем. Итәк кигән идем, кияргә дип билемә куйсам, төште дә китте. Үземнең уйларым, борчылуларым белән бер төндә ябыктым. 80 кило идем, үлчәүгә басып карасам, 70кә калганмын. Тикшерделәр, төрле анализлар алдылар, яман чир булып чыкмады, мең шөкер. Әмма шулай булса да, 35 килога ябыктым. 45 килога калдым. Бу хәлләргә ун ел инде, Аллага шөкер, яшим.  Инде башка борчулар булмасын дим, баштан бик күп сынаулар узды”.

Фәймә апаны да ул туган авылы Актаныш районының Әгъбәс авылыннан әнисе авырый башлагач алып килә, катлаулы операцияләр ясатканнан соң, кабат авылына кайтармый, үзе янында Әйшәдә калдыра. Рафис абый йортына да бергәләп киләләр. Фәймә апа кызы белән кияве тәрбиясендә яши. “Касыйм кияү кызыма өйләнүгә әйтте, әби, борчылма, без сине картаймыш көнеңдә карарбыз, диде. Карый алмады. Язмыш безгә Рафис кияүне бирде. Мең рәхмәт, хөрмәттә яшим. Чит район кешесе булсам да, авыл кешеләре дә, җитәкчеләр дә үземне олылап тора”, - ди Фәймә апа.

85 яше тулгач, Яшел Үзән районы хакимияте башлыгы Михаил Павлович Афанасьев Фәймә апаны юбилее белән котларга килгән. 90 яшенә дә көткән. “Район җитәкчесе һәр өлкән кешене юбилее белән котлап йөри алмый. Бүләк белән чәчәк алырмын да, район башлыгы бирде дигән булып әбине котларбыз, дип улым планнар корып куйган иде. Аллаһның рәхмәте, Олы Яке авыл җирлегенә җыелышка килеп, әнине бөтен халык алдында котлады. Әнинең сөенүләрен күрсәгез. 100 яшемә дә килеп котлап китәрсең, көтәм, дип шатланып калды”, - ди Флёра апа.