Саба районында 27 ел буе тик яткан мотоциклга яңадан тормыш бирделәр

Әтисе вафатыннан соң, мотоциклга утырганы булмаган. Саба районының Шәмәрдән авылында яшәүче Руфинә Мозафарова ничә еллар хыялында йөрткәнен 27 елдан соң тормышка ашыра. Гаражда тик яткан әтисенең мотоциклын ремонтлаткан.   

- Әти әлеге мотоциклны кулдан, колхоз рәисе булып эшләгән Гафият абыйдан алды. Безнең әти 1923 елгы, мотоцикл сатып алганда 56 яшьтә иде.  Шунысы гаҗәп, аның номеры да 56-23 иде. Машина турында әйтеп тә тормыйм, элек хәтта мотоцикл да бик сирәк кешедә генә булды. Әти оста мичче иде, шул мотоциклга утырып, авылларга мич чыгарырга йөрде, эшкә дә барды, - дип искә ала Руфинә. 

Тиктормас кыз (
Сигезенче класста укыганда Руфинәнең әнә шул мотоциклда йөрисе килә. Тик әтисеннән сорарга курка. Күрше класста укучы Фәнил исемле егет җилдәй җилдерә, Руфинә тәвәкәлләп аннан мотоциклда йөртергә өйрәтүен үтенә.  Менә монысы газ, менә монысы тормоз, менә монысы тизлекне күчерә торган рычаг, дип күрсәтеп бирә дә, егет аны ике тәгәрмәчле мотоциклга утыртып җибәрә. Башта беренче тизлек белән генә йөри Руфинә. Аннан тизлекне арттырып карарга була. Агачның ике төбе арасына керә дә, мотоциклы ава. Газны җибәрергә кирәк, ә Руфинә уйламый да, мотоциклы үкерергә тотына. Шул вакытта Фәнил газны җибәр, дип кычкыра. Ә Руфинәнең куркуыннан ничек итеп газны җибәрергә кирәге башыннан чыга. Фәнил ярдәмгә килә. Кызга кабат өйрәтә, курыкмаска куша. Шулай тәвәккәлләп ике тәгәрмәчле мотоциклны йөртергә өйрәнә. Ныклап өйрәнгәч, әтисенә әйтә. Әтисе кызын тикшереп карый. Бишекле мотоцикл аумый, йөрергә рәхәт. Шуннан соң ул кызына ышынып мотоциклын бирә. Руфинә печәннәр чабып алып кайта, кәҗә өчен миллек (себерке) әзерли. 
- Мин үземне белә башлаганнан бирле кәҗә асрыйбыз, - ди Руфинә. – Хәзер дә кәҗә тотабыз. 

Әтисенең мотоциклына утырып, Нократ елгасының икенче ярына, 100 чакырым ераклыктагы туганнарына Константиновкага (Киров өлкәсе) кадәр барып кайта. Әтисе мотоциклны төзәтә, Руфинә йөреп тора. 

Әтисез калгач 
Бөек Ватан сугышы ветераны әтисе 1999 елда, 76 яшендә вафат була. Аның вафатына да 27 ел вакыт узган. Бөек Җиңүнең 80 еллыгына гараждагы мотоциклны бизәп, әнисен бишегенә утыртып, әтисенең фотосурәтен тоттырып, парадка чыгу турында хыяллана башлый. Тик насыйп булмый, әнисенең хәле авыраеп, реанимациягә салалар. Ике айлап әнисе белән бергә хастаханәдә ятарга туры килә. “Узган елгы җәебез хастаханәдә үтте”, - ди үзе дә шунда эшләүче Руфинә.

Резеда апасының улы, Балтачта яшәүче Рафил Хафизов мотоцикллар, питбайкер, печән чапкычлар, кар эттергечләр, квадротцикллар ремонтлый. Апасының хыялын белеп, аңа ярдәмгә килә. “Апа, минем башта шундый уй туды, әйдә, абый да шул өлкәдә эшләде, бабайның мотоциклыннан милиция техникасы ясыйк. Бу бит узган гасырда чыккан мотоцикл. Бөтен кешегә бер истәлек итик. Синең янда фотога төшәргә теләк белдерүчеләр дә булачак. Милиция мотоциклы эшләсәк, Сабан туена да чыга алачаксың, Җиңү бәйрәмнәренә дә, башка чараларга да чакырачаклар. Эшлибез икән, элеккегеләрне искә алып эшлик”, - ди Рафил апасына. Руфинәгә шул гына кирәк тә, риза була. 
Энесе ялгышмый. Ремонт эшләре барышында ук балтачлар әлеге мотоциклны гаражында күреп, кызыксына башлый, сатып алырга теләк белдерүче кешеләр барлыкка килә. Тик Рафил бу мотоциклның хуҗасы барлыгын, сатылмавын, махсус заказ буларак эшләвен әйтә. 
Сыек яшел төстәге мотоциклның буяуларын кырып, милиция техникасына туры килгән төсләргә буяп, маякчыклар урнаштырып, алтын куллы Рафил апасының хыялын тормышка ашыра. Руфинә бу вакытта милиция киемнәре табып куя. Сыбызгысын да, таякларын да, пистолетлар тыгып куя торган кобрасына кадәр юнәтә. 

Бер булмаса бер була (
Тик быелгы Җиңү бәйрәменә дә барырга насыйп булмый. Руфинәнең милиция мотоциклын эшләтүен белеп алган авыл җирлеге башлыгы Альберт Вәлиев, аңа парадка чыгарсың әле, дип әйтеп куйган була. Балтачтан Шәмәрдәнгә кайтучы бу мотоцикл Бөрбаш авылына (Балтач районы) җиткәч сүнә, машинага тагып, Шәмәрдәнгә сөйрәп алып кайталар. Руфинәнең гаражында берникадәр торганнан соң, май башында тагын күңеле кузгала. Шәмәрдәндәге техника рәтен белүче ирләргә дә күрсәтеп карый. Габделхәй абый Садыйков та ярдәм итәргә тырышып, хәтта Киров өлкәсенең Нократ Аланына барып, запчастьларына кадәр алып кайта, тик иске мотоцикл кабынырга, кабаттан йөрергә теләми. Рөстәм Владимиров дигән егет тә җан кертергә теләп тырыша, юк, эшләми генә бит. Кичен Шәмәрдән урамнары буйлап велосипед белән йөрергә чыккач, машиналар төзәтүче Раушанны күреп, мотоцикллар да төзәтмисеңме, дип сорый. “Иске милиция мотоциклын ремонтларга дисеңме?” -  ди оста. Бу хакта ул да хәбәрдар булып чыга. Алып килерсең, карап карармын, ди. Әниләрен Шәмәрдәнгә алып килгән энесе Рафил керә дә: “Апа, йөрәгем тыныч түгел, кабат үзем карап карыйм әле”, - дип мотоциклны үзенең йөк машинасына салып, кире Балтачка алып китә. Кабаттан карый. Карбюраторы беткән була, аны алмаштыра. Аның бит әле запчастьларын да табу кыен, иске мотоциклдан салдырып алалар. 12 июнь көнендә Руфинә мотоциклын Балтачтан барып ала. Шәмәрдәнгә кадәр үзе рульдә кайта. 27 ел тик яткан мотоциклга кабаттан әнә шулай яшәү сулышы бирелә. 

- Мотоциклда йөрү шулкадәрле сагындырган, хисләремне әйтеп, аңлата торган түгел, - ди Руфинә. – Әллә кайларга барып йөрергә хыялланмыйм, кәҗәгә печән чабып алып кайтсам, миллек җыяр өчен менә дигән инде миңа. Бәйрәмнәрдә чыгып, мәйдан әйләнеп, җанымны басар өчен кирәк ул. Балтачтан кайтышлый Биктәш авылындагы Питрау бәйрәменә дә керергә уйлаган идем, машиналар күп, борын тыга торган түгел, Салавыч авылыннан башлана дигәч, кире уйладым. Бәйрәмгә килүчеләргә сюрприз ясыйсым килгән иде. 

Тиктормас ханым
Руфинәне күпләр белә. Кулына гармунын кычтыра да, Саба районында узган чараларда гына түгел, республиканың төрле төбәкләрендә узган чараларда актив катнаша. Башлангычта укыганда телевизордан мәктәп формасы кигән кечкенә кызның аккордеонда уйнавын күреп ала да, үзенең дә гармунда уйнарга теләге барлыкка килә. 

- Әтинең тальян гармуны бар иде, - ди Руфинә. – Көй чыгарырга теләп, әтинең гармунын кулыма алдым, басып карый, чыкмый гына бит. Әнидән берәр көй уный белмисеңме, күрсәт әле, дип сораган идем, ул миңа “Туй җыры”ның башын уйнап күрсәтте. Үзе кәҗә саварга чыгып китте. Без газетаны кисеп, телләренә ябыштырып өйрәнә идек дип, киңәшен бирде. Ул керешкә, әлеге көйне шактый чыгарырга өйрәндем. Менә шуннан гармунда уйный башладым. 16 яшемә “Белорус” дигән ике рәтле гармун алып бирделәр. Гармунда уйнарга беркая да укымадым, үзлегемнән өйрәндем.   

Бүген ул эшли дә, төрле чараларда да катнаша, урын өстендә ятучы әнисен дә тәрбияли. “Әти белән әни законлы язылышмаган булган. Урын өстендә ятучы әнием тыл ветераны. Тол калган ветеран хатыны буларак бернинди дә ташламалардан файдалана алмый. Әнинең фамилиясе - Заһидуллина, әтинеке - Зәкиуллин. Безнең Саба районында ирләре белән язылышмаган аркасында бөтен ташламалардан мәхрүм калган ике хатын бар, икесенең дә фамилияләре Заһидуллина, - ди Руфинә. - Әти белән әни 35 ел гомер итте. Икесенең дә икенче гаиләләре. Әтинең беренче гаиләсендә балалары булмый, 15 елдан соң аерылышып, әни белән кавыша. Әни әтинең беренче хатынына бик нык охшаган булган, сеңлесе дип уйлаучылар да булган. Әни мине тапканда әтигә 46 яшь була. Бу никахтан ике бала үстек. Энем Рәсим полициядә эшләп лаеклы ялга чыкты. Язмыштан узмыш юк, документ булмагач берни эшләп булмый. Юкса, әти белән әнинең бергә яшәвен раслаучы шаһитләр дә бар”. 

Ике балага гомер биргән Руфинә инде үзе дә күптәннән дәү әни. Олы малаеның биш баласы бар. Икенче улы быел мәктәп тәмамлап, югары уку йортына керергә җыенып йөргән мәлләре. Шуларның уңышларына сөенеп, үзе әйткәндәй, хыялларга чумып, тормыштан ямь табып, әле дә чалгы белән печән чабып яшәп яткан мәлләре.