“Гашыйклар тавы” прокатта: Африкадан килгән егет татар фильмын төшергән

Режиссер һәм сценарист – язучының улы Салават Юзеев.

Фильмны Татарстанның Арча, Питрәч, Югары Ослан районнарында; Мәскәүдә һәм Белорусьтә төшергәннәр.

– “Гашыйклар тавы” бик танылган әсәр. Ул театр сәхнәсеннән төшми. Күптән түгел Уфаның “Нур” театры әсәр буенча премьера чыгарды. Әдәби әсәрне экранга кую өчен аны яңа баштан язарга кирәк диләр. Минем дә нәкъ шулай булды. Фильм роуд-муви (сәяхәт фильмы) стилендә төшерелде. Әти һәм ул үзләренең туган ягына кайта. Башта алар бер-берсен аңламыйлар. Сынаулар аша ул – әтиле, ә ата – уллы була. Әсәрдә сюжет буенча әти-әниләр үләләр. Ә безнең фильмда барысы да исән кала. Дөресен әйткәндә, мин ахыры бәхетле тәмамланган әсәрләр яратам. Без бу фильмны әзерләгәндә прокатка чыгарырбыз дип уйламадык. Яхшы, сыйфатлы фильм гына төшердек. Якутск шәһәрендә премьерадан соң, аны прокатка алырга сорадылар. Менә шул вакытта фильмны кинотеатрларда күрсәтү турында уйлана башладык, – ди Салават Юзеев.

«Гашыйклар тавы» әсәре буенча нәфис фильм төшерергә Миләүшә Айтуганова тәкъдим иткән. Фильм өчен «Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасында башка телләрне саклау, өйрәнү һәм үстерү» дәүләт программасы буенча 4 млн 700 мең сум бүлеп бирелгән.

– Илдар Юзеевның юбилее булырга тиеш иде, шуңа Салаватка шалтыратып: “Әйдә әтиеңә бүләк ясыйк”, – дидем. Бу автор киносы, шуңа күрә фильм прокатта азмы-күпме акча җыя алса да, яхшы. Прокатка таныклык алганда фильмга яшь чикләве 16 + куйдылар. Димәк, без бу фильмны мәктәпләрдә күрсәтә алмыйбыз. Татарстаннан тыш,  фильмны Россия буенча 150 кинотеатрда күрсәтәчәкләр. Республикада исә, фильмны күрсәтү мөмкинлеге булган бөтен мәйданчыкларны да исәпкә алабыз, – ди Миләүшә Айтуганова.

Кинотеатрларда фильмны ике вариантта – тавышландырылган русча тәрҗемә белән һәм рус телендә титрлар белән татарча карап булачак.
 Фильм күп кенә фестивальләрдә җиңү яуларга да өлгергән. Таҗикстанда, Мароккода, Иранда призлы урыннар яулаганнар. Героиня – Алматы шәһәрендә «Евразиядә иң яхшы актриса» номинациясендә, Камал театры артисты Илдус Әхмәтҗанов Мароккода «Иң яхшы актер» номинациясендә җиңүгә ирешәләр. Илдус әфәнде сүзләренчә, бу фильмда төшү үтә кыен булган.

– “Гашыйклар тавы” әсәре белән беренче тапкыр гына очрашмыйм. 1980 елларда аны радио өчен яздырдык. Бу фильмда мин Сәетнең өлкән чагын, гомер көзен уйнадым. Телевизион сериалны төшереп кенә бетергән идек, шул дәрт белән фильмга кастингка бардым. Мине алдылар, съемкалар башланды. Сериалдагы кебек дәртләнеп уйнарга тырышам, режиссер туктата. Артист булгач, уйныйм бит инде. Ә кинода уйнарга түгел, яшәргә кирәк икән. Кинода режиссер белән оператор могҗиза тудыра, менә шуны аңладым. Башта кыен булды, аннан җайлаштык, – ди Илдус Әхмәтҗанов.

Шунысы да кызык: татар фильмын Анголадан килгән студент төшергән икән. Салават Юзеев аны оператор итеп ала.

- Ул бөтенләй башка карашка ия һәм аның белән эшләү дә кызыклы булды. Сүз уңаеннан, аңа иң ошаган образ - Илдус абый Әхмәтҗанов башкаруында иде. Рольгә актер сайлаганда да, аның фикерен исәпкә алдык. Хәзер ул туган ягына кайтып китте. Мөмкинлек булса, мин, һичшиксез, аның белән тагын кино төшерер идем. Безнең фильмда камера гел хәрәкәт итеп тора, монба Ангола егетенең җитез аякларының өлеше дә бар. Гомумән, съемкалар вакытында аның белән бәйле кызык хәлләр күп булды. Иң гаҗәпләнгәне – мунча иде. Кешеләрнең үз теләкләре белән  мунчада тирләп-пешеп юынуына шаккатты, - дип сөйләде Салават Юзеев.

Фильмда ир-егетләр образы беренче планга чыга. Яшь һәм урта яшьтәге Сәетне – Булат Гатауллин белән Татарстанның халык артисты Рәфикъ Таһиров уйнады. Булат Гатауллин аеруча Белорусьтә узган съемкаларны сагынып искә алды.