Театрга ничек киенеп барырга? Артистлар һәм экспертлар фикере

Шушы көннәрдә Россиянең халык артисты Николай Цискаридзе мәдәни учреждениеләрдә бердәм дресс-код кертергә вакыт дип белдерде. “Гыйбадәт йортына ялангач иңбашлары белән шортылар киеп керергә ярамый. Бу әдәпсезлек, һәм, асылда, сезне кертмәячәкләр дә. Театрда да шул ук хәл. Шлепкаларда, шортыларда килергә ярамый. Бу башкаларга һәм шул урынга карата ихтирам да. Россия Мәдәният министрлыгы да бу кагыйдәләрне булдыруда катнашырга тиеш...” – дигән ул “ТАСС”ка биргән интервьюсында. 

“Сүнмәгән телефоннар, соңга калулар борчый безне”
Г.Камал театры директоры Илгиз Зәйниев киенүгә карата андый катгый карашта түгел. “Кемнеңдер костюм-чалбары гомумән булмаска мөмкин. Чама белән, кеше арасында йөрергә килешле киемнән булса, минемчә, шул җитә”, – ди ул.

Дресс-кодтан битәр аны спектакль барышында залда утыручыларның сүнмәгән телефоннары, тамашачыларның соңга калулары күбрәк борчый. 

– Театр кагыйдәләрендә соңга калучыларны залга кертмәү дигән сүз бар анысы. Ләкин аны гамәлгә җигә башлаганда, гадәттә, андый тамашачыларның күбесе бөтен театрга кычкырып, талаша башлыйлар. Андый күренешләр белән ямьсезләнәсе килмәгәнгә, билетерлар аларны залга кертә. Әлбәттә, бу башка тамашачыларга, артистларга бик комачаулый, – ди Илгиз Зәйниев.

Дресс-код – чикләү түгел
Тинчурин театры директоры Фәнис Мөсәгыйтов театрга дресс-код кертү ягында. Аның сүзләренчә, бу эш берникадәр башланган да. 
– Безнең максат – театрга йөрүне гадәти бер күңел ачу чарасы гына түгел, ә үзенә күрә бер бәйрәм, рухи вакыйга дәрәҗәсенә күтәрү. Тамашачының театрда үз-үзен тоту кагыйдәләренә багышланган махсус видеороликлар әзерләнде. Алар социаль челтәрләрдә дә урнаштырылды, театр фойесында даими рәвештә күрсәтелә. Нәтиҗәсе булыр дип ышанабыз. Театр ул – сәхнә белән зал арасында рухи бәйләнеш туа торган үзенчәлекле мохит. Ә кешенең өс-киеме, аның тышкы кыяфәте, һичшиксез, эчке халәтенә һәм үз-үзен тотышына тәэсир итә. Көндәлек яки спорт стилендәге иркен кием кешене иркенәергә, гадәти мохиттәгечә утырырга, хәтта кайчак салынкы тотышка этәрергә мөмкин. Ә инде зәвык белән сайланган, кичке рухтагы образ, киресенчә, кешене җыйнаклыкка, игътибарлылыкка, әдәплелеккә өнди. Театрга матур итеп киенеп килү ул кемгәдер күрсәтү өчен генә түгел. Бу – сәнгатькә, артист хезмәтенә һәм башка тамашачыларга хөрмәт билгесе. Кием аша кеше үзе дә бу кичәнең аерым бер вакыйга икәнен тоя башлый, күңелендә бәйрәм хисе туа. Димәк, дресс-код – чикләү түгел, ә театр атмосферасын саклау, аны тагын да югарырак мәдәни дәрәҗәгә күтәрү чарасы.

Театр артисты Артем Пискунов театрга тамашачыларның джинс чалбардан килүенә каршы түгел. “Әмма майкадан яки спорт костюмыннан килүне килештермим, – ди. – Әйе, көндәлек тормышта костюм-чалбардан, смокингтан йөрергә яратмаган кеше була, шулай да театр өчен генә булса да киеп килә ала дип саныйм”, – ди ул. 

Татарстанның халык артисты Сәкинә Минханова да, тамашачылар матур итеп киенеп, ясанып-бизәнеп килсәләр, туфли дә кисәләр, тагын да күркәм булыр иде, дигән теләктә.  

Яхшы идея
Эшлекле һәм дөньяви этикет эксперты Светлана Гашигуллина барлык театрларда мәҗбүри дресс-код кертү тәкъдиме белән Николай Цискаридзе актуаль мәсьәләне күтәрде дип саный. 

– Халык артисты ниндидер кырыс рамкаларны түгел, ә мөгаен театрга һәм тирә-юньдәгеләргә хөрмәт белән карауны күз уңында тоткандыр. Шуны аңлау мөһим: театр билгеле бер дресс-код кертмәсә дә, ул – билгеле бер тышкы кыяфәтне, әйтик, җыелма, элегант образны таләп итә торган урын. Спорт стиле – кроссовкалар, кедылар, джинслар, футболкалар, сыланып торган трикотаж киемнәр этикет һәм театраль дресс-код позициясе ягыннан урынсыз санала.  Николай Цискаридзе яхшы идея тәкъдим итә, мин аны хәтта киңәйтер идем. Гади дресс-код кына түгел, ә тулаем алганда үз-үзеңне тоту коды, ягъни мондый урыннарда үзеңне тоту кагыйдәләре дә. Театрга без бәйрәмгә барган кебек барабыз бит, ял итәр, уңай хис-кичерешләр алыр өчен ул көнне көтеп алабыз. Ә театр ул – иң гүзәл сәнгать храмы, – ди ул.

Николай Цискаридзе идеясен этика һәм хатын-кыз нәфислеге буенча эксперт, "Гаилә төзү үзәге" директоры Диләрә Зәйнуллина да хуплый. Шул ук вакытта моның икенче ягы турында да онытмаска кирәк дигән фикердә ул. 

– Эксперт һәм эстетика яратучы кеше буларак, театрда билгеле бер дресс-код кертү ягында мин. Ни өчен дигәндә, театрда атмосфераны актерлар гына түгел, зәвыклы итеп киенгән тамашачылар да тудыра. Көндәлек түгел, нәкъ менә шундый чараларга киелә торган киемнәрдән килсәләр, театрга йөрү тагын да күңелле булыр иде. Әмма дресс-код кертү гади джемпер белән джинстан йөрергә яраткан тамашачыларны театрдан читләштерергә дә мөмкин. Ә бу – бик куркыныч. Кызганычка, театрга бөтенләй йөрмәүче кешеләр дә бар.  Югыйсә театр – дөньяга караш формалаштыра, кешене рухи һәм мәдәни яктан баета, эстетик зәвык тәрбияли торган урын. Очраклы рәвештә көнендә генә театрга билет юнәлткән яки эштән соң театрга барып кайтыйм әле дип ниятләгән кешеләр турында да онытмаска кирәк. Барырга теләге булганда да, ул, дресс-код кирәген искә төшереп, уеннан кире кайтырга мөмкин. Кайбер ирләр классик киемнән, костюм-чалбардан гомумән йөрергә яратмый. Аларны тыңлату да авыр әле. Шуларны истә тотканда, дресс-кодны мәҗбүри итмичә, рекомендацияләр чыгарсалар гына. Мәдәният министрлыгы бу мәсьәлә турында чынлап та уйларга тиеш дип саныйм, – ди белгеч.     

Эксперт Светлана Гашыйгуллина:
- Театрга барганда хатын-кызлар өчен оптималь вариант – элегант күлмәк, ул коктейль күлмәк тә булырга мөмкин, әмма кыска итәкле түгел. Көндезге спектакль булса, чалбар, итәк, матур блуза, рубашка була ала.
- Ирләр өчен классик образны сайлау дөрес булыр: караңгы төстәге костюм, ак күлмәк, туфли. Көндезге спектакльгә – классик чалбар, күлмәк, туфли. 
- Әгәр дә премьераларга яки опера һәм балет театрына бару турында сөйләсәк, кичке дресс-кодны куллана алабыз. Бу ирләр өчен смокинг һәм хатын-кызларга кичке озын күлмәк. 

Диләрә Зәйнуллинадан төп биш кагыйдә:
1. Театрга дресс-кодтан яисә классик стильдә килү.
2. Спектакль башланырга 15-20 минут алдан килергә.
3. Үз урыныбызга үткәндә, анда инде тамашачылар утырган булса, аларга йөз белән үтәбез.
4. Спектакль вакытында сөйләшмибез, пышылдамыйбыз. 
5. Телефонны тавышсыз режимга куябыз (тавышсыз һәм вибрациясез) һәм телефонда утырмыйбыз, экрандагы яктылык башка тамашачыларның игътибарын читкә җибәрергә мөмкин.