Простатит “яшәрә”: 30 яшьтә үк ир-атлар өчен куркыныч сигналлар

Табибка соң мөрәҗәгать итү, стресс, аз хәрәкәтле тормыш рәвеше һәм зарарлы гадәтләр күп кенә җитди проблемаларга китерә.

Табиб-уролог Ильяс Нуриев белән ир-атларның үз сәламәтлегенә мөнәсәбәте, җенси органнар чирләрен кисәтү, интим өлкәдәге проблемаларны хәл итү юллары турында сөйләштек. Әңгәмәдәшем – 17 ел эш стажы булган табиб-уролог. Әлмәттә хөрмәт казанган эндокринологның улы. Ильясның балачактан язуы начар була, һәм тирә-юньдәгеләр: «Әле табиб түгел, ә язуы инде табибларныкы кебек», – дип шаярталар.

Шуңа күрә «Кем булырга?» дигән сорау аның алдында тормаган. Ул ике дә уйламый медицинаны сайлый: Казан университетының дәвалау факультетын тәмамлый, аннары хирургия буенча интернатура һәм урология буенча ординатура уза.

– Урология – күпкырлы белгечлек. Күпләр урологны «ирләр табибы» дип саный, ләкин бу алай түгел. Андрология ир-атлар авырулары белән бәйле булса, гомуми урология – бөерләр, сидек куыгы чирләре, ир-атларда һәм хатын-кызларда шешләр кебек юнәлешләрне колачлый, урогинекология – хатын-кызларның урологик проблемалары белән эш итә. Үз эченә хирургияне дә, амбулатор кабул итүне дә ала, – ди Ильяс Нуриев.

– Белгәнебезчә, ир-атны табибка алып килү җиңел түгел. Урологларга карата исә һаман да «үзенчәлекле» караш яши. Ни өчен урологтан оялырга да, куркырга да кирәкми?

– Мин массакүләм оялалар дип әйтмәс идем. Хәзер бу норма, хәтта модага әверелеп килә. Социаль челтәрләр йогынты ясый. Сәламәтлек турында күп сөйли торган блогерлар бар. 30 яшьлекләр аларны бик игътибар белән карый, укыйлар. Кайвакыт кешеләр минем яныма килер алдыннан нейрочелтәрләр ярдәмендә җавап эзли, сорауларын әзерли һәм аннары чагыштыра: «Нейрочелтәр болай дип язды, ә сез ни өчен башкача дидегез?» яки «Блогер болай ди, ә сез болай дисез». Мондый очраклар еш була. Хәзер табиблар да интернетта үз профилләрен алып баралар, блогер булып чыгыш ясыйлар. Мин аны элеккеге «санитарно-просветительская работа» белән тиңләштерәм. Блогерлык – ул нәкъ шул эшнең заманчалашкан формасы. Совет заманында плакатлар ясап, киноларда күрсәтеп, лекцияләр укып, санпросвет эшләре алып барганнар. Хәзер – блогерлык. Әмма табибка теләр-теләмәс кенә килүчеләр дә бар, билгеле. Әйтик, ир белән хатын килә. Ирнең анализлар бирәсе килми. «Хәзер меңләгән дару язачаклар, миллионлаган анализлар бирдертәчәкләр, бу миңа ник кирәк?» – ди ул. Мин кешегә болай аңлатам: – Сезнең машинагыз бармы? – Бар. – Аңа хезмәт күрсәтәсезме, саклыйсызсы? – Саклыйм. – Ә нигә үз сәламәтлегегезне сакламыйсыз? Нигә организмыгызга техник хезмәт күрсәтүдән баш тартасыз, майларны һәм фильтрларны вакытында алыштырмыйсыз? Җавап билгеле: машинаны кеше үзе эшләп тапкан, ә сәламәтлек «бушлай», Аллаһы Тәгаләдән бирелгән. Шуңа күрә бушлай кергән, көч куеп алынмаган әйбернең кадере юк. Сәламәтлек белән бәйле проблемалар килеп чыккач кына аның кадерен аңлыйбыз.

– Ир-атка үз сәламәтлеген ничә яшьтән контрольдә тотарга кирәк? Гомумән, урологка никадәр еш күренү сорала?

– Җенси органнар сәламәтлеген туганнан башлап кайгыртырга кирәк. Башта әти-әнисе карарга тиеш, аннары бу мәсьәләне үз кулына алырга. Балачакта балалар урологына күренү әһәмиятле. Олыларга килгәндә, башта 18 яшьтә тикшеренү бик мөһим. Аннары, хәтта проблемалар булмаса да, 23–25 яшьтә – тикшеренүне кабатлау. Өйләнү алдыннан һәм бала планлаштырганда шулай ук тикшеренү узу мәҗбүри. 45 яшьтән соң ел саен тикшеренү кирәк, чөнки мәни бизе яман шеше һәм аденома куркынычы арта.

– Кайсы очракта табибка кичектермәстән барырга кирәк?

– Кече йомышны үтәгәндә авырту күзәтелгәндә.

– Кече йомышны үтәү ешлыгы үзгәрсә, бәвелдә кан барлыкка килсә (бу сидек куыгы онкологиясе беренче билгесе булырга мөмкин).

– Җенси проблемалар яки баласызлык очрагында. Гадәттә, баласызлык дип, бер ел дәвамында бала булмауны саныйлар, ләкин алты айдан соң тикшеренә башлау яхшырак.

–Бүгенге көндә ир-атлар арасында нинди авырулар ешрак очрый?

– Беренчедән, балачактан калган аномалияләр, үзгәрешләр. Татарстанда балалар урологиясе көчле, операцияләр вакытында һәм бик сыйфатлы эшләнә. Әмма башка төбәкләрдән килүчеләр дә бар бит. Аларда балачакта дәваланмаган аномалияләр шактый еш очрый. Яшьләр арасында үзенең җенси сәламәтлегенә игътибарсызлык аркасында венерик авырулар йоктыручылар шактый. Өлкәнрәкләрдә бөер һәм сидек юллары авырулары ачыклана: бөердә ташлар, нефроптоз, гидронефроз, варикоцеле. 30 яшьтән соң простатит, хәлсезлек, ир-ат көчсезлеге, баласызлык проблемалары арта. 40 яшьтән соң мәни бизе һәм сидек куыгы яман шеше, мәни бизе аденомасы кебек чирләр үсеш алырга мөмкин.

– Интим өлкәләрдәге проблемалар белән сезгә еш мөрәҗәгать итәләрме?

– Әйе, андый сораулар бик күп. Проблемалар төрле: кемнеңдер теләге юк, кемнеңдер бар, әмма булдыра алмый, кемнедер якынлык кылу дәвамлылыгы борчый. Беренче соравым алкоголь һәм тәмәке турында. Сыра ир-ат сәламәтлеге өчен бик начар. Иң яхшысы – бөтенләй эчмәү. Әгәр инде мондый теләк бар икән, шәраб эчү яхшырак. Тәмәке тарту шулай ук җенси проблемаларга сәбәпче булып тора. Тагын бер мөһим нәрсә – хәрәкәтләнү. Шуңа күрә пациентларыма һәрчак фундаменталь өч кагыйдә турында искәртәм: алкоголь, тәмәке һәм хәрәкәт. Әгәр кеше бу өч әйберне үзгәртсә, ярты ел эчендә хәлләре яхшыра ала. Күпләр үз тормышын үзгәртмичә ниндидер «тылсымлы дару» эзли. Кешеләр фәлән бәяләргә дарулар сатып алырга, операцияләр ясарга әзер. «Йоклап киттем, уяндым, яшәреп чыктым» дигәндәй нәтиҗә көтә. Бүген мондый тылсымлы дарулар уйлап табылмаган. Сәламәт буласың килсә, көч куярга кирәк.

– Аз хәрәкәтле тормышның тискәре йогынтысы турында әйттегез. Моның тәэсире турында җентекләбрәк сөйләгезче.

– Физик активлык җенси сәламәтлек торышы белән тыгыз бәйләнгән. Хәзер бөтен кеше компьютерда эшли, машинада хәрәкәт итә. Хәрәкәтсезлек нәтиҗәсендә кан әйләнеше начарлана. Кан йөрмәгәч, җенси органнарга кислород тиешле дәрәҗәдә барып җитми, ялкынсынулар барлыкка килә. Бу простатит китереп чыгарырга мөмкин. Хәрәкәктсез тормыш балага уза алмау проблемаларына да сәбәп булырга мөмкин, чөнки сперманың бер өлешен – мәни бизе сыекчасы тәшкил итә, ә ялкынсыну һәм инфекцияләр, сперматозоидлар сыйфатына тискәре йогынты ясый. Хәрәкәт җитмәгәндә тестостерон да төшә. Ә бу гормон җенси проблемалар белән генә түгел, гомумән, ир-ат сәламәтлегенә тәэсир итә: баш мие, мускуллар, сөякләр… Шуңа күрә мин пациентларга көненә өч тапкыр 20шәр приседание ясарга киңәш итәм. Бер авырлыгы юк, хәтта кроссовки киясе дә түгел. Моны эштә дә башкарырга мөмкин. Бу рәвешле кан әйләнешен яхшырта һәм күп кенә проблемаларны кисәтергә мөмкинлек тудыра.

– Бүген көндә стресс бик күп. Бу ир-ат сәламәтлегенә никадәр йогынты ясый?

– Тормыш рәвеше, стресс бик зур йогынты ясый. Хәзерге көндә 30–40 яшьлек ир-ат үз-үзен бетерә. Чөнки тормыш җиңел түгел: ипотека түләргә, көндәлек тормышны алып барырга, баланы киендерергә, хатынны, әти-әнине карарга кирәк. Матур яшисе, ял итәсе, машинаны яңартасы килә. Мондый ритм, даими стресс халәтендә яшәү җенси сәламәтлектә чагылыш тапмый калмый, билгеле. Нәтиҗәдә, 40 яшьлек ир-ат күп очракта алҗыган, бетерешкән хәлдә була.

– Интим мөнәсәбәтләрдә проблемалар психологик фактор белән бәйле булырга мөмкин диләр, бу чынлап та шулаймы?

– Мәсьәләне комплекста карарга кирәк. Әлбәттә, физик сәламәтлек белән психик сәламәтлек үзара бәйле. Кайчак бер-ике мәртәбә «көчсезлек» булса, ир-атларда психологик проблемалар башланырга мөмкин. Шуңа күрә әлеге очракны тикшерергә һәм карарга кирәк. Әгәр, чыннан да, физиологик яктан проблемасы юк икән, аңа психологик ярдәм һәм гарантия кирәк. Дару язасың да, «бер-ике мәртәбә кулланыгыз, аннары ташлагыз», – дип киңәш итәсең. Бу аңа үз көчен сизәргә, ышанычын арттырырга ярдәм итә, һәм нәтиҗәдә барысы да җайга килә.

– Баласызлык проблемасы бүген кискен тора. Бу очракта ир-ат факторы еш кына телгә алына башлады...

– Чынлап та, бу проблема бүген кискен төс йөртә. Сәбәбе, әйткәнемчә, тормыш рәвешендә. Нәрсә ашыйбыз, нәрсә эчәбез, ничек яшибез – элеккеге белән чагыштыру да җитә. Көндәлек эш көне хәзер ничек, 20 ел элек ничек иде? 20–25 ел элек өстәлдә нинди ризыклар булган, хәзер нинди? Әлбәттә, болар барысы да тәэсир итә. Әйткәнемчә, физик активлык та аз. Шулай да яхшы тенденцияләр бар. Хәзер сәламәт яшәү тормышы популярлаша: кемдер фитнеска йөри, кемдер йөгерә, кемдер велосипедта йөрергә чыга. Физик активлыкның мөһимлеген аңлау килә.

Ир-ат сәламәтлеген саклау өчен сез нинди киңәшләр бирер идегез?

Аракы һәм тәмәкене ташларга.

Физик активлыкны арттырырга.

Актив һәм позитив яшәү рәвеше алып барырга.

Җиде сәгатьлек йокы бик мөһим.

Йокы алдыннан гаджетларны кулланмаска.