«Ник соң безнең көрәшчеләргә багышланган аерым китап юк дип уйлап, әлеге эшкә тотындык...»

Авылның спорт залына республиканың төрле районнарыннан, Мари Иле, Киров өлкәләреннән яшь көрәшчеләр үзләрен сынар өчен Фидаил Шакиров истәлегенә багышланган бәйгегә килеп көч сынашты. Бөрбаш урта мәктәбендә төрле елларда белем алган һәм алучы көрәшчеләр бәйрәмгә җыелды. Сәбәбе дә бар иде. Көрәшчеләр хакында “Безнең көрәшчеләр. Бөрбаш урта мәктәбе” дип исемләнгән китап дөнья күрде. 

“Фидаил абыегыз кебек булыгыз!”
Заманында Фидаил Шакиров исеме бөтен көрәш мәйданын таң калдыра. Аның көрәшен күрергә халык Сабантуйларына махсус килә, көрәш ярышларында бик күп егетләр аның кебек көрәшергә хыяллана. Биш тапкыр Татарстан, өч тапкыр Россия чемпионы булып кала. Муса Җәлил исемендәге мәртәбәле бәйгедә алты тапкыр җиңү яулый. Үзенең матур көрәше белән республикада гына түгел, даны татарлар яшәгән ил буйлап тарала. 1974 елда “Милли спорт төрләре буенча Россиянең спорт мастеры”, 1998 елда “Россиянең атказанган спорт мастеры” исемнәренә лаек була. Гомере генә кыска булып, 51 яшендә мәңгелеккә китә. Вафатына быел 21 ел. Инде менә 21 ел рәттән туган авылында аның истәлегенә балалар һәм яшүсмерләр арасында көрәш ярышлары уза. 

Шакировлар гаиләдә сигез бала була. Төпчекләре – Фидаил. Ул тугач, үз баласы булмаган районда яшәүче бер кеше, бу малаеңны безгә бир, дип әтисе Нури абыйга әйтә. “Шул вакытта әти елады, әни тузынды”, - дип искә ала иң олы абыйсы Дамир Шакиров. 1945 елның декабрендә Кариле авылыннан Бөрбашка укытучы булып килгән Нури ага гаиләсе белән әлеге авылда төпләнеп кала. Бөек Ватан сугышында әсирлектә булганы өчен укытучылыктан чыгаралар, төрле эшләрдә эшли, тормышлары бик авыр була. Гаиләдәге биш малай да көрәшче булып үсә, нәкъ тә менә Фидаил көрәштә зур казанышларга ирешә. 

- Без туып үскән нигездә бүген авылның спорт залы, - ди Фидаил Шакировның абыйсы Наил ага. – Инде менә 21 ел Фидаил көрәш буенча чыныгулар алган нигездә балалар арасында көрәш ярышлары уздырып киләбез. Безгә бу эштә “Бөрбаш” хкуҗалыгы җитәкчесе, заманында күрше булып яшәгән, үзе дә көрәшкән Рафис Солтанов финанс яктан ярдәм итә. 

Фидаил Шакиров – данлыклы көрәшче Васил Гарифуллинның шәкерте. Алар турында ул чор көрәшчеләре икесе бергә көрәштә үстеләр, дип искә алалар. Бөрбаш мәктәбенә физик тәрбия укытучысы булып кайткан Васил Гарифуллин көрәш түгәрәге башлап җибәрә, ярышларда укучылары белән бергә үзе дә катнаша. Армиягә киткәндә, үз эшен дәвам итәргә унынчы классны тәмамлаган иң оста укучысы Фидаил Шакировка калдыра. Остазы армия сафларында булганда, Фидаил ике ел укучыларга физкультура укыта, көрәшчеләр әзерли. Аннан соң Казанга ветеринария институтына укырга керә. Анда да данлыклы көрәшче, Васил Гарифуллинның якын дусты Мәгаз Сәхәбетдиновта дәресләр ала. 

“Көрәшчеләр тарихка кереп калсын”
Бөрбаш авылында яшәүче республиканың баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыевка Әлмәт районының Тайсуган авылы мәктәбенә баргач “Тайсуган мәктәбенең көрәш түгәрәгенә 10 ел”, дигән китап тапшыралар.

– Әлеге китапны кулыма алгач гарьләндем, - ди Җәлил хәзрәт. – Безнең мәктәптә көрәш түгәрәге 50 еллап эшләп килә, 8 спорт остасы гына бар, бүген бу эшне Илшат Корбанов дәвам итә. Ник соң безнең көрәшчеләргә багышланган аерым китап юк дип уйлап, әлеге эшкә тотындык һәм менә дигән китап дөнья күрде.

Бөрбаш көрәшчеләренә багышланган китапны тәкъдим итү чарасына заманында татар дөньясында “Бөрбаш көрәшчеләре” дип шаулаткан көрәшчеләр белән очрашырга Татарстан муниципаль Советы ассоциациясе рәисе, заманында үзе дә көрәш мәйданында бил алышкан Әгъзам Самат улы Гобәйдуллин да кайткан иде. 
 
Даһи һәм шул ук вакытта гади дә иде Бөрбаш көрәшчеләре, дип искә алды аларны белгән Әгъзам Самат улы Гобәйдуллин. “Мин Бөрбашның көрәшче егетләрен 1971 елдан бирле беләм. Көрәш ярышларында очраша идек. Ул чорда Васил Гарифуллин үзе дә көрәште, беренче аның белән таныштым. Соңрак Фидаил Шакиров белән күрештем һәм бик озак еллар дус булып яшәдек. Бик күп Бөрбаш егетләре белән келәмдә бил алыштык, аралашып яшәдек. 1970 елларда көрәшкә яңа рух килеп керде. Безне көрәш серләренә өйрәткән Мәгаз Мөбарәкшә улы Сәхәбетдинов көрәшнең дәрәҗәсен күтәрү буенча бик күп эшләр башкарды, Муса Җәлил призы да шул вакытта барлыкка килеп, иң дәрәҗәле көрәш бәйгесенә әверелде. Яңа кагыйдәләр кертелде. Нәкъ шул чорда аңа Васил Гарифуллин, Фидаил Шакиров килеп кушылып, көрәшнең дәрәҗәсен күтәрү өстендә бергәләп эшләделәр. Шунысы сөендерә, көрәшчеләрне әле дә хөрмәтлиләр, искә алалар, бүгенге чара да шуның бер мисалы”, - диде Әгъзам Самат улы. 

Осталарның остазы
Васил Гарифуллин Бөрбаш мәктәбендә генә түгел, гомумән, Балтач районының көрәш командасына бик күп батырлар тәрбияләгән остаз.

Заманында, Васил Гарифуллин Бөрбаш мәктәбендә укытканда, районның көрәш командасы Бөрбаш егетләреннән генә тора. 1976 елда хәтта Чабаксарга Россия беренчелегенә барган Татарстан командасы бары Бөрбаш егетләреннән генә туплана һәм алар зур җиңүләр белән кайта. Татар көрәшендә мондый хәлнең әлегәчә тарихта булганы юк, диләр. 

- Балтач районы үзенең миллилеген саклап калган районнарның берсе, - ди Балтач районы башлыгы Рамил Нотфуллин. – Бөрбаш авылы районда гына түгел, эш-гамәлләре белән бөтен татар дөньясына үрнәк. Каян гына килсәләр дә, Бөрбашны чын татар авылы ничек булырга тиешлеген дәлилләүче авыл буларак күрсәтергә була. Үз авылыңны яратмасаң, болай яшәп булмыйдыр. Татар көрәше – рухи байлыгыбыз. Бу яктан да үрнәк авыл бу. Инде менә ничә еллар көрәш түгәрәге эшләп килә. Спорт егетләрне ныклы итеп тәрбияли, характер формалаштыра. 

Бөрбаш авылының үзендә генә дә 194 көрәшче бар. “Шуның 133е Татарстан, Россия беренчелегендә батыр калган егетләр”, - дип искә ала китапка мәгълүматлар туплаган данлыклы көрәшче Миннегали Шакиров.

Бөрбаш урта мәктәбендә 8 спорт остасы тәрбияләнгән, шуның дүртесе бүгенге көндә вафат. Көрәшчеләр турындагы китапта Бөрбаш авылыннан тыш, Бөрбаш урта мәктәбендә төрле елларда укыган Алан, Сәрдегән, Нормабаш, Чапшар авылы көрәшчеләре турында да мәгълүматлар бар. 

Мәңгегә тарихка керде
Бу китапны нәшер итү юкка түгел. Максаты – көрәшчеләрнең исемнәрен мәңгеләштерү. Бәйрәмгә килгән җитәкчеләр интернет заманында яшәсәк тә, басма матбугатның тарихта кыйммәте зур булуын, югалмавын әйтте.

Әгъзам Самат улы китапка кергән мәгълүматларның тарихка уелып калуын белдерде. Чөнки Бөрбаш урта мәктәбендә хезмәт юлын башлаган Васил Гарифуллин Балтач районының спорт тарихына алтын хәрефләр белән язып калдырырлык шәхес.

14 Россия спорт мастеры һәм бихисап Татарстанның спорт мастерлары әзерләгән остаз. Ул әзерләгән йөздән артык көрәшче Россия һәм Татарстан күләмендә зур ярышларда җиңү яулады. Төрле мактаулы дәүләт исемнәренә лаек булган әлеге шәхеснең укучылары бүгенге көндә район күләмендә Васил Гарифуллин эшен дәвам итүче тренерлар.

Китап көрәшчеләргә рәхмәт һәм хөрмәт йөзеннән эшмәкәр Нияз Рафил улы Галимуллинның матди ярдәме белән басылды һәм көрәшчеләргә бүләк ителде.

Билгеле булганча, Татарстанда «Россия спорты» илкүләм проекты гамәлгә ашырыла.