Боларын томанлы гына хәтерли Нурислам... Айга якын хастаханәдә ятып чыккач, кабат мәктәпкә йөри башлады малай. Әмма сыйныфташлары гына аңа нигәдер ятсынып, чит итеп карый башлаган иделәр. Сабакташы Руслан исә бөтенләй дә Нурислам белән очрашудан кача торган булып китте. Каршы очраган вакытта да башын аска иеп, күрмәмешкә салышып, тизрәк китеп бару ягын карый. Тәнәфесләрдә исә, классташ малайлар бер почмакка җыелалар да, Нурисламга әйләнеп карый-карый, чыш-пыш нәрсәдер сөйләшәләр, әмма янына килеп, бер кәлимә сүз катмыйлар. Ә кызлардан сабакташы Раушания, киресенчә, дәрес тәмамлануга ук, Нурислам янына ашыга. Җирән толымнарын ике якка үреп, зәңгәрсу тасмалар белән бәйләп куйган, яшькелт күзле, почык борынлы бу мөлаем кызның Нурислам белән сөйләшеп утырырга һәрчак сүзе табыла. Тора-бара алар тагын да дуслашып киттеләр, Раушания малайга ул югында үтелгән темаларны үзләштерергә ярдәм итте, мәктәпкә дә бергә бара, бергә кайта торган булдылар. Бактың исә, теге юлы иптәшләре кыерсытып, ташка маңгае белән килеп төшкән Нурисламны беренче күреп алучы да, олыларны тизрәк ярдәмгә чакыручы да Раушания булган икән!..
Әти-әниләре, укытучылар да бу дуслыкка каршы килмәде. Саҗидә апалары исә аларны икесен бер парта артына да утыртып куйды.
– Шулай инде, мулла белән абыстай бергә утырырга тиеш, – дип, гадәттәгечә, төртмә сүзләрен кыстырырга җыенган Русланны бу юлы класста хуплаучы табылмады.
...Һәр җомгада, мәктәптән кайтканда, аларга намаздан чыгучы авыл картлары очрый иде. Гади генә, ләкин бик пөхтә киенгән, башларында чигүле түбәтәй, кулларында тәсбих булган бу картлар белән әдәпле генә исәнләшеп, аларга һәрчак юл биреп кала Нурислам белән Раушания. Авылларында мәчет булмаса да, дин, гореф-гадәтләрнең сакланып калуына, ерак бабасының юлы дәвам итүенә сөенеп бетә алмый иде Нурислам. Хыялы – әлегәчә авылның буш бер йортына намазга йөрүче бу ил агалары өчен яңа мәчет салу, авыл өстен изге азан моңына күмү, халыкны дингә, иманга, туры юлга күндерү. Әбисенең йөрәгенә уелып калган тирән яра – мәчет манарасын аударган көн вакыйгаларын да – бераз булса да җөйлисе, төзәтәсе килә иде аның. Манарасын аударып, мәчет бинасыннан авыл клубы ясаганнар: нишләтәсең, чоры шундый булган. Бактың исә, заманында авыл уртасында алтынсу ярымае белән балкып утырган мәчет манарасын кисүче – сабакташы Русланның бабасы Кортай карт булган икән. Гомере үкенечле тәмамланган Кортайның: урман кискәндә, өстенә агач ауган...
3
Ният иткән – морадына җиткән, дия иде әбисе, ниһаять, Нурислам да балачак хыялын тормышка ашыруга иреште: мәктәпне уңышлы тәмамлап, Казанга чит телләр факультетына укырга керде. Шул ук вакытта үз тулай торагыннан ерак булмаган мәдрәсәгә йөреп, кичләрен дин дәресләре дә алды. Раушания дә үз язмышын мөгаллимлек белән бәйләде: ул физика-математика белгечлеген үзләштерде. Биш елдан соң, студент чорларын төгәлләп, чын һөнәр ияләре булып, яшьләр үз авылларына әйләнеп кайттылар, шул ук җәйдә гаилә дә корып җибәрделәр. Көзгә исә аларны үзләре тәмамлап чыккан авыл мәктәбе инде башка вазифада – укытучы вазифасында каршы алды.
Әлбәттә, тормыш сынауларсыз гына булмый, әмма килеп туган һәр авырлыкны бергәләп җиңеп, араларына кеше сүзе кертми, үзләре гайбәт сүз йөртми, өлкәннәр сокланырлык, яшьрәкләр үрнәк алырлык матур пар булып яшәп китте Нурислам белән Раушания. Кайтуларының икенче елында ук Нурислам тагын бер максатын тормышка ашыру планына кереште: колхоз рәисе янына барып, авылда мәчет салдыру кирәклеге турында үз гозерен җиткерде.
– Яшь булсаң да, изге ният белән йөрисең икән, энем, – дип, сүз башлады тормышта инде шактый тәҗрибә туплаган, үз гомерендә дөньяның ачысын да, төчесен дә күп татыган колхоз рәисе Әлфрит Галимҗан улы. – Кулдан килгәнчә булышырбыз анысы... Әмма халык белән җыелып сөйләшергә кирәк. Авылдашлар арасында яңа клуб бинасы сораучылар да бар, күпчелек белән хәл итәргә кирәк, аннары алга таба күз күрер...
Җаны теләгән елан ите ашаган дигәндәй, колхоз рәисенең бу сүзләре Нурисламны яңа бер адымга этәрде: кичләрен, эштән соң, алар Раушаниясе белән бергәләп, авыл буйлап халыктан имза җыя башладылар. Соңыннан, авылдашлар арасында сораштыру төгәлләнгәч, клубта гомуми җыелыш үткәрергә булдылар. Имзаларны санаганнан соң, күпчелекнең мәчет төзелеше өчен тавыш биргәнлеге ачыкланды. Әмма клуб төзелешен хуплаучылар да бирешергә ашыкмады:
– Кемгә кирәк ул сезнең мәчетегез, әйтегез әле, йә?! Кем йөрер дип уйлыйсыз анда?..
Каршы якның төп әйдаманы Руслан тавышы иде бу:
– Әйе, заманында минем бабам мәчет манарасын кискән, дөрес эшләгән, мин аның белән горурланам, беләсегез килсә!.. Авылга бүгенге көндә мәчет түгел, яңа клуб кирәк, клуб!..
Җыелышка килгән халык, аның бу сүзләреннән ду килеп шаулашырга, һәркем, бер-берсен бүлдерә-бүлдерә, үз фикерен җиткерергә, кычкырышырга ук тотынды.
–Җәмәгать, тынычланыйк әле!
Колхоз рәисенең бер үк вакытта катгый да, җитди дә әйтелгән сүзләреннән зал мизгел эчендә шым булды.
– Әлбәттә, бүгенге көндә авылга мәчет тә, яңа клуб та бик кирәк. Берсе – хак юлга өндәүче дин, иман йорты булса, икенчесе – тормышыбызны бизәп торучы мәдәният учагы, шуңа күрә мәсьәләне сезнең белән бергә киңәшеп, уртага салып, хәл итәргә булдык. Авылдашларның күпчелеге, күреп торасыз, мәчет төзелеше өчен тавыш бирде, димәк, хәзерге вакытта безгә мәчетле булу мөһимрәк, киләчәктә, иманым камил, уртак көч белән яңа клуб бинасы да салып чыгарбыз.
Мәчет төзелеше шулай хәл ителде.
Сабакташы Руслан белән булган тагын бер күңелсез хәл хәтеренә кереп калды Нурисламның.
Авылдашлары белән киңәшеп, инде төзеләчәк мәчетнең урынын билгеләгәч, Нурислам баш-аягы белән документлар рәсмиләштерү эшенә кереште. Төшкә кадәр мәктәптә дәресләр бирә дә, көннең икенче яртысында район үзәгенә ашыга. Шәхси транспорты булмаганга, авылдан җәяүләп чыгып китә, юлда исә еш кына йә автобус, йә узгынчы машина очрап куя. Авыллары үзәктән ерак түгел түгелеген, алты чакрым гына, ләкин вакытында барып җитеп, эшләреңне төгәлләп, кире әйләнеп кайту өчен, бик якын ара да түгел шул.
Көзге яңгырлы көннәрнең берсендә район үзәгендә шактый тоткарланырга туры килде. Күкнең төбе тишелгән диярсең, шыбыр-шыбыр бертуктаусыз салкын яңгыр ява, юлында очраган һәрнәрсәне очырып алып китәрдәй булып, әче җил сызгыра. Нурислам тукталышка чыгып басканда, сәгать кичке җиде тулып килә иде инде. Бу вакытта, билгеле, алар ягына баручы соңгы автобус та күптән киткән, авылга кайтучы машиналар да күренми. Озак уйлап тормастан, битенә бәреп яуган яңгырның эре тамчыларын куллары белән сөрткәли-сөрткәли, каршы җилгә әле арты, әле яны белән борылып, кайтыр юлга кузгалды ир. Адымнарын саный-саный, көзге пычрак юлдан шулай шактый кайтты ул... Кайта-кайта инде аңа шыксыз, яңгырлы төннең караңгылыгы да, кайдадыр этләр өрүе дә, салкын җилнең үзәккә үтәрдәй зәһәрлеге дә, манма су булган киемнәренең тәненә ябышып, дер-дер калтыратуы да сизелми башлаган иде. Авылларына ике чакрымнар калган булгандыр, шулвакыт артыннан килүче фара яктысын шәйләп алды Нурислам. Басудан чөгендер төяп кайтучы трактор икән. Сөенеченнән, тизрәк юл кырыена чыгып басып, тракторчыга кул изәде. Әмма ашыгыбрак сөенгән икән...
– О хәзрәт, синмени? Кеше урамга этен дә чыгармый торган шундый кара төндә кем йөри дисәм, син икән!..
Руль артында утырган Русланның мыскыллы сүзләре Нурисламны сискәндереп җибәрде.
– Нәрсә, җәяүгә калдыңмыни? Кайда соң Аллаһы Тәгаләң, нигә кайтарып куймый? Яхшылабрак сора, бәлки кайтарыр, ха-ха...
Ул да булмады, Руслан, кабина ишеген шартлатып ябып, саз-пычрак чәчрәтә-чәчрәтә, тайгак юлда борма эзләр калдырып, кузгалып китеп тә барды.
Өенә көч-хәл белән кайтып егылган Нурислам, салкын тидереп, озак кына урын өстендә ятты ул чакта…
Дәвамы бар
Кызыклы яңалыкларны күзәтеп бару өчен безнең МАХ каналына кушылыгыз.
Комментарийлар