«Әниемнең хәләл акчасын кире кайтарасым килә…»

Редакциягә килгән бу хат та — меңләгән хатын-кыз язмышының бер чагылышы.

«Исемемне күрсәтмәвегезне сорыйм», — дип башланган иде ул хат.

Бер ел элек ире белән аерылышкан яшь хатын бүген дә күңелендәге авыр йөкне күтәреп яши. Аерылышу газабы гына түгел, әнисе алдындагы бурыч хисе дә тынычлык бирми аңа.

— Без дүрт ел бергә яшәдек. Шул вакыт эчендә ирем гел әнидән акча сорап торган. Аерылашкач гына белдем бу хакта. Әни исә, кызымның гаиләсе бит дип, сораган саен җибәргән. Кулга да биргән, картага да күчергән. Ул акчаларның кая киткәнен белмибез, — дип яза ул.

Хатын-кыз сүзләренчә, башта вак-төяк ярдәм сораулар гадәти хәл кебек кабул ителгән. Гаиләдә төрле чак була бит. Әмма вакыт узган саен соралган суммалар арта барган. Бер мәлне алар санап караганнар: дүрт ел эчендә ир кеше хатынының әнисеннән 500 мең сумнан артык акча алган булып чыккан.

Иң авыры — бу акчаларның гаилә өчен түгел, ә ирнең бурычларын каплауга китүе ачыклану.

— Шул арада аның уеннарга бәйле зур әҗәтләре булуы беленде. Башта берничә йөз мең генә кирәк, шуннан соң барысы да бетә, диде. Әни, кеше алдында йөрмәсен инде дип, соңгы акчасын җыеп бирде. Соңыннан гына аның бурычы миллион сум икәнен белдек, — ди хат авторы.

Бу хәлдән соң гаилә таркалган. Ир кеше мөлкәтен сатып бетергән, банкротлыкка гариза биргән. Әмма шул вакытта да хатынының әнисенә булган бурычын кайтару турында уйламый.

Иң әрнеткәне — аның хәерче булмавы.

— Яхшы эштә эшли, әнисе янына күченде. Акчасыз түгел. Әмма әнидән алган бер тиенне дә кайтармады. Әниемнең ул акчалары күктән төшмәде бит. Ул аларны хәләл көче белән тапты, — дип өзгәләнә хатын.

Башта алар тыныч юл белән сөйләшеп караган. Язганнар, шалтыратканнар. Ир кеше “Бүлеп түлим” дип вәгъдә иткән. Әмма бер ел узса да, сүзендә тормаган. Ахыр чиктә бөтенесен дә “кара исемлеккә” керткән, элемтәгә чыкмый башлаган.

Бу хатны укыгач, ирексездән уйга каласың: кайчан кешеләрдә намус дигән нәрсә югала икән? Кайчан ярдәм иткән кешенең кадере бетә?

Чөнки монда сүз акча турында гына түгел. Монда ышаныч турында сүз. Ана кешенең кызы гаиләсе өчен дип биргән соңгы тиеннәре турында. Үз баласы бәхетле яшәсен дип ярдәм иткән йөрәк турында.

Безнең җәмгыятьтә “ир кеше” дигән төшенчә һәрвакыт терәк, җаваплылык, намус белән бәйләнгән. Әмма кайчак ир-ат исемен йөрткән кешеләр арасында да җаваплылыктан качучылар очрый. Үз хаталарын башкалар җилкәсенә аударучылар. Әниләр пенсиясенә, хатын-кыз күз яшенә яшәүчеләр.

Мондый хәлләрдә иң кызганычы — хатын-кызлар үзләрен гаепле итеп сизә башлый. “Нигә вакытында туктатмадым?”, “Нигә ышандым?”, “Нигә әнине сакламадым?” дип үз-үзләрен ашыйлар. Әмма гаеп аларда түгел.

Ярдәм итү, ышану, кеше булып калу гаеп түгел. Гаеп — шул яхшылыктан файдалануда.

Бүген бу хатын юридик ярдәм эзли. Суд аша булса да, әнисенең акчасын кире кайтарырга тели. Әлбәттә, мондый очракларда расписка, банк күчермәсе, хәбәрләр барысы да мөһим. Әмма суд акчаны кайтарса да, күңелдәге яраны төзәтә алырмы?

Кайчак иң зур бурычлар акчалата түгел бит ул. Кешелек, намус, рәхмәт хисе белән үлчәнә торганнары да бар.

Бу язманы укыган һәркем бер мизгелгә генә уйланып карасын иде: бүген безгә ярдәм иткән кешеләрнең кадерен беләбезме? Авыр чакта кул сузган кешене онытмыйбызмы? Ярдәмне тиешле нәрсә итеп кабул итмибезме?

Чөнки тормышта барысы да әйләнеп кайта. Бүген син кемнеңдер ышанычын аклыйсың. Иртәгә синең үзеңә дә ярдәм кирәк булырга мөмкин.