Радик Сабиров: «Өтер белү генә җитми»

Дөрес, махсус өйрәнеп түгел. Аралашып. Тыңлап. Әтием исә ике ел укыган. Аның чувашчасы сокланырлык дәрәҗәдә камил. Гомумән, безнең якларда чуваш – татар белән, татар чуваш белән рәхәтләнеп сөйләшә-аралаша ала. Һәм бу аралашу нәкъ «Әлдермештән Әлмәндәр» спектаклендәге кебек. Анда да бит Явстәгнәй карт Әлмәндәр бабай белән татарча, ә татар карты беренчесе белән русча сөйләшергә тырыша. Безнең якларда да шулай.

Татар теленә өйрәтү авыр, дибез. Кемдер – методикалардан, кемдер – дәресләр кыскар(т)удан, кемдер башкадан гаеп эзли. Ни гаҗәп, мин дә, әтием дә чуваш телен дәрес буларак өйрәнмәдек, методикасы турында да уйланмадык, ләкин сөйләшә алырлык дәрәҗәгә җиткәнбез. Синтаксис, орфография, бигрәк тә пунктуацияләр турында уйлап та карамадык. Шул даирәдә яшәгәч (укыгач, эшләгәч), телне өйрәнү автомат рәвештә барды. Уку өстәле артына утырмыйча гына.

Әнә төрек якларына ял итәргә барып, ике-өч көн җирле халык белән аралаша башлагач, ял ахырына инде ипилек-тозлык сөйләшергә өйрәнеп кайтасың, сүзләр өйрәнәсең, хәтта аңлый да башлыйсың. Димәк...
Әйе, ниндидер тел өйрәнү өчен мохит кирәк. Мәктәпләрдә дә немец, инглиз яки француз телләрен шактый өйрәнәбез. Әмма бер тапкыр да кулланмыйсың икән, ул телләр дә мәктәп парталары артында яки дәреслекләр эчендә кала. Татарстанда яшибез без. Татарчаны барысы да әнә шул автомат үзләштерү дәрәҗәсендә өйрәнергә тиеш югыйсә. Юк шул, булмый. Авазны ничек әйтергә, нинди хәрефләр язарга, өтерне кая куярга өйрәнәбез дә шуннан артыгын кыландыра алмыйбыз. Чөнки...

Мохит юк. Даирә юк. Гаҗәп, шулаймы? Татар илендә яшәп, татарча мохит һәм даирә юк дию гаҗәп бит! Телгә ихтыяҗ булмау исә аның кулланылышын автомат рәвештә киметә. Татар анасы (чип-чиста татар авылыннан килгәне дә) татар баласы белән русча сөйләшергә омтыла. Татар артисты, сәхнәдән төшүгә, русча сиптерә башлый. Татар атасы, эшенә бара да, үзе кебек үк авылдан килгән милләттәшләре белән русча сөйләшә башлый...
Мохитне, даирәне үзебез үк кысабыз...