Суд залыннан: «Алты минут гаиләбезнең тормышын үзгәртте»

«Кызыгызның хәле авыр... Тиз генә Республика балалар клиник хастаханәсенә килегез...» дигән шалтырату Демьяновлар гаиләсенең тормышын «моңа кадәр» һәм «моннан соң» дигән ике чорга бүлә.

Берничә минут элек кенә мәктәптәге түләүле йөзү дәресендә булган икенче сыйныф укучысы бу минутларда табиблар кулында яшәү өчен көрәшкән. Табиблар аны коткарып калган. Әмма бу вакыйганың эзләре әле дә гаилә хәтереннән җуелмый.

Хәзер инде шул хәл буенча суд эше карала. Тикшерү фикеренчә, фаҗигага инструкторның һөнәри бурычларын тиешенчә үтәмәве китергән булырга мөмкин. Әмма бу әле гаепнең исбатлануын аңлатмый. Руслан Кузьминның гаепле яки гаепсезлеге турында соңгы сүзне суд кына әйтәчәк.

2025 елның 25 ноябре. 186 нчы «Перспектива» лицее бассейнында барысы да гадәттәгечә башлана. Башлангыч сыйныф балалары түләүле йөзү дәресенә килә. Алар арасында сигез яшьлек Олеся (исеме үзгәртелде) да була. Кыз бассейнга теләп йөри, табиблардан да йөзү белән шөгыльләнергә рөхсәт бирелгән.

Дәрес дәвам итә. Балалар суда күнегүләр башкара. Ә аннан соң… Бу сорауга җавапны хәзер суд эзли.
Тикшерү версиясе буенча, ниндидер мизгелдә кыз инструкторның даими күзәтүеннән читтә кала. Берникадәр вакыттан соң бала аңын югалтып су астына китә. Экспертизалар күрсәтүенчә, кызчык кимендә ике минут су астында була. Ике минут... Кәгазьдә бу бик кыска вакыт кебек күренә. Ә табиблар өчен ул кеше гомерен хәл итә торган мизгелләр.

«Кызыгызның хәле начарланган...»
Олесяның әтисе соңрак тикшерүчеләргә шул көнне үзенә шалтыратып, кызының хәле начарлануы турында гына әйтүләрен сөйли. Нәрсә булганын ул әле белми. Хастаханәгә барып җиткәч кенә иң куркыныч хәбәрне ишетә. Кызы бассейндагы суда тончыккан... Бу вакытта табиблар инде аны коткару өчен мөмкин булганның барысын да эшли. Кызны реанимациягә урнаштыралар, сулышын торгызалар, медикаментоз комага кертәләр. Әнисе дә шул көнне мәктәпкә ашыга. Аның хәтерендә бер күренеш аеруча уелып калган.

Ашыгыч ярдәм табиблары инструктордан:
–  Бала күпме вакыт су астында булган? – дип сорый.
Ләкин бу сорауга ул вакытта төгәл җавап яңгырамый. Бу хәл соңрак җинаять эше материалларына да кертелә.

Ике тәүлек 
Табиблар Олеся өчен ике тәүлек буе көрәшә. Гаилә өчен исә вакыт бөтенләй туктап калгандай була. Комада яткан баланың һәр сулышы, һәр йөрәк тибеше табиблар күзәтүендә үтә. Ниһаять, кызны комадан чыгаралар. Шөкер, исән кала. Иң зур сөенеч шул бит, ләкин фаҗига эзсез генә узмый.

Суд-медицина экспертлары нәтиҗәсенә караганда, озак вакыт кислород җитмәү баланың сәламәтлегенә авыр зыян китергән. Шуңа күрә бу очрак җинаять эше буларак тикшерелә. Кыз соңрак мәктәпкә кире кайта. Әмма башка бассейнга йөрми. Йөзү дәресләре аның өчен күңелле шөгыль түгел, ә авыр хатирәгә әйләнә.

«Мин су төбендә кызны күрдем...»
Фаҗигадән соң иң мөһим сорау туа: сигез яшьлек бала берничә минут буе су астында ничек күренмичә кала алган? Бу сорауга җавап эзләп, тикшерүчеләр видеоязмаларны өйрәнә, шаһитлардан сорау ала. Әмма вакыйганың һәр шаһиты аны үзенчә искә ала.

Бүген бу эштә иң мөһим дәлилләрнең берсе – бассейндагы күзәтү камерасы язмасы. Тик менә ул да күп сораулар калдыра.
Тикшерү материалларыннан күренгәнчә, камера зур бассейнны тулысынча түгел, ә колонналар арасыннан өлешчә генә төшергән. Шуңа күрә кызның су астында ничә минут үткәргәнен секундлап билгеләү мөмкин булмый. Әмма күренгән өзектә аның башта су өстенә чыгарга тырышуы, аннан соң кадрдан югалуы һәм берникадәр вакыт үткәч кенә судан чыгарылуы теркәлгән. 

Нәкъ менә шуңа күрә бүген дә тикшерүдә вакыйганың һәр минуты аерым өйрәнелә. 
Иң әһәмиятле шаһитларның берсе – шул көнне бассейнда булган икенче сыйныф укучысы. Аның сөйләгәннәре суд утырышында игълан ителә. Малай сүзләренә караганда, ярышлар тәмамлангач, балалар ирекле рәвештә йөзә башлый. Ул борт янына килеп җиткәч, су төбендә хәрәкәтсез диярлек яткан кызны күрә. Башта ул нәрсә булганын аңламый. Аннары иптәшләреннән сорый.

– Мин аңа таба чумдым. Кул белән кагылдым. Ул җавап бирмәде. Шуннан соң тренерны чакырып кычкыра башладым, – дип китерелә аның күрсәтмәләре. Бу сүзләр эшнең иң әһәмиятле дәлилләренең берсенә әверелә.

«Аны күрүгә үк суга ташландым...»
Инструктор Руслан Кузьмин исә бөтенләй башкача сөйли. Аның әйтүенчә, ул дәресне алып барган, балаларны күзәткән. Ниндидер мизгелдә генә бассейн төбендә яткан баланы күреп алган һәм бер секунд та югалтмыйча суга сикергән.

– Күреп алу белән шунда ук суга ташландым, – дигән ул тикшерү барышында. Әмма бу версия белән башка шаһитларның күрсәтмәләре тулысынча туры килми. Нәкъ менә шуңа күрә суд бүген һәр детальне яңадан анализлый. Нигә балалар башта куркынычны аңламаган? Тикшерүдә тагын бер мөһим факт яңгырый. Кызны иң беренче күргән балаларның берсе башта аны шаяра дип уйлый. Бу аңлашыла да кебек.

Сигез-тугыз яшьлек балалар өчен суда хәрәкәтсез яту һәрвакыт куркыныч булып күренмәскә мөмкин. Ләкин мондый хәлләрнең нәкъ менә шуның белән дә хәвефле булуын белгечләр еш искәртә: батучы кеше кинодагы кебек кулларын болгый-болгый ярдәм сорамый. Күп очракта ул тавышсыз гына су астына китә. 

Тикшерүчеләрне тагын берничә мәсьәлә кызыксындыра. Ни өчен йөзү тәҗрибәсе аз булган бала тирән бассейнга кергән?
Аңа өстәмә саклану чаралары нилектән бирелмәгән? Түләүле дәресләр үткәрү тәртибе белән бәйле кайбер документлар тиешенчә ни өчен рәсмиләштерелмәгән? Бу сорауларның бер өлеше инструктор эшчәнлегенә кагылса, икенче өлеше белем бирү учреждениесендә түләүле хезмәтләрне оештыруга карый. Шуңа күрә тикшерү барышында аларның барысына да бәя бирелә. 

Гаепләү һәм яклау фикере төрле
Хәзерге вакытта дәүләт гаепләүчесе инструкторның һөнәри бурычларын тиешенчә үтәмәве нәтиҗәсендә бала сәламәтлегенә авыр зыян килгән дип саный. Әлеге нигездә аңа гаепләү белдерелгән. Шул ук вакытта тренерның яклаучысы вакыйганың барлык шартлары тулысынча ачыкланмаган дип белдерә һәм гаепләү белән килешми. Суд өчен исә иң мөһиме хис-тойгылар түгел, ә дәлилләр. Шуңа күрә һәр видеокадр, һәр эксперт нәтиҗәсе, һәр шаһит күрсәтмәсе кабат-кабат тикшерелә.

Фаҗигадән соң берничә ай узса да, Олесяның әти-әнисе өчен бу вакыйга әле дә тәмамланмаган. Алар әйтүенчә, иң авыры аннан соң башланган.

Комадан чыкканнан соң кыз озак вакыт дәвалану үтә. Әтисе сүзләренә караганда, баштагы көннәрдә алар, куркып, төнлә дә баланың сулышын тыңларга торган.

–  Без берничә сәгать саен аның янына килеп, сулыймы икән дип карый идек, – дип сөйләгән ул судта. 
Гаилә тагын бер нәрсәгә авыр кичереш белдерә. Алар әйтүенчә, мәктәптә узган комиссиядә кызның сәламәтлеге турында шик белдерелгән.
–  Безгә: «Бәлки, балада моңа кадәр дә проблемалар булгандыр», – дигән фикерләр яңгырады. Әмма кызыбыз сәламәт иде, – дип аңлаткан әтисе. Соңрак үткәрелгән медицина экспертизалары да эпилепсия яки моңа охшаш диагнозларны расламаган. 

Гафу сүзен кемнән ишеткәннәр? Суд утырышында зыян күрүче як мәктәп җитәкчелегенә төп үпкәсен дә яшерми. Әти кеше әйтүенчә, фаҗигадән соң мәктәп администрациясе алар белән элемтәгә чыкмаган.

–  Инструктордан гафу сүзен суд башлангач кына ишеттем. Ә мәктәп җитәкчелегеннән мондый сүз булмады, – дип сөйләгән ул. 
Гаилә фикеренчә, бу очракта сүз бары тик хокукый җаваплылык турында гына түгел, ә кешеләрчә мөнәсәбәт турында да бара. Шул ук вакытта мәктәп җитәкчелеге үз күрсәтмәләрендә вакыйгадан соң кирәкле чаралар күрелгәнен, ашыгыч ярдәм чакырылганын һәм эчке тикшерү үткәрелгәнен белдергән. 

Бу вакыйга тагын бер кешенең язмышына тәэсир итә. Кызның сыйныф җитәкчесе эштән китә. Әтисе сүзләренә караганда, укытучы гаиләне яклап торган, әмма соңыннан мәктәптән китәргә мәҗбүр булган. Нәтиҗәдә, сыйныфны таратып, балаларны башка классларга бүлгәннәр. Бу хәл мәктәп тормышында да эзсез калмый.

Җинаять эшен мировой суд карады. Суд Руслан Кузьминны, гаепләүдә күрсәтелгәнчә, һөнәри бурычларын тиешенчә үтәмәү нәтиҗәсендә саксызлык аркасында сәламәтлеккә авыр зыян китерүдә гаепле дип тапты һәм бер елга иреген чикләү җәзасы билгеләде. Шул ук вакытта аны мәктәптә педагог булып эшләү хокукыннан мәхрүм итмәде. Суд моны укытучылык хезмәтенең аның төп керем чыганагы булуы белән нигезләде. 

Шунысын да искәртергә кирәк: хөкем законлы көченә кергәнче, аны югары инстанциядә карау мөмкинлеге саклана.

Ни өчен зыян күрүче як ризалашмаган?
Кызның әти-әнисе инструкторны иректән мәхрүм итүне таләп итмәгән. Ләкин алар, мондый хәлдән соң, балалар белән эшләүне дәвам итү дөрес түгел дип саный. Шуңа күрә аларның адвокаты суд карарына шикаять бирә һәм педагогик эшчәнлек белән шөгыльләнүне вакытлыча тыюны сорый. Аның фикеренчә, билгеләнгән җәза социаль гаделлек принципларына тулысынча җавап бирми. 

Шул ук вакытта прокуратура беренче инстанция хөкеменә шикаять бирми. Апелляция инстанциясе исә зыян күрүче якның дәлилләренә бәя бирергә тиеш була. 

Бу фаҗигадан әле дә җавап эзләгән сораулар күп. Балалар өчен түләүле дәресләр оештырганда куркынычсызлык таләпләре җитәрлек дәрәҗәдә үтәлгәнме? Мәктәптә күзәтү системасы ни дәрәҗәдә нәтиҗәле булган? Мондый фаҗигаләр кабатланмасын өчен тагын нинди чаралар кирәк? Бу сорауларга җавапны инде бер суд эше генә түгел, ә бөтен мәгариф системасы эзләргә тиеш. Чөнки сүз бер гаиләнең генә түгел, мәктәпкә балаларын ышанып тапшырган меңләгән әти-әнинең күңел тынычлыгы турында бара.