“Уклау да бүләк итәм!” — Колмакчы ярминкәсендә осталар ни тәкъдим итте?

Түбән Кама районының Колмакчы авылында узган каз өмәсе турында кайта-кайта язарбыз әле дигән идек. Анда күргәннәр, бәйрәм рухы бүләк иткән тәэсирләр елларга сузылырлык. Күңелгә хуш килгән тагын бер күренеш күңелдән китми – төбәк һөнәрчеләре бер мәйданга җыелып сату итте. Араларында кемнәр генә юк иде. Тегүче-чигүчеләр дисеңме, сабын ясаучы, муенса, алка, брошь эшләүчеләр, кош-корт асраучылар да, сөт һәм ит ризыклары җитештерүчеләр дә. Кәсепле дә, шөгыльле дә Түбән Кама халкы!

“Уклау да бүләк итәм”

Флера апа Гариповага 70 яшь. Тукай районының Биклән авылында туып-үссә дә гомерен Каенлы авылы белән бәйләгән. Китапханәче булып эшләгән ханымның бүгенгәчә кулыннан чигү төшми.  

– Башлангычта укыганда укытучыбыз тамбур чигүен өйрәткән иде, әни өйдә шома чигү рәтен күрсәтте. Менә шул көннән бирле чигеп гомер ителде. Теләүдән дә тормады ул, кирәклектән. Юк еллар бит, бирнәлеккә сөлгеләрне, ашъяулык, алъяпкычларны, мендәр тышларын да үзем чиктем. Тормыш иткәндә дә тастымалларыма кадәр чигүле иде, бер ялгансыз. Кызларымны кияүгә биргәндә дә, борынгылар йоласы дип, бирнәлекләрен чигеп әзерләдем. Китапханәдә эшләгәч, төрле чаралар, күргәзмәләр үткәрергә туры килә, кул эшләрен читкә куеп булмый, ярты эш шуларга бәйләнгән, – ди Флера апа.

Яшерен-батырын түгел, эшен алга әйдәләгән чигү сәләте 25 елдан бирле табыш та кертә. Никах туйларына килен алъяпкычлары чигеп сата ул. Нәселләреннән кияүгә чыккан, килен булып төшүчеләргә исә – бушка бүләк итә!   

– Әле мин аларга алъяпкычларга өстәп уклау да бирәм. Яшь киленнәрнең уңганлыгыннан уңсыннар дим. Мин мулинә җепләре белән генә чигәм. Алар бик нәфис. Ә менә шәл сүтеп чигүчеләрнең эшләрен яратмыйм, юан җептән дорфа, ятышсыз кебек күренә. Әтием сугыш яралары белән дә – 91, әнием 97 яшенә кадәр яшәде, икесе дә матурлыкны ярата иделәр. Ирем Рафис та гүр иясе, ялгызлыктан онытылыр өчен дә ярый әле чигүем бар, дим. Өч кыз үстердем, ник берсе минем кебек чигәргә яратсын! – ди әңгәмәдәшем.

Гади генә шөгыль – кәсеп

60 яшьлек Елена Михайлова да тормышын инде бәйләүсез күз алдына да китерә алмый. Тумышы белән Кукмарадан. Бирегә чакыру буенча сәүдә итәргә килгән. Уенчыклар бәйли ул. Бармак башы кадәрле курчаклары да ат бәясе. Ләкин чират торып ала халык. Сере гади – экологик яктан зыянсыз, йон җебеннән кул җылысы биреп эшләнгән, юарга да мөмкин.

– 7 яшемнән бирле бәйлим. Әни өйрәтте. Ул елларда әле шарф, бияләй, оекбаш ише әйберләр генә бәйли идем, моннан 10 еллар элек кәсеп итәргә керештем – төрле-төрле уенчыклар бәйлим. Интернет аша да, күргәзмәләргә йөреп тә сатам, беләсезме, бер карасаң ашау ризыгы да түгел, әмма балаларга җан ризыгы да бик кирәк! Мин басып торсам, әти-әниләр балаларын җитәкләп читләтеп кенә үтеп китә алмыйлар, сабыйлары өстерәп диярлек алып килә аларны. Кайсысын сайларга белмиләр. Ә бала кызыкканны алмыймыни әти-әниләр? – ди Елена ханым.

Эшмәкәрлек юнәлешен, сүз дә юк, дөрес сайларга кирәк. Елена ханым җәясендәге ук та, әкияттәге кебек, дөрес күлгә барып төшкән.

– Үз балаларымны үстергәндә дә уенчыкларны кибеттән сатып алмадым мин, кулым белә дип, инә-җептән ни телиләр шуны әмәлләдем. Бүләккә дә бәйләдем. Соңрак заказга бәйләтә башладылар. Гади генә шөгылем кәсепкә әйләнеп китәр дип уйламаган идем, бик яхшы табыш китерә ул бүген, бәйләмәс җиреңнән бәйләрсең. Ләкин акчага табынып түгел, күңел җылыңны биреп эшләсәң генә уенчыклар матур килеп чыга, – ди әңгәмәдәшем.

Ул хәзер республика буйлап та, чит төбәкләрдәге күргәзмәләр буйлап “сәяхәт” итә. Җепләргә күпләп заказ бирә. Синтетик материаллар белән эш итми.

Мең төрле сабын!

Динә Большакованың табигый сабыннар ясау шөгыле инде гаилә бизнесына әйләнгән. Түбән Кама шәһәрендә үз остаханәсе бар.

– 14 ел элек бала ялында чакта фатирыбызның аш-су бүлмәсендә сабын кайнатудан башланган эш бу. Ул чакта 4 төрле форма савыты гына бар иде, хәзер меңнән артык. Шушы еллар өчендә әрсезләнеп, тырышып эшләвебезнең нәтиҗәсе булып ассортиментыбыз да киңәйде, шәһәр хакимияте ярдәмен дә тоябыз, шуңа киңәйгәннән киңәябез, – ди Динә ханым. – Сабын кайнату озак эш түгел, ул тиз ясала. Тик сабыныңнан нинди ис киләчәген белеп сайларга һәм күләм дигәнен төгәл үтәргә кирәк. Катлаулы рецептуралы сабыннар да бар, алары шактый вакытны ала. Гади сабыннарга ихтыяҗ зур булганлыктан, без аларына җитешмибез  дә хәтта. Интернет киңлекләрендә сәүдәбез гөрләсә дә, бер генә ярминкәне дә кулдан ычкындырмыйбыз. Яңа кешеләр белән танышасың, сөйләшәсең, аларга бәйнә-бәйнә аңлатасың. Телләп сөйләнгән сүз һәрвакыт үтемлерәк. Менә шул биредә танышкан кешеләр өйләренә кайтып дус-туганнарына, күршеләренә сөйлиләр, нәтиҗәдә сатуыбыз ярминкәләрдән соң бермә-бермә артып китә. Бу заман маркетингы, һәр ысулны җәһәт кулланып эш итәргә кирәк!

Адәм затлары бер генә холыктан түгел, кемдер 50 сумлык сабынны да кыйммәтсенә, ә кемдергәдер ул бик арзан тоела да, 10 шар сабын алып китә ди, әңгәмәдәшем. Бал кушып эшләнгән сабын – иң үтемлесе икән. Ул хәтта үз продукциясенә сертификат та алган. Җитди кәсеп дәүләт нормаларын үтәүне дә таләп итә.

– Һөнәрем белән мин инженер, дәүләт эшендә дә эшлим. Ә үзмәшгульлек камытын кияргә берәүгә дә беркайчан да соң түгел. Интернет тулы мастер-класс дәресләре, өйрәнү өчен күрсәтмә-белемнәр җитәрлек, – ди ул. – Әнием Галина, кайнанам Валентина, ирем Руслан һәм кызым белән бер йодрыкка берләшеп, эшебезне уртак көч белән үтәвебез адымнарыбызны нык, ә малыбызны бәрәкәтле итә!