Шәһри Казан

Балтач районы Норма авылы мәктәбен ни өчен «кытай стенасы» белән тиңлиләр?

Иң күп үзгәрешләр мәктәптә була дисәм, ялгышмамын кебек. Әле бер реформа, әле икенчесе, ул арада тикшерүләр килеп җитә. Бер уйласаң, мәктәп тормышы моннан башка да гел кайнап тора. Укытучылар, балалар, әти-әниләр яшәешенә, кәефенә дә бәйле әле ул. Хәтта мәктәпне тәмамлап чыкканнан соң да беркем дә аннан тулысынча аерылып бетми. Матур истәлекләр, классташлар, белем биргән укытучыларың гомер буе синең белән. Ул арада балаларың мәктәп сукмагына баса, аннан соң оныклар...

Күптән түгел Балтач районы, Норма урта мәктәбе үзенең 100 еллыгын үткәрде. Бер мәктәп тарихында гына да ничә буын, күпме кеше биредән зур тормышка фатиха алган. Зур җитәкчеләрнең, олпат ирләрнең янә мәктәп укучысына, күптән лаеклы ялга киткән укытучыларның яшьлек елларына кайтканын күрәсең килсә, менә шундый бәйрәмнәрдә катнаш икән.

100 еллык тарихта мондый очрашулар, уңышлар, борчылулар күпме булды икән? Тарих сәхифәләрен барлыйк.
«Укудан читләшмәсен өчен, кайбер балаларга өс һәм аяк киемнәре, хәленнән килмәгән барлык балаларга дәреслекләр алып бирелде. Лишай авырулы балаларга Казанга дәвага алып бару өчен акча бирелде. Укырга тартылуга тиешле 209 баланың барысы да укуга тартылды. 1960 елда колхозда 13 гектар кукуруз эшкәртелде, 10 гектар борчак чабылды, сигез гектар бәрәңге, дүрт гектар җитен алынды. Монда сүз чиста хезмәт турында бара, тәҗрибәләр турында түгел. Киләчәктә әлеге юнәлештә дә эшчәнлек алып барачакбыз. Кичке мәктәп уңышлы эшли. Максатыбыз 30 яшькәчә булган җиде сыйныф белемлеләрне – урта белемле, ә аңарчы җидееллык белемле итү. Алар безнең җирлектә – 270, шуларның 27се – җиде еллык белемсез». Әлеге юллар – 1961 елда Норма мәктәбе директоры Фирдәвес Бариевның авыл советы сессиясендә ясаган чыгышыннан. Берничә юлдан гына да авыл халкының тормыш дәрәҗәсе, аның рухи халәте, мәктәп коллективының күпкырлы эшчәнлеге күренә. Россиянең халык мәгарифе отличнигы Фирдәвес Бариев мәктәпне 30 ел дәвамында 1987 елга хәтле җитәкли. Нинди авыр еллар. Укыту гына түгел, балаларны киендерү бурычы да йөкләнгән мәктәпләргә.

Чыгыш ясаучы – Норма урта мәктәбе директоры Фәрт Хаҗиев.

1965 елның октябрь аенда булган тагын бер сессиядәге чыгыш белән танышыйк. «250 сумлык өс һәм аяк киемнәре алып бирдек, шикәрле чәй эчерәбез». Бу юлларны укыганнан соң, ул еллар гел караңгылыктан торган кебек күз алдына килә. Чынлыкта исә ул чордагы укытучылар әлеге тормышны бизи, яктырта, мәгънәле итә алганнар. Мәктәпнең үзенең ансамбле дә булган, куяннар үстергәннәр, туган көннәр үткәреп, күрше авыл мәктәпләрен кунакка чакырганнар (бүгенге көн өчен дә нинди матур тәҗрибә), походларга йөргәннәр. Төрле елларда тарих, география, рус теле һәм әдәбияты фәннәрен укытуга гомеренең 34 елын багышлаган Флера Кәлимуллина 1967 елда мәктәпнең «Туган якны өйрәнү» музеен оештыру өчен әйберләр җыйный башлый. Флера Кәлимуллина авыл халкының эчкерсез киңәшчесе була. Әти-әниләр, элеккеге укучылар, авыл халкы бүген дә аны үз итеп, якын итеп искә алалар. Тарих соңга калганны яратмый. Кайбер эшләрне нәкъ менә бүген башкарырга кирәк, иртәгә соң булуы бар. Нәрсәдер югалыр, кемдер инде сөйли алмас, бакыйлыкка китәр. Флера Кәлимуллина төрле авыллардан Норма мәктәбенә килеп укучылар белән бергә авыллар тарихын барлый. Һәрбер баланың күңеленә мәңгелеккә уелып калган экскурсияләрне оештыручы да ул була. Норма мәктәбе укучылары Казан, Мәскәү, Ленинград, Ульяновск, Волгоград шәһәрләрен күрәләр. Ул елларда гына түгел, әле бүген дә кайсы мәктәп укучысы гына сыйныф белән Татарстан, Россия буйлап сәяхәт итү турында хыялланмый икән, кемнәр генә балаларны җыйнап алып чыгып китәргә батырчылык итә икән?

Бер гаилә кебек

Әлеге бәйрәм-тантана бер көнгә, бер бинага гына да сыймаган. Бер көн алдан бакыйлыкка күчкән укытучыларының каберләренә зиярәт кылганнар. Икенче көнне өлкәннәрне кунак өстәленә чакырганнар. Һәр укытучыны хөрмәтләп сүз әйтеп, аның белән истәлекләрне яңартып, бүләкләр тапшырдылар. Бик өлкән укытучыларны өйләренә озатып куйдылар, аннан соң бәйрәм мәдәният йортында дәвам итте. Бәйрәмне оештыручыларның менә шулай итеп һәр кешенең күңел түренә үтеп, хөрмәтен, кадерен күрсәтә белүләре генә дә Норма мәктәбенең даны турында сөйли кебек. Бу мәктәпне районда яратып, үз итеп, «Кытай стенасы» белән чагыштыралар. Нинди генә комиссия, нинди генә инспекторлар тикшерергә килмәсен, йөзләре һәрчак ак. Моннан берничә ел элек тә бу мәктәпкә керергә туры килгән иде. Мәктәп коллективы әле дә булса җылы, бердәм гаилә булып күңелдә саклана.

Реклама

Кабат бәйрәм тантанасына кайтсак, һәр эшнең башлап йөрүчесе, йөгәнне кулда тотучылары була. «Бәйрәмнең идея генераторы кем?» – дигән соравыма, бертавыштан, «Безнең Гөлсемебез бар», – диделәр. Гөлсем Миңнебаева – Норма мәктәбендә озак еллар хезмәт куйган, директорның уку-укыту эшләре буенча урынбасары булып эшләгән кеше.

Гөлсем ханым – Россиянең Мәгариф отличнигы, Татарстанның атказанган укытучысы. Аны якташлары барлык игелекле, изге эшләрдә башлап йөрүче әйдаман буларак беләләр, хөрмәт итәләр. «Һәр авылның була үз чибәре, акыллысы, уңганы, зирәге, зыялысы, ярдәмчеле, кешелеклесе, абруйлысы. Ә менә шул сыйфатларның барысын да үзендә туплаган шәхес була аламы? Була икән шул, бу – безнең авылдашыбыз Гөлсем ханым Миңнебаева», – диләр аның турында якташлары. Гөлсем ханым үзе исә авылдашлары, хезмәттәшләре турында җылы сүзләр әйтергә ашыкты.
– Безнең төбәк бик күп булдыклы, асыл ирләр үстергән.

Республикабызга хезмәт итүчеләр дә, туган җирләрендә төпләнеп калып, уңышка ирешүчеләр дә бихисап. Бәйрәмне оештыруда аларның барысының да матди һәм рухи өлеше күп керде. Алар барысы да безнең укучыларыбыз. Инде үзебезнең Норма урта мәктәбе коллективына килсәк, мәктәбебезнең директорлардан һәрчак бәхете булган. 100 еллык тарихның кайсы чорын гына алмыйк безнең мәктәп коллективы үзенең бердәмлеге белән аерылып торган. Беркемгә дә сер түгел, гадәттә, укытучылар коллективында каршылыклы фикерләр, үзара низаглар булгалап тора. Норма мәктәбе моннан һәрчак азат, мәктәп администрациясе үзенең традицияләренә беркайчан да хыянәт итми, – ди Гөлсем Миңнебаева.

Фәнис Кәлимуллин, «Казаноргсинтез» җәмгыяте генераль директорының икътисад һәм финанс буенча урынбасары:

– Норма урта мәктәбендә ун ел татар телендә белем алганнан соң, Казан финанс-икътисад институтына кереп, аны кызыл дипломга тәмамладым. Институтка кергәндә, җәмгыять белеменнән русча имтихан тапшырырга кирәк булып чыкты. Мин аны, тугыз көндә өйрәнеп, «бишле»гә тапшырдым. Гел әйтәм: әгәр туган телемдә – татар телендә укымаган булсам, мин бүгенге уңышларга ирешә дә алмаган булыр идем. Һәр кеше белемне үз туган телендә алырга тиеш. Иң элек башка бер телне өйрәнеп, аннан соң шул телдә математика, химия, физика фәннәрен уку күпкә катлаулырак, баланың энергиясен дә, вакытын да сарыф итә. Син белемне төптән аңлап, белеп үзләштергәнсең, баш миеңә сеңдергәнсең икән, ул һәрвакыт синең белән. Ике балабыз да татар, рус, инглиз телләрендә дә камил сөйләшәләр, аралашалар. Инглиз телен кызларыбыз туган теле инглиз теле булган укытучыдан өйрәнделәр. Кеше үзенең ана телен, туган телен генә бөтен матурлыгы белән ачып бирә ала. Үз ана телендә укый, сөйләшә алган кеше генә үсә, җәмгыятьтә үз урынын таба ала.

Язмада Гарифҗан Мөхәммәтшинның «Кариле» китабы материаллары кулланылды.

Нравится
Поделиться:
Реклама
Комментарии (0)
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    128
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 15:38
    Алкоголизмнан ничек дәваланырга? Статистика мәгълүматлары буенча республикада эчүчеләр саны, былтыргы белән чагыштырганда, якынча өч процентка кимегән. Ләкин бу саннар дөреслеккә бик үк туры килеп бетми икән. Нарколог, психиатр, психотерапевт Галимҗан Шакирҗанов әйтүенчә, быелның 1 гыйнварына алынган мәгълүматлар буенча, Татарстанда алкоголизм диагнозы белән 30 мең кеше теркәлгән.
    132
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 15:34
    Фирдүс Тямаев: «Минем җырлар тарихка кереп калды инде» Сәхифәбезнең бүгенге кунагы – татар эстрадасының иң популяр җырчыларының берсе Фирдүс ТЯМАЕВ. Үзенә генә хас харизмы, темпераменты, кызулыгы булган, шул ук вакытта хисчән һәм чын мәгънәсендә халык мәхәббәтен яулаган җырчы белән без аның юбилееннан соң күрештек.
    239
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:59
    Биш бала анасы Роза Мостафина: «Өебездән куалар» Редакциябезгә Казаннан биш бала анасы Роза Мостафина мөрәҗәгать итте.
    181
    0
    0
  • 22 февраля 2018 в 11:03
    Һәр авылның үз Фазылы булсын иде Төрле яклап килгән кеше кем ул? Андыйлар күп өлкәләрдә үзләренең көчен сынап карый, уңышларга ирешү белән беррәттән, аларның тормышы да гадәти түгел, ә үзенчәлекле, кызыклы.
    108
    0
    3
  • 22 февраля 2018 в 10:47
    «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасын тамашачы ничек кабул итте? Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Зөлфәт Хәкимнең “Килә ява, килә ява...” спектаклен яңарттылар.
    103
    1
    1
  • 22 февраля 2018 в 08:50
    Зәңгәр күзле, киң күңелле кызыбызны котлыйбыз! Зәңгәр күзле, җитен чәчле кызның урамда карга батып уйнап керүенә әбисе ул яраткан солы кесәлен пешереп куйган. Ярата шул инде аны әбисе, ярата! Гел аның куенында менә шулай иркәләнеп, назланып кына торасы иде дә соң...
    130
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:48
    23 февральдә ир-атларга нәрсә бүләк итәргә? Ватанны саклаучылар көне җитә. Бәйрәм булгач, бүләк тә әзерлисе килә. Ир-атларга нәрсә бүләк итәргә?
    222
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 16:16
    Юка пешерү ЫСУЛЫ Бу ризыкның ничек аталуын төгәл белмим, атамасы күптөрле. Бер якта аны юка диләр. Икенче бер җирдә көлчә дип атыйлар. Җәймә, җәүликмәк, чәлпәк дигән исемнәре дә бар.
    364
    0
    5
  • 21 февраля 2018 в 14:41
    Ләйсән Гыймаева Хәмдүнә Тимергалиеваның күлмәген алып торган?! Ләйсән Гыймаева хәйран гына түгәрәкләнеп килә, димәк, тиздән ике кызларына иптәшкә тагын бер бәләкәч өстәләчәк.
    357
    0
    0
  • 21 февраля 2018 в 13:58
    Лимонның 1001 хикмәте Лимонны без чәйгә салып эчәргә яратабыз. Ул чәйне хуш исле итә, сәламәтлек өчен дә файдасы зур. Чынлыкта исә аның хикмәте моның белән генә бетми икән.
    302
    0
    2
  • 21 февраля 2018 в 13:42
    Россиянең хоккей буенча җыелма командасы ярымфиналга чыкты Россиянең хоккей буенча җыелма командасы Норвегия командасын 6:1 исәбе белән отып, Олимпия турнирының ярымфиналына чыкты.
    104
    0
    0
Реклама
  • 16 января 2018 в 18:39
    Илфак Шиһапов истәлегенә
  • «Килә ява, килә ява...»: иске спектакльнең яңа премьерасы
  • Дәүләт Советы сессиясеннән ФОТОРЕПОРТАЖ 20.02.2018
  • Казанның Аккош күлендә Май чабу бәйрәмен үткәрделәр (ФОТОРЕПОРТАЖ)
  • Россия чаңгысы-2018. Юдино бистәсеннән фоторепортаж
  • Фәнис Ярулинның тууына 80 ел тулды
  • 2018 ел кышы рекорд куйды (5 февраль)
  • Ай тотылган төндә 31.01.2018
  • "Татмедиа" Республика матбугат һәм гаммәви коммуникацияләр агентлыгының киңәйтелгән утырышыннан ФОТОРЕПОРТАЖ
  • «Татарстан гүзәле» бәйгесеннән ФОТОРЕПОРТАЖ
  • Казанны кар басты
Соңгы комментарийлар
Интервью
  • 18 февраля 2018 в 09:00
    Ләйсән Фәйзуллина: «Мин – ирекле шәхес» Галиәсгар Камал театрында барган «Миркәй белән Айсылу», «Җилкәнсезләр», «Мәхәббәт FM», «Көтәм сине» спектакльләре аша таныш булган яшь актриса Ләйсән Фәйзуллина үзенчәлекле рольләр белән генә түгел, кызыклы, тирән шәхес буларак та үзенә җәлеп итә. Бүген аның һөнәренә, тормышка карата фәлсәфи уйлары, киләчәккә омтылышлары турында сорашырга, Ләйсәнне шәхес буларак ачарга тырыштык.
    426
    0
    1
  • 14 февраля 2018 в 15:00
    Яучы Наилә Җиһаншина: «50 яшькә җиткән ирләр бала табар яшьтәге хатын-кыз эзләп килә» Гомерлек яр табу замана белән тәңгәл килмәстәй катлаулы мәсьәләгә әйләнеп бара кебек, әмма моннан котылуның берәр чарасы булырга тиештер бит. Россия Мөселман хатын-кызлар берлеге рәисе, Дәүләт Думасының гаилә, хатын-кызлар һәм балалар эшләре буенча комитеты эксперт советы әгъзасы яучы Наилә Җиһаншина белән шул турыда әңгәмә кордык.
    775
    0
    2
  • 8 февраля 2018 в 12:32
    Марсель Вәгыйзов: «Шундый бер вакыт килеп җитә – дөрес яшәмәгәнеңне аңлыйсың» Татарстанның атказанган артисты Марсель Вәгыйзов белән күзгә-күз карап аралашуыбыз беренче тапкыр иде. Сөйләшер өчен җиңел, рәхәт кеше, шул ук вакытта үз-үзенә шактый ук таләпчән икәнлеген белдем. Татар җыр сәнгатендә аның үз юлы бар. Ашыкмый, каударланмый, сайлаган юлыннан тыныч, әмма ныклы адымнар белән баручы җырчы дияр идем мин аның турында. Күңеле тартмаганны җырламас, ошатканын җиренә җиткереп башкарыр.
    397
    2
    2
  • 22 февраля 2018 в 10:00
    Базарларны япсалар ни булачак?
    Базарларны ябу-япмау турындагы сүзләр байтактан бара. Күптән түгел генә сәнәгать һәм сәүдә министрлыгы идарәсе, кабат бу мәсьәләне күтәреп, ил буенча барлык базарларны ябу турында закон проектын әзерләгән.
    128
    0
    1
  • 22 февраля 2018 в 17:03
    Орхидеялар – энергетик вампир? Өемдә орхидеялар күп үсә. Бер танышым аларны энергетик вампир диде. Имештер, өйдә аларны тотарга ярамый. Бу чынлап та шулаймы? Алия Закирова.
    128
    0
    0