Изге ният, катлаулы чынбарлык: балаларны интернеттан саклап буламы?

Франциянең илкүләм Җыены 15 яшькә кадәр булган балаларга социаль челтәрләрдән кулануны тыя торган закон проектын беренче укылышта кабул иткән. Ил башлыгы Эмманюэль Макрон хөкүмәтне законны тизрәк кабул итүне сорый. Аның фикеренчә, закон быелның 1 сентябренә кадәр үз көченә керергә тиеш.

“Чөнки безнең балаларның баш мие сатылмый. Америка платформаларына да, кытай телеканалларына да. Аларның хыяллары алгоритмнарга бәйле булырга тиеш түгел”, - дип яза Франция Президенты. Эш шунда ки, француз балаларына тыелачак социаль челтәрләрдә алар, күп очракта, кыска видеолар карау белән мавыга. Кытай һәм АКШ галимнәре 2022 елда ук үткәргән тикшеренүләр күрсәткәнчә, кыска видеолар карау баш миенә тискәре йогынты ясый.

Кешенең йокы режимы бозыла, игътибарын туплый алмый башлый, хәтере начарлана, эшен планлаштыру кыенлаша, укуда, эштә артта кала башлый. Ә иң начары – кыска видеолы контент кешедә, наркомания, азартлы уеннар кебек үк, бәйлелек тудырырга мөмкин.

Кыска видеолар караганда, баш мие гел киеренке була. Өстәвенә, кеше мондый картиналарны карап, эндорфеннар, канәгатьләнү хисе ала. Шул рәвешле, бәйлелек туа да инде.

...Макронның нияте изге кебек. Социаль челтәрдәге контент балалар психикасын боза, аларга басым ясау бу яшьтә бик җиңел. Туры юлдан тайпылу өчен дә аларга бу яшьтә күп кирәкми, дип саный ул. Көч куллану, үтерү кебек картиналар балаларга аеруча начар тәэсир иткәнен дә искәртә Макрон әфәнде. Әмма без балаларның өлкәннәргә караганда күпкә алга киткәнрәк (бигрәк тә техника һәм цифрлы технологияләр өлкәсендә) чорда яшибез шул. Француз парламентарийлары әзерләгән законда да төгәлсезлекләр шактый. Әгәр бала башка илдә регистрация узса, социаль челтәр эшләячәкме?

Социаль челтәрдә теркәлгәндә, яшьне үзең теләгәнчә дә күрсәтергә була бит. Социаль челтәрләр теркәлү узганда документлар таләп итми. Таләп иткәннәрендә әти-әнинекен кулланырга була, ди француз балалары. Шуңа да, закон кабул ителгән очракта да, аның эшләү механизмын көйләү зур сораулар тудыра. Канунны гамәлкә ашыру өчен мәҗбүри дәүләт ID-лары керткән очракта да, дөньякүләм корпорацияләр белән килешеп кенә эшләргә мөмкиндер. Сүз уңаеннан, Австриядә дә 14 яшькә кадәрле балаларга социаль челтәрләрне тыярга планлаштыралар.

Закон проекты инде әзерләнә һәм көзгә гамәлгә керәчәк икән. Дания, Норвегия дәүләтләрендә дә шуңа охшаш кануннар әзерләнү хакында мәгълүм. Ә Австралия исә, дөньяда беренчеләрдән булып, 16 яшькә кадәр балаларга социаль челтәрләрне тыю турында законны гамәлгә ашыра башлады. Аның нигезендә, закон үтәлешен бала яисә аның әти-әнисе түгел, ә эре корпорацияләр үзләре башкарырга һәм 16 яшьтән кечерәк балаларның аккаунтларын бетерергә тиеш. Канунны үтәмәгән очракта, аларга 33 млн доллар күләмендә штраф яный.

Сораштырулар күрсәткәнчә, Австралия халкының 77 проценты канун белән килешә һәм аны үтәргә вәгъдә бирә. Тыюлар, чикләүләр һәрвакытта да ул продуктны тагын да күбрәк күләмдә, әмма “өстәл астыннан” куллануга китерә. Бигрәк тә холкы “дулый” торган яшьләр мондый чикләүләр белән килешеп бетмәстер, дип уйлыйм мин...