Төзелә торган йорттан балаларга өлеш биреп буламы?

Ләкин сорау туа: төзелештәге йортта фатир сатып алганда, милек хокукы шунда ук рәсмиләштерелми бит. Димәк, ипотека гамәлдә булган чорда без балаларга өлешләрне дә бүлеп бирә алмаячакбыз. Шушы очракта опека органнары мондый килешүгә рөхсәт бирерме?

Кадрия Мостафина,
Казан.

Сорауга адвокат Марат Гайнуллина җавап бирә:

– Канун күзлегеннән караганда, бу хәл күпкә катлаулырак. Беренче чиратта шуны аңларга кирәк: бүгенге көндә сез сатырга теләгән фатирда балаларның тулы хокуклы милек өлеше бар. Бу өлешләр ана капиталы куллану сәбәпле барлыкка килгән һәм канун тарафыннан яклана. Димәк, бу фатир белән бәйле һәр гамәл баланың мәнфәгатьләрен бозмаска тиеш. Ә опека органнары нәкъ менә шуны контрольдә тота.
Шулай ук мөһим бер нечкәлек бар: төзелә торган йортта фатир сатып алганда сез әзер күчемсез милек объекты сатып алмыйсыз. Чынлыкта сез фатирның үзен түгел, ә аны киләчәктә алу хокукын гына аласыз. Бу килешү юридик яктан “өлешләп төзелештә катнашу” дип атала. Димәк, йорт төзелеп беткәнче һәм эксплуатациягә тапшырылганчы, ул фатир юридик яктан юк дип санала.

Шуңа күрә иң зур проблема шунда: сез иске фатирны саткан мизгелдә балаларның милек хокукы юкка чыга, ә яңа фатирда ул әле барлыкка килмәгән була. Кыска вакытка гына булса да, бала милексез кала. Ә опека органнары өчен бу җитди куркыныч фактор булып тора. Алар һәрвакыт “хәзер һәм монда” принцибы белән эш итә. Ягъни балага бүген үк милек гарантиясе булырга тиеш, киләчәктә булачак дигән вәгъдә генә җитми.

Моннан тыш, ипотека мәсьәләсе дә хәлне катлауландыра. Банклар гадәттә балалар өлеше булган фатирларны залогка алырга теләми. Шуңа күрә күп очракта башта ипотека рәсмиләштерелә, ә балаларга өлеш бирү соңракка калдырыла. Ләкин бу “соңрак” дигән сүз опека өчен ышанычлы гарантия булып саналмый. Чөнки тормышта төрле хәлләр була: йорт вакытында төзелеп бетмәскә мөмкин, финанс авырлыклар туарга мөмкин, яки әти-әниләр соңыннан өлешне рәсмиләштерүне сузарга мөмкин.

Шушы сәбәпләр аркасында опека органнары мондый килешүләргә бик сак карый. Аларның төп бурычы – баланың милкен саклау һәм аны начарайтмау. Әгәр алар бала сатылган фатир урынына шунда ук башка торакта өлеш алмый дип күрсә, рөхсәт бирмәскә мөмкин. Чөнки канун буенча, бала милке йә сакланырга, йә шул ук дәрәҗәдәге башка милек белән алыштырылырга тиеш.

Тәҗрибәдә опека органнары еш кына мондый таләп куя: сатылган фатирдан килгән акча бала файдасына кулланылырга тиеш. Бу акчаны бала исеменә махсус счётка күчерергә дә мөмкиннәр. Яки шунда ук башка әзер фатир сатып алып, анда өлеш бирүне таләп итәләр. Ә төзелә торган йортта фатир алу очрагында мондый гарантия юк диярлек.

Шуны да истә тотарга кирәк: яңа йорт төзелеп беткәч кенә фатир кадастр исәбенә куела, аннары Росреестрда милек хокукы теркәлә. Шул вакыттан гына балага өлеш рәсмиләштерергә мөмкин була. Димәк, бу процесс айлар, хәтта еллар да дәвам итәргә мөмкин. Бу чорда бала милексез булып кала, ә бу опека өчен кабул ителми торган хәл.

Кайбер очракларда опека органнары мондый килешүләргә шартлы рәвештә рөхсәт бирергә мөмкин, ләкин бу сирәк очрый һәм бик кырыс шартлар куела. Мәсәлән, акчаларның сакланышын гарантияләү, документлар белән һәр адымны раслау кебек таләпләр булырга мөмкин. Шулай да, ипотека һәм төзелеп бетмәгән йорт факторы булган очракта, кире кагу ихтималы шактый югары булып кала.

Әгәр опека рөхсәт бирмәсә, аны суд тәртибендә билгеләргә (оспорить) мөмкин. Ләкин тәҗрибә күрсәткәнчә, мондый эшләрдә судлар да еш кына опека позициясен яклый, чөнки сүз баланың хокукларын яклау турында бара.

Йомгаклап әйткәндә, төзелә торган йортта фатир алу һәм шул ук вакытта балаларның милек хокукларын саклау бик катлаулы юридик схема. Теориядә мөмкин булса да, практикада ул зур рисклар белән бәйле. Шуңа күрә мондый адымга барыр алдыннан барлык шартларны җентекләп уйларга, мөмкин булса, балаларга шунда ук гарантияле милек тәэмин итү юлларын карарга киңәш ителә. Баланың хокуклары – беренче урында, һәм опека органнары нәкъ менә шуны күздә тота.

Лилия Гайнуллина әзерләде