Быел бал күпмегә сатыла? Татарстан умартачылары 2026 елгы бәяләрне атады

Умартачылар бал аерта башлады. Әйтүләренә караганда, уңышы зарланырлык түгел. “Ә менә бәясен күтәреп булмый. Кыйммәтрәккә сатам дисәң, алучы юк. Республикада бал күп, бөтен кешенең дә сатып бетерәсе килә” диләр алар. Шул ук вакытта сыйфатлы бал арзан торырга тиеш түгел дигән фикердә торалар.

“Тагын алдандым”

Аксубай районыннан Җәлил Мифтахов балны сата да башлаган. “Узган ел өч литрын 1500 сумга куйган идем. Сатуын саттым, әмма бал калды әле. Бактың исә күрше авылда яшәүче умартачы 1300 сумга саткан. Менә быел үзем дә бәясен алдан ук төшердем, 1200-1300 гә сатарга булдым, әмма тагын алдандым бугай – теге умартачы 1500 сумга күтәреп куйган дип ишеттем, – дип көлә ул. – Узган елгы балым калганга алай борчылмыйм, бал бозылмый”.

Балның уңышы әйбәт дип бәяли. Яңгырлар һәм җәй башындагы салкыннар шикләндерсә дә, кортлар өметен аклаганнар.

– Кортлар алар бик тырыш. Яңгыр әз генә сибәләп торганда да эшкә чыгып китәләр. Каты яңгырларда “өйләрендә” эшләделәр. Нектар алып кайту әле бал булды дигән сүз түгел. Киредән эшкәртеп, шул су тамчысыннан бал ясыйлар. Аларның тырышлыгына умартачының хезмәтен һәм киткән чыгымнарны да кертеп исәпләсәң, бал бәясе артып барырга тиеш тә бит. Киресе килеп чыга, – ди умартачы.

Бал җыю чоры озайды

“Балның уңышы әйбәт. Көннәр дә әйбәтләнеп китте, тагын да яхшырак булыр дип өметләнәбез”, – ди Мөслимнән йөзгә якын умарта оясы хуҗасы Миргазыян Шәйхетдинов. Умартачылык белән ул 1984 елдан бирле шөгыльләнә. Үткән елны бал уңышы әйбәт булган, бер умартадан 70 килограммга кадәр бал алган.

Аның әйтүенчә, агрофирмалар техник культураларны күпләп чәчә башлаганнан бирле, бал җыю чоры озайган. “Элек ул 20 июльләрдә бетә торган иде. Хәзер кортлар сентябрь башларына кадәр бал җыялар. Урман чәчәкләре атып бетергәч, көнбагыш чәчәк атарга керешә. Шунда оча башлыйлар. Бал вакыты озайгач, уңышы да күбрәк була дигән сүз, – ди әңгәмәдәшем.   

Балны базарда өч литрын 2 мең сумнан сата. Авылда 1,5 меңнән. Былтыр да шул ук бәя булган. “Бүген умарта тотучылар күп. Мин умартачылык белән шөгыльләнә башлаганда авылда ике-өч умартачы булып, аларның 5-6шар умарта оясы бар иде. Хәзер һәр өченче кеше умартачы. Балның хакын күтәрергә кирәк диләр, әмма бу мөмкин түгел. Бал күп җитештерелә, бәясен арттырсаң, сата алмыйсың. Умартаң күп булганда, 1,5 мең сум бик яхшы, – ди ул. – Чәк-чәк ясаучылар өч литрын 750 сумнан да аласылары килми, ул бәя инде үзен акламый.

Умартачылар үз хезмәтләрен бәяли белми

Без шалтыратканда Балтач районының Карадуган авылы умартачысы Талип Сөнгатуллин күпьеллык баллы үсемлек – эспарцет чәчә иде. “Өч ел элек 9 гектар җиргә чәчкән идем, картайды. Хәзер тагын өстәмә 16 гектарга чәчәргә булдым. Якын-тирәдә кортларга бал җыя торган культуралар үстерелми. Аннары җәйнең ничек киләсен дә белеп булмый. Безнең якларда өч-дүрт ел инде юкә булмады. Быел чәчәк атканда яңгырлар яуды. Кортлар нектар җыя алмады. Шундый вакытта, Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте белән, балсыз калмаудан эспарцет коткарды”, – ди ул. Мондый балның бик файдалы булуын һәм узган ел яхшы сатылуын да билгеләп үтте.

Кайчандыр 80-90 баш умарта тоткан. Акарапидоз авыруы чыгып, кортлары үлеп беткән. Бүген ун баш умартасы бар. Алга таба оя санын кабат арттырырга исәпли.

Әле бал аертырга өлгермәгән. Өч литры 2000-2200 сум торыр дип уйлый. Үткән елны 1800 сумга саткан булган. “Бөтен чыгымнарны исәпләгәндә, бүген бал бәясе үзен акламый. Менә бүген генә минем орлыкка, соляркага акча тотылды. Алардан тыш та күп чыгымнар күп. Умартачылар үз хезмәтләрен бәяли белми. Бал бәясен арзан куялар”, – ди Талип Сөнгатуллин.  

Кортлар юкә балы җыеп калдылар

Алабугадан Динара һәм Ринат Вафиннарның кортлары кышны әйбәт чыккан. “Әмма кайбер умартачылар бал начар дип сөйләнәләр, – ди алар. – Үзебез дә ел саен сезон алдыннан бал булырмы дип борчылып торабыз, Аллаһы Тәгаләнең рәхмәте киң, бирми калганы юк. Быел яңгырлар күпкә киткәч, юкә балы булмас дигән шик бар иде, анысы да булды”.

Юкә балының бер литрын 800 сумга саталар. “Клиентларыбыз арасында өлкән яшьтәгеләр күп, бәяне артык күтәреп булмый”, – диләр.

Мамадыштан умартачы Фәнис Шакиров та юкә балы булды дип сөенә.

– Бал кортлары юкә балын Татарстанның урта полосасында гына күп итеп ала алдылар. Казан янында да, Чаллы ягында да, юкә чәчәк аткан вакытта, көчле яңгырлар яуды. Бездә июльнең 20 сендә генә каты яуды. Аллаһка шөкер, кортлар юкә балы җыеп калдылар. Бүгенге көндә 2-3 килограмм бал кереп тора, – ди ул.

Кортлар баш ташыган вакытта бал аертырга ашыкмый ул. Әлегә пичәтләнеп беткән рамнардагысын гына сата. Аныңча, кайбер намуссыз умартачылар балны кортлар пичәтләп бетергәнне көтмичә үк сата.

– Акча артыннан куучылар балның сыйфатын төшерәләр. Гомер-гомергә ул бал спасына гына җитлегеп бетә иде. Элек колхозлар чорында, арыш урган вакытта, августның беренче атнасыннан соң гына бал аерта башлыйлар иде. Адәм баласы кортларның законын үзгәртә алмый, – ди умартачы.

Бал артыннан Краснодарга кадәр баралар

Базарда бал бәяләре күпме тора икән дип, анда да сугылып чыктым. Мәскәү базарында бал сатыла торган бер генә нокта эшли булып чыкты. Ануш Абросимова монда 38 ел сата икән инде. Гадәттә умартачыларның үзләренең базарда басып торырга вакыты юк, сатучылар тоталар. Шуңа да Ануштан, сез сатучы гынамы, дип соравыма ул бераз үпкәләп куйды. Бактың исә ул өченче буын умартачы икән. Умартачылык белән 48 ел шөгыльләнә.

– Безнең 150 корт оясыннан торган күчмә умарталык. Юкә балы Башкортстанда җыелган. Бу яңа уңыш, – дип тезелеп киткән баллар янына алып китте ул мине. – Юкә балының килограммы 1200 сум. Монысы шулай ук быелгы чәчәк балы. Анысын 900 сумга сатам. Калганнары узган елгылар.

Акация балына күзем төшеп, анысын да үзегезнең кортлар җыямы, дип хәйләкәр генә елмаям. Аларныкы җыя икән! “Кышка умарталыкларын Краснодарга алып барып, ике айга шунда калдырып кайтабыз. Карап торырга кеше яллыйбыз. Яз көне алып кайтып, балын суыртабыз”, – ди умартачы. Акация балының килограммы 2000 сум тора.

Кортлары балны Самара, Мари Эл кырларыннан да җыя. “Хәзерге вакытта Чистай районында калдырдык, анда карабодай кыры бар. Шуның өчен дә балыбыз күп төрле”, – ди Ануш.

Кайчандыр бал сатарга Мәскәүгә бал ярминкәсенә дә йөргәннәр. Бал торган киштәләр артыннан Мәскәү мэры Юрий Лужков белән төшкән фотосы урнаштырылган газета да чыгарып күрсәтте. “Хәзер Мәскәүгә барганыбыз юк. Анда әлбәттә бал әйбәт сатыла, әмма ике айга аренда бәясе 500 мең сум тора, кыйммәтсенәбез”, – ди әңгәмәдәшем.

Ә халык иң күбе чәчәк балын ала икән. Ул бик күп төрле чәчәктән җыелган, тәмле дә, файдалы да, ди Ануш. Гомумән, кәнфит урынына бал ашарга кушты ул.